Cali Larijani: Maskaxda Diblomaasiyadeed Ee Loo Arko Badbaadiyaha Iiraan Kadib Geeridii Khamenei

Gallaydh News Desk
Mar 2
6 min read

Geeridii lama filaanka ahayd ee Ayatollah Ali Khamenei iyo in badan oo ka mid ah madaxdii sar-sare ee milatariga Iiraan ayaa dalkaas ku riday faaruq awoodeed oo aan horay loo arag. Xilli uu dalku dhex dabbaalanayo duqaymo cul-culus oo kaga imanaya Maraykanka iyo Israa'iil, waxaa saaxada siyaasadda si weyn uga dhex muuqday magaca Cali Larijani (Ali Larijani). Falanqeeyayaasha siyaasadda Bariga Dhexe ayaa aaminsan in Larijani uu yahay shakhsiga qaban doona shukaanta dalkaas si uu uga badbaadiyo burbur dhammaystiran. Balse waa kuma Cali Larijani, door noocee ah ayuuna ku yeelan doonaa mustaqbalka Iiraan?

Waa Kuma Cali Larijani? Ma Noqon Karaa Hoggaamiyaha Sare?

Su'aasha ugu weyn ee dad badani isweydiinayaan ayaa ah in Larijani uu beddeli doono Khamenei. Jawaabta oo koobani waa maya. Cali Larijani ma aha wadaad diineed, mana xidho cimaamadda culimada Shiicada. Sida uu qabo dastuurka Jamhuuriyadda Islaamiga ah, xilka "Hoggaamiyaha Sare" (Supreme Leader) waxaa qaban kara oo keliya wadaad gaadhay darajada sarraysa ee Ayatollah.

Hase yeeshee, Larijani waxa uu ka soo jeedaa mid ka mid ah qoysaska culimada ee ugu awoodda badan Iiraan. Waa wiil uu dhalay Ayatollah Mirza Hashem Amoli, waxaana la dhashay Sadeq Larijani oo hore u soo noqday madaxa caddaaladda ee Iiraan. Inkasta oo aanu ahayn wadaad, Larijani waa aqoonyahan haysta shahaadada Ph.D. ee cilmiga Falsafadda, waana sarkaal hore oo ka tirsanaa ciidamada Ilaalada Kacaanka ee IRGC. Isku darkaas aqooneed iyo mid milatari ayaa ka dhigay shakhsi isku xidha qaybaha kala duwan ee awoodda Iiraan. Waxa uu soo noqday Guddoomiyaha Baarlamaanka Iiraan muddo 12 sano ah (2008 ilaa 2020), waana xoghayihii hore ee Golaha Ammaanka Qaranka.

Xidhiidhkii Uu La Lahaa Ayatollah Khamenei Iyo Loolankii Mucaaradka

Cali Larijani waxa uu tobannaan sano ahaa mid ka mid ah ragga ugu dhow ee uu ku kalsoonaa Ayatollah Ali Khamenei. Hoggaamiyihii geeriyooday ayaa marar badan u magacaabay jagooyin xasaasi ah, sida madaxa warbaahinta dawladda. Hase yeeshee, sannadihii u dambeeyay, xidhiidhka Larijani iyo garabka mayalka adag (Ultra-hardliners) ayaa xumaaday. Markii uu isku dayay in uu isku sharaxo madaxweynenimada sannadihii 2021 iyo 2024, Golaha Ilaaliyeyaasha Kacaanka ayaa u diiday in uu tartamo.

Fadliga ay lahayd in meesha laga saaray sannadahaas ayaa hadda u noqotay hubka ugu weyn ee uu haysto. Maadaama aan lagu tirin garabkii xagjirka ahaa ee dalka keenay burburkan, shacabka Iiraan iyo beesha caalamkuba waxay u arkaan in uu yahay nin gacmihiisu nadiif yihiin oo lala hadli karo.

Muxaafid Dhab-arag Ah: Ma Sii Hurin Doonaa Dagaalka Mise Wuu Qaboojin Doonaa?

Haddii la eego sooyaalkiisa siyaasadeed, Cali Larijani ma aha xagjir aaminsan in la galo dagaal naf-hallignimo ah (Suicide mission). Waa siyaasi "Pragmatist" ah, taas oo macnaheedu yahay in uu ku shaqeeyo xaqiiqada dhabta ah ee jirta kana fogaado go'aanada ku dhisan qiiro diineed iyo mid qaran oo indha la'. Waxa uu ahaa maskaxdii ka dambaysay heshiiskii taariikhiga ahaa ee Nukliyeerka (JCPOA) ee la saxeexay sannadkii 2015, isaga oo si dhow ula shaqaynayay madaxweynihii xilligaas Hassan Rouhani.

Xaaladdan maanta taagan ee ay duqaymaha Maraykanka iyo Israa'iil xididada u siibeen nidaamkii milatari ee dalka, Larijani gabi ahaanba ma qaadi doono waddada xiisad hurinta. Hadafkiisa koowaad iyo kan ugu weynba waa in uu badbaadiyo jiritaanka Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Wuxuu fahansan yahay in dagaal toos ah oo lala galo Maraykanka uu keenayo in Iiraan ay gabi ahaanba khariidadda ka tirtiranto. Sidaas darteed, wuxuu qaadi doonaa waddada "De-escalation" ama qaboojinta xiisadda. Waxa la filayaa in uu si degdeg ah u furo khadad diblomaasiyadeed oo qarsoon si uu u raadiyo xabbad joojin shuruudaysan.

