Khilaafka Xuduudaha Badda Ee Ciraaq Iyo Kuwait Oo Dib U Soo Cusboonaaday
- Gallaydh News Desk
- Feb 23
- 3 min read
Muran xooggan oo dhanka badda ah ayaa dib uga soo dhex qarxay dalalka Ciraaq iyo Kuwait kadib markii xukuumadda Baqdaad ay baahisay khariirad cusub oo ay ku sheeganayso qaybo kamid ah biyaha Kuwait. Tallaabadan ayaa keentay in dalalka Isbahaysiga Khaliijka ay si adag u garab istaagaan dalka Kuwait, iyaga oo ugu baaqay Ciraaq in ay dhowrto qaraaradii caalamiga ahaa ee la dajiyay wixii ka dambeeyay Dagaalkii Gacanka.
Muran dhuleed iyo mid badeed oo u muuqday in xal laga gaadhay tobanaan sano ka hor ayaa mar kale dib u soo laba kacleeyay, isaga oo dhalinaya xiisad dublamaasiyadeed oo halis gelin karta xasiloonida gobolka Khaliijka. Khilaafkan cusub ayaa salka ku haya lahaanshaha gacanka badda ee ay iska soo gaadhaan dalalka Ciraaq iyo Kuwait, iyadoo waddan walba uu ku doodayo in uu xaq u leeyahay maamulida marinkan istiraatiijiga ah ee muhiimka u ah dhoofinta shidaalka iyo ganacsiga caalamiga ah.
Khariiradda Muranka Dhalisay Iyo Hadafka Ciraaq
Arrintan oo ahayd mid muddo soo jiitamaysay ayaa si lama filaan ah cirka isku shareertay kadib markii Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Ciraaq ay daabacday khariirad cusub oo si cad dib u habayn ugu samaynaysa xuduudaha badda. Khariiraddan ayaa muujinaysa dhul iyo biyo horay loogu aqoonsanaa inay Kuwait leedahay oo hadda la raaciyey dhinaca dalka Ciraaq.
Sababta ugu weyn ee ku kalifaysa Ciraaq in ay sheegato biyahan ayaa salka ku haysa juquraafiga dalkaas. Dalka Ciraaq waxa uu leeyahay xeeb aad u yar oo dhererkeedu lagu qiyaaso kaliya 58 kiiloomitir. Xeebtan kooban ayaa ah isha kaliya ee Ciraaq ay u marto biyaha caalamiga ah ee Gacanka Khaliijka. Xukuumadda Baqdaad waxay dareensan tahay in juquraafi ahaan ay ku xaniban tahay badaha Kuwait iyo Iiraan, taas oo curyaaminaysa qorshayaasha waawayn ee ay ku doonayso inay ku ballaadhiso dekedaheeda ganacsi.
Hadafka fog ee Ciraaq ayaa ah in ay hesho gacan-biyood ballaadhan oo u sahlaya dhismaha mashaariicda waawayn ee dekedaha, si ay u kordhiso dhoofinta shidaalka uguna madax bannaanaato isu socodka badda.
Mowqifka Dalalka Khaliijka Iyo Taageerada Kuwait
Sheegashada cusub ee Ciraaq may noqon mid ay Kuwait keligeed wajahdo. Dalalka xubnaha ka ah Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC) ayaa si degdeg ah uga falceliyay arrintan, iyaga oo si buuxda u garab istaagay xukuumadda Kuwait.
Dalalka Sucuudiga, Imaaraadka Carabta, Qatar, Cumaan iyo Baxrayn ayaa bayaan ay si wada jir ah u soo saareen ku tilmaamay sheegashada Ciraaq mid xad gudub ku ah shuruucda caalamiga ah. Waxa ay ugu baaqeen xukuumadda Baqdaad:
In ay ixtiraamto madax bannaanida dhuleed iyo badeed ee dalka Kuwait.
In ay joojiso isku dayga ay ku doonayso in ay xoog ama khariirado gacan ku samays ah kaga qaadato badda Kuwait.
In ay dhowrto heshiisyadii caalamiga ahaa ee ay horay u saxeexday.
Dalalka Khaliijku waxa ay u arkaan isku daygan mid khatar ku ah amniga guud ee gobolka oo aan la aqbali karin, iyagoo xusuusanaya wixii dhacay bilowgii sagaashameeyadii.
Sooyaalka Colaadda: Dagaalkii Gacanka Iyo Xuduudihii 1993-kii
Si loo fahmo xididada khilaafkan, waxaa lagama maarmaan ah in dib loo milicsado taariikhda dhiigga ku daatay ee labadan dal. Bishii Ogosto ee sannadkii 1990-kii, ciidamadii Ciraaq ee uu hoggaaminayay madaxweynihii hore ee Saddaam Xuseen ayaa duullaan qaawan ku qaaday dalka Kuwait, iyaga oo qabsaday gabi ahaanba waddankaas. Saddaam Xuseen waxa uu xilligaas ku dooday in Kuwait ay tahay gobolka 19-aad ee ka tirsan Ciraaq.
Duullaankaas waxa uu sababay in isbahaysi caalami ah oo uu Maraykanku hor kacayo ay sameeyaan hawlgalkii "Duufaantii Saxaraha" (Desert Storm) sannadkii 1991-kii, kaas oo xoog kaga saaray ciidamadii Ciraaq dalka Kuwait.
Dagaalka kadib, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa soo saaray qaraarkii tirsigiisu ahaa 833 sannadkii 1993-kii. Qaraarkan ayaa si rasmi ah u calaamadeeyay xuduudaha dhulka iyo badda ee u dhexeeya Ciraaq iyo Kuwait. In kasta oo xukuumadihii isaga dambeeyay Ciraaq ay si rasmi ah u aqbaleen qaraarkan, haddana shacabka iyo siyaasiyiinta Ciraaqiyiinta ayaa inta badan aaminsan in Qaramada Midoobay ay wakhtigaas ku ciqaabaysay Ciraaq falkii Saddaam, isla markaana laga xayuubiyay xuquuqdoodii dhanka badda ee ay u baahnaayeen.
Muran biyoodkan cusub ayaa tusaale cad u ah sida dhaawacyadii taariikhiga ahaa iyo baahiyaha dhaqaale ee is diidan ay weli saamayn ugu leeyihiin xidhiidhka diblomaasiyadeed ee dalalka Bariga Dhexe.
