Aargoosiga Gacanka: Baaxadda Weerarada Iiraan Ku Qaadday Dalalka Khaliijka Iyo Saamaynta Ka Dhalan Karta
- Gallaydh News Desk
- Mar 2
- 6 min read
Daqiiqado kadib markii duqaymaha is xigxiga ee Maraykanka iyo Israa'iil ay dhulka la simeen xarumihii hoggaanka sare ee Iiraan, haraadiga ciidamada Ilaalada Kacaanka ee IRGC ayaa dhaqangeliyay qorshe milatari oo gobolka oo dhan geliyay xaalad heegan buuxa ah. Qorshahan oo loo yaqaan "Aargoosiga Giraanta Naarta" ayaa bartilmaameed toos ah ka dhigtay dhammaan waddamada xubnaha ka ah Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC). Iiraan ayaa waddamadan u aragta kuwo gacan siinaya cadowgeeda maadaama ay martigeliyaan saldhigyada milatari ee Maraykanka. Weeraradan aargoosiga ah ayaa abuuray jawi cabsi iyo xasarad cusub oo si ba'an u ruxday dhaqaalaha iyo amniga Bariga Dhexe.
Maqaalkan waxaan ku eegaynaa khasaaraha rasmiga ah ee waddan kasta la diiwaangeliyay, ujeeddooyinka istiraatiijiyadeed ee Iiraan, fashilka la kulmay nidaamyada difaaca, iyo saadaasha cabsida leh ee ku aaddan waxa xigi doona haddii xukuumadda Tehraan ay sii quusato.
Khasaaraha Iyo Beegsiga: Dalalka Khaliijka Oo Si Gooni Ah Loo Bartilmaameedsaday
Weerarada Iiraan ma ahayn kuwo iska caadi ah ama isku mid ah, balse waxay ahaayeen olole balaadhan oo dal kasta loogu talagalay culays u gaar ah, iyada oo la adeegsanayo boqollaal gantaalada baalistikada ah iyo raxan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee miinaysan.
Isutagga Imaaraadka Carabta
Dalka Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa wajahay duullaankii ugu cuslaa uguna ballaadhnaa ee ka yimaada Iiraan. Wasaaradda Difaaca ee Imaaraadka ayaa si rasmi ah u xaqiijisay in ay wajaheen wadar ahaan in ka badan 850 khatarood oo xagga hawada ah. Tiradan naxdinta leh ayaa isugu jirtay 174 gantaalada baalistikada ah iyo 689 diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee (Drones). Nidaamyada difaaca hawada ee casriga ah ee Imaaraadku waxay ku guulaysteen in ay soo ridaan boqolkiiba sagaashan (90%) hubkaas. Si kastaba ha ahaatee, 44 diyaaradood oo drones ah ayaa awooday in ay dhaafaan difaaca, iyaga oo ku dhacay gudaha dhulka Imaaraadka. Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Dekedda Jebel Ali: Qaybo ka mid ah dekeddan oo ah xudunta ganacsiga gobolka ayaa waxyeelo soo gaadhay kadib markii diyaarado drones ah ay ku dheceen agagaarka kaydka konteenarada.
Saldhigga Cirka ee Al Dhafra: Saldhiggan oo ay ku sugan yihiin ciidamada Maraykanka iyo kuwa Faransiiska ayaa lagu riday gantaalada baalistikada, balse nidaamka difaaca Patriot ayaa inta badan soo riday.
Madaarka Caalamiga ah ee Dubai: Gantaalo ku dhacay nawaaxiga madaarka ayaa sababay in si kumeelgaadh ah loo hakiyo dhammaan duulimaadyada caalamiga ah.
Dekedda Fujairah: Xaruntan oo ku taal meel ka baxsan Marinka Hormuz isla markaana ah kayd shidaal oo weyn ayaa la kulantay weeraro is xigxiga oo drones ah.
Sucuudi Carabiya
Boqortooyada Sucuudiga ayaa iyaduna la kulantay weji kale oo weeraro ah oo diiradda saarayay ilaha tamarta. Telefishanka qaranka Sucuudiga ayaa baahiyay in maamulku uu si kumeelgaadh ah u xidhay warshadda weyn ee sifaynta saliidda kadib weeraro culus. Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Warshadda Sifaynta Saliidda ee Ras Tanura: Warshaddan oo ku taalla agagaarka magaalada Dammam ayaa si ku meel gaadh ah loo xidhay kadib markii diyaarado drones ah oo Iiraan soo dirtay ay beegsadeen, in kasta oo Wasaaradda Difaacu sheegtay in laba ka mid ah la burburiyay intii aanay goobta soo gaadhin.
Saldhigga Ciidamada Cirka ee King Khalid: Saldhiggan oo ku yaalla koonfurta dalka ayaa lagu garaacay gantaalo baalistig ah si loo wiiqo awoodda ciidamada cirka ee Sucuudiga.
