Sida Quwadaha Caalamku U Kala Qaybsameen Dagaalka Maraykanka Iyo Israa'iil Ee Iiraan Iyo Geeridii Cali Khamenei
- Gallaydh News Desk
- Mar 3
- 5 min read
Duqaymihii lixaadda lahaa ee isbahaysiga Maraykanka iyo Israa'iil ay ku qaadeen gudaha dalka Iiraan, kuwaas oo galaaftay nolosha Hoggaamiyihii ugu sarreeyay dalkaas ee Ayatollah Cali Khamenei, ayaa abuuray mowjado falcelin ah oo ruxay guud ahaan caalamka. Dhacdadan taariikhiga ah ayaa daaha ka rogtay kala qaybsanaan qoto dheer oo u dhexaysa quwadaha adduunka. Halka dalalka reer Galbeedka qaarkood ay difaaceen duulaankan una arkaan fursad lagu wiiqayo nidaam ay u arkaan halis, ayaa dalalka kale ee adduunka, gaar ahaan quwadaha Bariga, waxay uga digeen dunida in tallaabadani ay gobolka u horseedi karto masiibo aan la xakameyn karin.
Hoos waxaa ku xusan falanqayn qoto dheer oo waddan waddan loo kala saaray, taas oo muujinaysa faahfaahinta mowqifyada kala duwan ee dalalka ugu waaweyn adduunka.
Dalalka Reer Galbeedka
Boqortooyada Ingiriiska (UK)
Xukuumadda London ayaa muujisay mowqif adag balse taxaddar leh. Ra'iisul Wasaare Keir Starmer ayaa baarlamaanka u caddeeyay in UK aysan wax door ah ku lahayn wejigii koowaad ee weerarada, isaga oo xusay inuu khilaafsan yahay aragtida Madaxweyne Donald Trump ee ah in "nidaam dal laga beddelo cirka". Si kastaba ha ahaatee, Starmer ayaa xaqiijiyay in xukuumaddiisu ay oggolaatay in Maraykanku uu saldhigyada UK u adeegsado ujeeddooyin difaac kadib markii jawaabtii Iiraan ay noqotay khatar toos ah. Wuxuu Iiraan ku sifeeyay nidaam gumaada shacabkiisa oo halis ku ah amniga caalamka iyo kan gudaha Ingiriiska, isagoo xusay in Tehraan ay maalgelisay in ka badan 20 weerar oo qorshaysan oo laga fulin rabay gudaha UK.
Dhanka geerida Khamenei, Xoghayaha Difaaca UK ayaa bixiyay hadal aad u adag isaga oo yiri, "Dad aad u yar ayaa u barooran doona geerida Aayatullaah, waxaana hubaal ah in aysan u barooran doonin qoysaska iyo asxaabta kumannaanka dibadbaxayaasha ah ee si naxariis darro ah loogu xasuuqay waddooyinka magaalooyinka Iiraan." Wuxuu nidaamka Iiraan ku sifeeyay il shar ah oo dhoofisa argagixisada.
Jarmalka (Germany)
Kansalaha Jarmalka Friedrich Merz ayaa soo jeediyay aragti aad u adag oo dhanka diblomaasiyadda ah, isagoo u muuqday inuu aaminsan yahay in Iiraan aysan u qalmin in laga difaaco sharciga caalamiga ah. Wuxuu sheegay in aysan hadda ahayn xilligii ay dalalka Yurub u akhrin lahaayeen casharo dhanka sharciga ah Maraykanka iyo Israa'iil. Merz ayaa daciifnimada Yurub dusha u saaray fashilka wax ka qabashada Iiraan, isagoo xusay in baaqyadii iyo cunaqabatayntii la saarayay tobannaankii sano ee la soo dhaafay aysan waxba ka beddelin dabeecadda Tehraan. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu muujiyay shaki ku aaddan in weeraro milatari oo dibadda ah ay isbeddel siyaasadeed oo dhab ah ka dhalin karaan gudaha Iiraan.
