Iiraan Oo Fasax Siisay Maraakiibta Shiinaha Iyo Hindiya Xilli Weeraro Dilaa Ah Ay Ruxeen Badaha Khaliijka
- Gallaydh News Desk
- 3 days ago
- 3 min read
Xilli uu cirka isku sii shareerayo dagaalka u dhexeeya isbahaysiga Maraykanka iyo Iiraan, Gacanka Hormuz ayaa isu beddelay aag dagaal oo halis weyn xambaarsan. In kasta oo xukuumadda Tehraan ay hore ugu hanjabtay in ay gabi ahaanba xidhi doonto marinkan istiraatiijiga ah, haddana xogaha cusub ee la helayo ayaa muujinaya in Iiraan ay marin nabadgelyo ah siinayso maraakiibta laga leeyahay dalalka ay xidhiidhka dhow leeyihiin sida Shiinaha iyo Hindiya, halka ay beegsanayso kuwa reer Galbeedka.
Tallaabadan ayaa muujinaysa xeelad diblomaasiyadeed iyo mid milatari oo ay Iiraan ku doonayso in ay ku curyaamiso dhaqaalaha dalalka reer Galbeedka, iyada oo dhanka kalena ilaalinaysa dakhligeeda shidaalka iyo xidhiidhka ay la leedahay quwadaha Aasiya.
Diblomaasiyadda Hindiya Iyo Nabadgelyada Maraakiibteeda
Wakaaladda wararka ee Reuters ayaa xaqiijisay in dowladda Iiraan ay dalka Hindiya u oggolaatay in maraakiibtiisu ay si nabadgelyo ah shidaal iyo agab kale ugala baxaan Gacanka Hormuz. Go'aankan ayaa ka dhashay wada-hadallo toos ah oo dhex maray Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Hindiya, S Jaishankar, iyo dhiggiisa Iiraan, Abbas Araghchi, kuwaas oo diiradda lagu saaray amniga badaha iyo xaqiijinta in sahayda tamartu aanay istaagin.
Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Hindiya, Randhir Jaiswal, ayaa sheegay in heshiiskan uu u sahlayaa maraakiibta calanka Hindiya ka lulanaya in ay si nabad ah ku gooshaan marinka. Natiijada is-afgaradkan, booyadaha shidaalka ee Pushpak iyo Parimal, iyo sidoo kale markab shidaal oo laga leeyahay dalka Liberia balse uu kabtan ka yahay muwaadin u dhashay Hindiya, ayaa si guul leh ku gaadhay dekedda magaalada Mumbai. Hindiya waa dalka saddexaad ee ugu iibsi badan shidaalka caalamka, badbaadada sahaydanina waa mid halbowle u ah dhaqaalaheeda.
Xeeladda Is-qirinta: Maraakiibta Oo Gabaadsanaya Magaca Shiinaha
Dhinaca kale, cabsida laga qabo gantaalaha Iiraan ayaa ku qasabtay maraakiib badan oo caalami ah in ay beddelaan aqoonsigooda. Sida ay werisay Wakaaladda Wararka ee AP, xogta laga helay aaladda dabagalka maraakiibta ee MarineTraffic ayaa muujinaysa in ugu yaraan siddeed markab oo maraya agagaarka Gacanka Cumaan iyo Khaliijka ay nidaamkooda isgaadhsiinta (AIS) ku qoreen farriimo gaagaaban sida "CHINA OWNER" (Waxa iska leh Shiinaha) ama "CHINA OWNER&CREW".
Ujeeddada ugu weyn ee ay shirkaduhu isu huwanayaan magaca Shiinaha ayaa ah in ay yareeyaan khatarta ah in la weeraro, maadaama Iiraan ay labadii maalmood ee ugu dambaysay si toos ah u beegsatay maraakiibta maraysa gacanka, marka laga reebo kuwa Shiinaha. Xogaha satalaytka ee TankerTrackers ayaa xaqiijinaya in Iiraan ay dalka Shiinaha u dhoofisay ugu yaraan 11.7 milyan oo foosto oo shidaal ceyriin ah tan iyo markii uu dagaalku qarxay 28-kii Febraayo, taas oo muujinaysa in ganacsiga labada dal uusan marnaba istaagin. Maraakiib kale oo badan ayaa damiyay nidaamkooda raadraaca (Going dark) si ay u qariyaan raadkooda.