Xarumaha Aramco ee Jeddah: Gantaalada riddada dheer ayaa sidoo kale lala eegtay kaydadka shidaalka ee shirkadda Aramco ee ku yaalla xeebta badda Cas.
Qadar
Qadar oo martigelisa saldhigga weyn ee Al Udeid oo ah xarunta dhexe ee Taliska Dhexe ee Maraykanka (CENTCOM) ayaa iyaduna dareentay cadhada Tehraan. Maamulka Qadar ayaa diiwaangeliyay 66 gantaal iyo 12 diyaaradood oo drones ah oo si toos ah loogu soo riday hawadooda.
Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Saldhigga Al Udeid: Saldhiggan oo ah xarunta dhexe ee Taliska Dhexe ee Maraykanka (CENTCOM) ayaa ahaa bartilmaameedka kowaad, waxaana ku habsaday gantaalo cul culus, in kasta oo difaaca hawadu uu inta badan dhexda ku burburiyay.
Xarunta Warshadaha ee Ras Laffan: Goobtan oo soo saarta gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG) ee ugu weyn caalamka ayaa iyaduna la kulantay cabsigelinta diyaaradaha drones-ka, taas oo ruxday suuqa gaaska ee adduunka.
Baxrayn
Dalka Baxrayn oo ah xarunta Taliska Shanaad ee Ciidamada Badda Maraykanka ayaa si gaar ah loo bartilmaameedsaday. Gantaalo dhowr ah oo lala damacsanaa in lagu garaaco maraakiibta dagaalka ee fadhida dekedaha Manama ayaa la soo riday. Difaaca hawada ee Maraykanku wuxuu badbaadiyay xarunta, balse firidhka gantaalada la burburiyay ayaa khatar weyn geliyay dadka rayidka ah ee ku nool caasimadda, taas oo muujinaysa halista ay leedahay in saldhigyo waaweyn ay ku dhex yaallaan waddan bedkiisu aad u yar yahay.
Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Taliska Shanaad ee Ciidamada Badda Maraykanka (NSA Bahrain): Xaruntan oo ku taalla caasimadda Manama ayaa si toos ah gantaalo loogu riday si loo burburiyo maraakiibta dagaalka ee fadhida dekedda.
Kaabeyaasha Rayidka Iyo Huteelada: Maadaama dalku uu bed ahaan aad u yar yahay, gantaaladii lala beegsaday xarumaha milatariga ee hawada lagu dhex burburiyay ayaa firidhkoodu wuxuu si toos ah ugu hoobtay caasimadda Manama iyo nawaaxigeeda. Waxaa si weyn u waxyeeloobay dhismayaal dhaadheer oo la deggan yahay, huteelo waaweyn oo ay u badnaayeen dalxiisayaal iyo ajaanib, iyo xarumo ganacsi. Falkan ayaa muujiyay halista weyn ee soo wajahday shacabka rayidka ah ee ku dhex nool xarumaha ciidamada isbahaysiga.
Saldhigga Cirka ee Isa (Isa Air Base): Saldhiggan oo ay wadaagaan ciidamada Baxrayn iyo kuwa Maraykanka ayaa isna la kulmay weeraro dhanka hawada ah.
Kuweyt
Dalka Kuweyt ayaa wajahay dhibaatadii ugu xumayd dhanka difaaca intii uu dagaalku socday kadib markii Iiraan ay gantaalo dhowr ah ku soo riday dalkaas. Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Saldhigga Ali Al Salem: Saldhiggan muhiimka ah ayaa ahaa bartilmaameedka ugu weyn. Xaaladda jahawareerka dagaalka iyo cufnaanta hubka hawada isku weydaaranaya ayaa sababtay qalad taariikhi ah markii nidaamka difaaca hawada ee Kuweyt uu si lama filaan ah u riday saddex diyaaradood oo ah nooca dagaalka ee Maraykanku leeyahay (US fighter jets).
Xerada Camp Arifjan: Xeradan oo ah saldhigga ciidamada dhulka ee Maraykanka ayaa iyaduna la kulantay weeraro dhanka gantaalada ah oo la doonayay in lagu waxyeeleeyo ciidamada isbahaysiga.
Cumaan
Cumaan oo inta badan qaadata door dhex-dhexaad ah kana fogaata isbahaysiyada milatari ayaa iyana aan ka badbaadin fariimaha Iiraan, iyada oo digniin toos ah la siiyay. Goobaha rasmiga ah ee la bartilmaameedsaday waxa ka mid ah:
Dekedda Duqm: Dekeddan istiraatiijiga ah oo ciidamada badda ee Maraykanka iyo UK ay isticmaalaan ayaa lagu weeraray diyaaradaha drones-ka.