Faransiiska (France)
Madaxweyne Emmanuel Macron ayaa qaatay mowqif ka duwan xulafadiisa isagoo si cad ugu baaqay in la joojiyo duqaymaha, wuxuuna ka digay in dagaalka dillaacay uu cawaaqib xumo weyn ku yeelanayo nabadda iyo amniga caalamka. Wuxuu ugu baaqay Iiraan in ay wada-hadal dhab ah ka gasho barnaamijkeeda nukliyeerka. Hase yeeshee, dhanka dilka Khamenei, afhayeenka dowladda Faransiiska Maud Bregeon ayaa soo saartay hadal aad u kulul iyadoo tiri, "Khamenei wuxuu ahaa keli-taliye dhiigyacab ah oo cabburiyay dadkiisa, hoos u dhigay haweenka, dhallinyarada iyo dadka laga tirada badan yahay. Sidaas darteed, waxaan kaliya ku qanci karnaa geeridiisa."
Fiiro Gaar ah: In kasta oo ay jiraan kala duwanaansho, UK, Faransiiska iyo Jarmalka ayaa soo saaray bayaan wadajir ah oo ay ku sheegeen inay ka naxeen weerarada Iiraan ay ku qaadday xulafadooda, ayna diyaar u yihiin inay gacan ka geystaan joojinta falalkaas.
Kanada (Canada)
Dowladda Kanada ayaa si buuxda u garab istaagtay isbahaysiga Maraykanka iyo Israa'iil. Bayaan rasmi ah ayaa Iiraan lagu tilmaamay isha ugu weyn ee xasilooni darrada iyo argagixisada Bariga Dhexe, iyo dal leh diiwaanka ugu xun ee xuquuqda aadanaha adduunka. Kanada waxay caddaysay in Israa'iil ay xaq u leedahay inay isdifaacdo, waxayna taageertay weerarada iyadoo ku tilmaantay tallaabo lagama maarmaan ah oo Maraykanku uu uga hortagayo in Iiraan ay hesho hub nukliyeer ah oo ay ku wiiqdo nabadda caalamka.
Mowqifyada Ka Duwan Ee Yurub
Isbayn (Spain)
Ra'iisul Wasaaraha Isbayn Pedro Sanchez ayaa noqday hoggaamiyaha reer Galbeedka ee ugu codka dheer ee si toos ah u cambaareeyay dagaalka. Wuxuu duulaanka ku sifeeyay xadgudub cad oo ka dhan ah sharciga caalamiga ah. "Waan diidnay tallaabada milatari ee hal dhinaca ah ee Maraykanka iyo Israa'iil, taas oo kordhinaysa xiisadda," ayuu yiri Sanchez. Wuxuu intaas ku daray in qofku uu isku waqti kasoo horjeesan karo nidaam nacayb xambaarsan iyo faragelin milatari oo khatar ah oo aan cudurdaar lahayn, isagoo ku baaqay degenaansho.
Talyaaniga (Italy)
Ra'iisul Wasaare Giorgia Meloni ayaa iyaduna muujisay walaac weyn, iyadoo xasaraddan la xiriirisay dhibaatooyinka baaxadda leh ee ku yimid sharciga caalamiga ah wixii ka dambeeyay dagaalka Ruushka iyo Yukrayn. Waxay ku dooday in markii xubin ka tirsan Golaha Ammaanka ay weerartay deriskeeda, ay caddaatay in adduunku uu wajahayo "xilli fowdo ah." Meloni waxay ugu baaqday Iiraan inay joojiso weeraradeeda aan cudurdaarka lahayn ee Khaliijka.
