Iran oo Gacan Saydhay Dhexdhexaadinta Turkiga, una Wareejisay Cumaan Wada Hadallada Maraykanka

Go’aanka Tehran ee ay ku diiday in Istanbul lagu qabto wada hadal ay Maraykanka la yeelato waxa uu bannaanka soo dhigayaa kalsooni darrada ay ka qabto doorka Turkiga, isla markaana iftiiminaya tartanka qarsoon ee ka dhex socda quwadaha doonaya inay noqdaan dhexdhexaadiyeyaasha khilaafaadka caalamiga ah.

---

Dawladda Iran ayaa si rasmi ah u gacan saydhay dadaal uu Turkigu ku doonayey in wada hadal u dhexeeya Tehran iyo Washington lagu qabto magaalada Istanbul maalinta Jimcaha ee 6 Febraayo 2026. Halkii ay ka aqbali lahayd casuumaaddaas, Iran waxay ku adkaysatay in wada hadallada loo wareejiyo dalka Cumaan, oo muddo dheer door ka ciyaarayey dhexdhexaadinta labada dhinac, gaar ahaan arrimaha la xidhiidha barnaamijkeeda nukliyeerka.

Go’aankan Iran ma aha mid ku kooban doorasho goob, balse waa tallaabo siyaasadeed oo xambaarsan fariin qoto dheer. Tehran waxay doonaysaa inay muujiso in aanay ku qanacsanayn doorka Turkiga, isla markaana ay weli doorbidayso waddooyin ay u aragto kuwo deggan, la tijaabiyey, kana fog danno siyaasadeed.

Sababta ugu weyn ee Iran u dooratay Cumaan ayaa ah kalsoonida ay u qabto Muscat. Cumaan waxa ay sumcad ku leedahay dhexdhexaadin aamusnaan ku dhisan, oo aan lagu dhex milmin dano muuqda ama tartan hoggaamineed. Wadahadalladii hore ee nukliyeerka Iran iyo Maraykanka ee horseeday heshiiskii 2015 ayaa inta badan lagu diyaarin jiray ama lagu sii ambaqaadi jiray Muscat, taas oo ka dhigtay Cumaan meel ay Iran u aragto “miis ammaan ah” oo aan ajanduhu si fudud uga bixin xuduuddiisa.

Iran sidoo kale waxay ka digaysaa in wadahadal kasta oo lagu qabto Istanbul uu u nugul yahay in ajandihiisu ballaadho. Washington waxa ay marar badan muujisay rabitaan ah in wada hadallada lagu daro arrimo ay ka mid yihiin gantaallada ballistic-ka ee Iran, doorka ay ku leedahay kooxaha hubaysan ee gobolka, iyo guud ahaan saamaynta Tehran ee Bariga Dhexe. Iran, dhankeeda, waxay si adag u diidan tahay in wada hadalka nukliyeerka lagu raro miisas kale, iyada oo ka baqaysa in taasi ka dhigto heshiiska mid aan dhammaanayn.

Arrinta Turkiga ayaa iyaduna leh macne gaar ah. Ankara sannadihii u dambeeyey waxay si firfircoon ugu dadaalaysay inay isu muujiso dhexdhexaadiye caalami ah. Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan marar badan ayuu ku celceliyey in dalkiisu diyaar u yahay inuu martigeliyo, isku keeno, isla markaana dejiyo khilaafaadka waaweyn ee caalamka. Turkigu wuxuu door muuqda ka qaatay wada hadalladii la xiriiray dagaalka Ruushka iyo Ukraine, wuxuuna martigeliyey kulammo iyo heshiisyo lagu doonayey in lagu yareeyo saameynta dagaalkaas, gaar ahaan dhinaca dhoofinta badarka Badda Madow.

Sidoo kale, Ankara waxay isku dayday inay dhex gasho khilaafaad kale oo goboleed, laga bilaabo Bariga Dhexe ilaa Geeska Afrika. Soomaaliya iyo Itoobiya, Turkigu wuxuu ku soo bandhigay inuu yahay saaxiib diyaar u ah dhexdhexaadin iyo fududayn wadahadal. Dhammaan tallaabooyinkaas waxay muujinayaan hamiga Turkiga ee ah inuu noqdo quwad diblumaasiyadeed oo aan kaliya ku ekaan awood militari ama dhaqaale.

Hase yeeshee, Iran uma aragto Turkiga dhexdhexaadiye buuxa oo la isku halayn karo. Sababtu waxa ay ku jirtaa siyaasadda isku dhafan ee Ankara. Turkigu waa xubin NATO ah, xidhiidh dhowna la leh Maraykanka iyo Yurub, isla markaana mararka qaar si toos ah uga hor yimaada danaha Iran ee Suuriya, Ciraaq, iyo Koonfurta Qafqaas. Isla Turkigaas ayaa haddana la macaamila Ruushka iyo quwado kale oo si toos ah ama si dadban ula tartamaya Iran. Isku dheelitirkaas adag ayaa Tehran ku abuuraya shaki ah in Ankara aysan mar walba dhexdhexaad noqon karin, gaar ahaan marka arrintu taabanayso dano istiraatiiji ah oo waaweyn.

Go’aanka Iran ee ay ku dooratay Cumaan wuxuu sidoo kale farriin u dirayaa Maraykanka. Tehran waxay doonaysaa in wadahadalka lagu soo celiyo qaabkii hore, laguna bilaabo arrin keliya oo cad, halkii laga abuuri lahaa miis ballaadhan oo ay ku kala dhex milmaan ajandayaal badan. Iran waxay ogtahay in khibradda Cumaan ay yareyn karto buuqa diblumaasiyadeed, isla markaana ay kordhin karto fursadda wada hadal natiijo keena.

Ugu dambayn, diidmada Iran ee Istanbul ma aha guuldarro diblumaasiyadeed oo ku dhacday Turkiga, balse waa tusaale kale oo muujinaya in dhexdhexaadin caalami ahi aysan ku xirnayn keliya martigelin iyo rabitaan. Waxay ku xirantahay kalsooni, taariikh, iyo faham qoto dheer oo ku saabsan waxa labada dhinac dhab ahaantii doonayaan. Muscat, marka la eego aragtida Iran, weli waa goobtaas kalsoonida leh. Istanbul-na, inkasta oo ay tahay caasimad diblumaasiyadeed oo firfircoon, weli ma gaadhin heerkaas marka laga eego indhaha Tehran.

---

Su'aasha Codbixinta:

Haddii wada-hadalladu bilowdaan, maxay tahay arrinta ugu muhiimsan ee loo baahan yahay in diiradda la saaro si loo gaaro guul?

• Barnaamijka Nukliyeerka Iran.
• Cunaqabataynta Maraykanka ee Iran.
• Xaaladda Yemen iyo faragelinta Iran ee gobolka.