Weeraro Dilaa Ah Oo Ka Dhacay Biyaha Ciraaq
In kasta oo dalalka qaar ay nabadgelyo helayaan, khatartu wali waa mid aad u sarraysa. Wararka ugu dambeeya ayaa xaqiijinaya in doonyo laga soo buuxiyay walxaha qarxa oo ay leeyihiin ciidamada Iiraan ay weerareen laba markab oo shidaal siday xilli ay ku sugnaayeen biyaha dalka Ciraaq.
Labada markab ee xilli dambe oo Arbacadii ah la weeraray ayaa kala ahaa Safesea Vishnu oo ka diiwaangashan jasiiradaha Marshall Islands, iyo markabka Zefyros oo laga leeyahay dalka Malta. Weerarkan ayaa sababay in maraakiibta uu dab qabsado, waxaana ku dhintay ugu yaraan hal qof oo ka mid ahaa shaqaalaha, sida ay xaqiijiyeen mas'uuliyiinta dekedaha Ciraaq. Dhacdadan ayaa sii kordhinaysa argagaxa iyo baqdinta ay qabaan shirkadaha gaadiidka badda.
Falanqayn: Dalalka Kale Ee Fursaddan Heli Kara
Haddaba, marka laga yimaado Shiinaha iyo Hindiya, dalalkee kale ayay Iiraan u oggolaan kartaa in ay ka gudbaan Marinka Hormuz?
Falanqaynta joqoraafiyadda siyaasadda ayaa muujinaysa in Iiraan ay siin karto oggolaansho gaar ah dalalka ay wadaagaan danta istiraatiijiyadeed ama kuwa dhex dhexaadka ka ah dagaalka:
Ruushka (Russia):Ā Moscow waa xulafada ugu weyn ee milatari iyo siyaasadeed ee Tehraan. Sida iska cad, maraakiibta Ruushka ayaa heli doona ilaalin buuxda oo ka timaada ciidamada badda ee Iiraan.
Cumaan (Oman):Ā Dowladda Cumaan waxay waligeed door dhex dhexaad ah iyo mid nabadeed ka ciyaari jirtay Khaliijka. Maadaama ay la wadaagto Iiraan gacan ku haynta Marinka Hormuz, xidhiidhkooda diblomaasiyadeed wuxuu dammaanad qaadayaa badbaadada maraakiibteeda.
Bakistaan (Pakistan):Ā In kasta oo ay jiraan xiisado xuduudeed mararka qaar, Bakistaan waa dal weyn oo deris la ah Iiraan, aadna ugu baahan tamarta. Iiraan waxay isku dayi doontaa in aanay ka xanaajin Islamabad xilligan xasaasiga ah.
Qadar (Qatar):Ā Dalka Qadar wuxuu xidhiidh dhow la leeyahay Iiraan, waxaanay wadaagaan ceelka gaasta dabiiciga ah ee ugu weyn caalamka. Doha ayaa hubaal ah in maraakiibteeda xambaarta gaastu ay heli doonaan tixgelin gaar ah.
Gebagebadii, dagaalka Bariga Dhexe waxa uu si cad u kala qaybiyay nidaamkii ganacsiga xorta ahaa ee badaha caalamka. Hadda, badbaadada baddaha kuma xidhna xeerarka caalamiga ah, balse waxay ku xidhan tahay dalka uu markabku ka diiwaangashan yahay iyo xidhiidhka diblomaasiyadeed ee uu la leeyahay xukuumadda Tehraan. Tani waxay caalamka gelinaysaa xaalad hubanti la'aan ah oo saamayn taban ku yeelan doonta sicir bararka iyo silsiladaha saadka ee dunida.