Quwadaha Bariga: Cambaarayn Kulul Iyo Difaacidda Tehraan
Ruushka (Russia)
Dowladda Ruushka ayaa si adag u cambaaraysay weerarka, iyadoo ku sifeysay "fal gardarro hubaysan oo horay loo sii qorsheeyay oo aan cudurdaar lahayn oo ka dhan ah qaran madaxbannaan." Ruushku wuxuu ku eedeeyay Washington iyo Tel Aviv inay doonayaan inay meesha ka saaraan nidaamka Iiraan maadaama uu diiday inuu u hoggaansamo cadaadiskooda, isagoo ka digay masiibo bini'aadamnimo. Madaxweyne Vladimir Putin ayaa dilka Khamenei ku tilmaamay "dil naxariis darro ah" oo jabinaya dhammaan heerarka anshaxa aadanaha iyo sharciga caalamiga ah. Putin ayaa Khamenei ku sifeeyay nin dowladdeed oo gacan weyn ka geystay iskaashiga istaraatiijiyadeed ee labada dal.
Shiinaha (China)
Beijing ayaa qaadatay dhowr saacadood kahor inta aysan soo saarin mowqifkeeda, iyadoo ugu dambayn si adag u cambaaraysay weerarada. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi ayaa duqaymaha ku tilmaamay kuwo aan la aqbali karin oo jabinaya sharciga caalamiga ah iyadoon la haysan oggolaanshaha Qaramada Midoobay. Shiinuhu wuxuu u xaqiijiyay dhiggiisa Iiraan in Beijing ay qiimeyso saaxiibtinimada taariikhiga ah ee labada dal, ayna si buuxda u taageerayso madaxbannaanida iyo bedqabka dhuleed ee Iiraan.
Dalalka Aasiya Iyo Islaamka: Isku Dheellitir Adag Iyo Xasaasiyad
Turkiga (Turkey)
Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan ayaa muujiyay inuu si qoto dheer uga xumaaday duqaymaha Maraykanka iyo Israa'iil, isagoo ku sifeeyay xadgudub ka dhan ah madaxbannaanida Iiraan oo khatar ku ah nabadda gobolka. Dhinaca kale, wuxuu si aan gabbasho lahayn u dhaliilay jawaabta aargoosiga ah ee Iiraan ay la beegsatay dalalka Khaliijka, isagoo ka digay in haddii aan diblomaasiyadda la adeegsan in gobolku uu ku dhex dhacayo "giraan dab ah." Erdogan ayaa sidoo kale soo saaray fariin uu ku sheegay inuu aad uga murugooday geerida Khamenei, isagoo tacsi u diray shacabka Iiraan.
Bakistaan (Pakistan)
Islamabad ayaa dhex istaagtay xaalad diblomaasiyadeed oo aad u xasaasi ah. Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa cambaaraysay weerarada loo geystay Iiraan, balse waxay isla war-saxaafadeedkaas ku cambaaraysay weerarada aargoosiga ah ee Iiraan ay ku beegsatay dalalka Carabta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka Ishaq Dar ayaa xusuusiyay Iiraan heshiiska difaaca wadaagga ah ee Bakistaan ay la leedahay Sucuudiga, isagoo fariin digniin ah u diray Tehraan isaga oo xusay in 2.5 milyan oo Bakistaaniyiin ah ay ku nool yihiin Sucuudiga. Dhinaca kale, Ra'iisul Wasaare Shehbaz Sharif ayaa tacsi u diray shacabka Iiraan, isagoo geerida Ayatollah Khamenei ku sifeeyay "shahiidnimo" uuna la qaybsanayo murugada shacabka Iiraan.
Hindiya (India)
Xukuumadda New Delhi oo xiriir dhow la leh Iiraan iyo Israa'iil labadaba ayaa soo saartay bayaan dhexdhexaad ah, iyadoo muujisay walaac qoto dheer ayna ku baaqday in dhinacyada oo dhan ay is xakameeyaan oo ay mudnaanta siiyaan badqabka rayidka. Halka dowladda Hindiya aysan weli war rasmi ah ka soo saarin geerida Khamenei, xisbiga mucaaradka ugu weyn dalkaas ee Indian National Congress ayaa soo saaray warqad kulul. Xisbiga Congress ayaa dhacdadan si adag u cambaareeyay, iyaga oo ku sifeeyay "qaarijin qorshaysan oo la beegsaday, taas oo lagu fuliyay duqayn milatari iyada oo aan dalkaas si rasmi ah loogu dhawaaqin duulaan ama xaalad dagaal."