Biyaha Musandam: Dhowr diyaaradood oo drones ah ayaa lagu dhuftay biyaha gobolka Musandam ee ku teedsan Marinka Hormuz si fariin cabsi gelin ah loogu diro xukuumadda Musqad.
Ujeeddooyinka Istiraatiijiyadeed Iyo Khatarta Iiraan
Falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in tallaabadan ay xukuumadda Iiraan ku beegsanayso dalalka Khaliijka ay salka ku hayso dhowr ujeeddo oo waaweyn.
Hadafka koowaad waa Burbur Wadaag ah (Mutually Assured Economic Destruction). Iiraan waxay aaminsan tahay falsafadda ah, haddii dhaqaalahoodu gubto duqaymaha Maraykanka awgeed, dhaqaalaha dalalka Khaliijkuna waa in uu gubtaa. Waa xeelad madow oo lagu curyaaminayo suuqyada tamarta adduunka si reer Galbeedka loogu qasbo in ay joojiyaan dagaalka. Hadafka labaad waa ciqaabida isbahaysiga. Iiraan waxay doonaysaa in ay u caddeyso waddamada Carbeed in martigelinta saldhigyada Maraykanku ay leedahay qiimo ah dhiig iyo burbur, iyada oo isku dayaysa in ay kala jabiso kalsoonida u dhaxaysa Washington iyo caasimadaha Khaliijka.
Si kastaba ha ahaatee, xeeladdani waxay Iiraan u xambaarsan tahay khatar weyn. Tallaabadan ayaa gabi ahaanba tirtirtay fursad kasta oo diblomaasiyadeed oo ay Iiraan ku heli lahayd taageero caalami ah. Weerarku wuxuu mideeyay dalalka Carabta iyo Maraykanka, waxaanu keenay in Iiraan ay iska dhigto cadow wajaha gobolka oo dhan, arrintaas oo u gogol xaaraysa cudurdaar buuxa oo lagu qaado duulaan dhulka ah ama lagu burburiyo wixii ka hadhay awoodeeda milatari.
Saadaasha: Maxaa Xigi Doona Haddii Iiraan Ay Sii Quusato?
Haddii duqaymaha Maraykanku ay sii socdaan isla markaana xaaladda Iiraan ay gaadho heer quus ah, khubarada milatariga ayaa ka digaya in tallaabooyinka xiga ee IRGC ay noqon doonaan kuwo masiibo bini'aadamnimo ah.
Haddii ay Iiraan dareento in nidaamkeedu uu duminayo, waddada xigta ee ay qaadi karto waa in ay gantaalo waaweyn la beegsato warshadaha sifaynta biyaha badda (Desalination plants) ee dalalka Sucuudiga, Imaaraadka iyo Qadar. Burburinta xarumahaas waxay keeni kartaa in malaayiin qof ay biyo la'aan ku dhacdo muddo maalmo gudahood ah, waana khatar toos ah oo ku wajahan nolosha shacabka.
Sidoo kale, awoodda ugu dambaysa ee Iiraan gacanta ku hayso waa in ay si buuxda u xidho Marinka Hormuz iyada oo adeegsanaysa miinooyinka badda iyo gantaalada lidka maraakiibta. Tallaabadani waxay joojinaysaa saddex meelood meel shidaalka caalamka, taas oo dhaqaalaha dunida ku ridi doonta hoos u dhac ba'an (Global Recession), waxayna dhalin doontaa in waddamada adduunka oo dhami ay si toos ah ugu soo biiraan dagaalka si loo furo marinkaas.
Falcelinta Khaliijka Iyo Tallaabooyinka Xiga
Dalalka GCC ayaa si degdeg ah u falceliyay, iyaga oo isku dubbaridaya difaacooda kana feejigan dhibaato dhaqaale oo daba dheeraata. Falcelintooda ugu weyn xilligan waa in ay si buuxda ugu tiirsanaadaan sirdoonka iyo taageerada milatari ee Maraykanka.
Waddamada Khaliijku waxay hadda ku jiraan wada-hadallo degdeg ah oo ay Washington kula yeelanayaan sidii loo dedejin lahaa burburinta gabi ahaanba awoodda gantaalada Iiraan si loo soo afjaro halistan joogtada ah. Dhanka kale, dalalka Qadar iyo Cumaan ayaa wada diblomaasiyad qarsoon oo ay la yeelanayaan shakhsiyaadka qunyar socodka ah ee Iiraan, gaar ahaan Cali Larijani iyo Madaxweyne Pezeshkian, si loo raadiyo xabbad joojin degdeg ah. Hadafka dalalka Khaliijku waa iska cad yahay, waxay doonayaan in Iiraan la wiiqo, balse ma doonayaan dagaal daba dheeraada oo sannado badan guba maalgashigoodii iyo xasiloonidoodii dhaqaale.