Cambaaraynta Iyo Falcelintiisa Barta X Ee Duulaanka

In kasta oo uu yahay shakhsi aaminsan diblomaasiyadda, Cali Larijani muu aamusin markii ay bilowdeen duqaymaha wadajirka ah ee Maraykanka iyo Israa'iil. Isaga oo raadinaya in uu shacabka midayo isla markaana uu muujiyo hoggaamin adag xilligan xasaasiga ah, waxa uu bartiisa xidhiidhka bulshada ee X soo dhigay qoraalo is xigxiga oo uu si kulul ugu cambaaraynayo weeraradaas.

Larijani waxa uu si toos ah fariimihiisa ugu beegsaday Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, isaga oo si farsamaysan u duray is-waafaqid la'aanta siyaasaddiisa arrimaha dibadda.

Larijani ayaa qoraaladiisa ku yidhi, "Madaxweyne Trump waxa uu shacabkiisa u ballan qaaday siyaasadda 'Ameerika ha Horreyso' (America First), balse duulaankan fulaynimada ah waxa uu caalamka tusiyaa in xukuumaddiisa ay hagto siyaasadda dhabta ah ee 'Israa'iil ha Horreyso' (Israel First)."

Wuxuu intaas raaciyay in maamulka Washington uu u hurayo canshuurta muwaadiniinta Maraykanka, badbaadada ciidamadooda iyo dhaqaalaha caalamka si uu u qanciyo hamiga dagaal iyo xasuuq ee taliska Sahyuuniyadda. Larijani waxa uu ku dooday in ficiladani ay si cad u muujinayaan in Maraykanku aanu dan ka lahayn xasiloonida Bariga Dhexe balse uu yahay qalab ay adeegsato Israa'iil.

Wuxuu fariimihiisa ku soo gabagabeeyay in beegsiga xarumaha dawladda iyo daadinta dhiigga halyeeyada Iiraan aanu marnaba jebin doonin ruuxda adkaysiga ee shacabka. Hadalladiisa fagaaraha ayaa ahaa kuwo si taxaddar leh loo soo xulay, isaga oo iska ilaalinaya in uu ku dhawaaqo dagaal aargoosi ah oo aan xad lahayn sida ay ku baaqayaan garabka xagjirka ahi, balse waxa uu xoogga saaray in dalku uu leeyahay awood iyo xaq uu isku difaaco, isaga oo shacabka ugu baaqay in ay muujiyaan isku-duubni qaran oo buuxda.

Doorkiisa Iyo Hawlgalkiisa Tan Iyo Markii Uu Dagaalku Qarxay

Tan iyo markii ay bilowdeen duqaymaha wadajirka ah ee Maraykanka iyo Israa'iil, Cali Larijani waxa uu si degdeg ah isu beddelay laf-dhabarta isku haysa haraadiga nidaamka dawliga ah ee Iiraan. Iyadoo dalku ku jiro xaalad argagax leh oo madaxdii ugu sarraysay la khaarajiyay, oo ay ku jiraan Hoggaamiyihii Sare iyo Taliyeyaashii IRGC, Larijani waxa uu qaaday tillaabooyin cadcad oo muujinaya in uu isagu dhab ahaan dhabarka u ritay maamulka dhibaatooyinka masiibadan.

Maalmihii la soo dhaafay, doorkiisu waxa uu ahaa mid aad u firfircoon oo isku xidhaya arrimaha gudaha iyo kuwa dibadda:

Dejinta Gudaha Iyo Xasilinta Shacabka: Saacado un kadib markii la xaqiijiyay geerida Ali Khamenei iyo burburka xarunta telefishanka qaranka, Larijani waxa uu farriin xasilin ah u diray shacabka Iiraan isaga oo adeegsanaya waddooyin isgaadhsiin oo ka badbaaday duqaymaha. Waxa uu ku baaqay in la ilaaliyo midnimada qaranka, lagana fogaado isku dhex yaac iyo dagaal sokeeye. Wuxuu ciidamada amray inay sugaan amniga magaalooyinka waaweyn si looga hortago in dalku fowdo galo.
Furista Khadadka Diblomaasiyadda Ee Qarsoon: Dhanka diblomaasiyadda, xogaha sirdoonka ayaa muujinaya in Larijani uu markiiba khadka telefoonka kula xidhiidhay waddamada dhex-dhexaadka ah ee Khaliijka sida Cumaan iyo Qadar. Hadafkiisu waxa uu ahaa in uu abuuro marinno isgaadhsiineed oo toos ah balse qarsoon oo lala yeesho xukuumadda Washington. Wuxuu raadinayaa dariiq degdeg ah oo lagu joojinayo beegsiga xarumaha rayidka ah iyo kaabeyaasha dhaqaalaha, isagoo u muujiyay reer Galbeedka in Iiraan ay diyaar u tahay wada xaajood ku saabsan xabbad joojin shuruudaysan.
Xakamaynta Aargoosiga IRGC: Mid ka mid ah shaqooyinka ugu adag ee uu hadda hayo ayaa ah in uu dejiyo haraadiga saraakiisha cadhaysan ee Ilaalada Kacaanka ee dalbanaya in aargoosi indha la'aan ah lagu qaado saldhigyada Maraykanka iyo waddamada Khaliijka. Larijani waxa uu isku dayayaa in uu ku qanciyo in tillaabo kasta oo aargoosi ah ay soo dedejinayso duulaan dhulka ah iyo burburka kama dambaysta ah ee jamhuuriyadda.

Doorka Uu Ku Yeelan Doono Mustaqbalka Iiraan

Iyadoo inta badan hoggaankii sarsare ee awoodda dalka la khaarajiyay, saaxada siyaasadda Iiraan waxay gashay xaalad u baahan samatabixin degdeg ah. Maadaama xukuumadda rayidka ah ee Madaxweyne Masoud Pezeshkian ay weli dhisan tahay, Cali Larijani lama filayo in uu la wareego madaxweynenimada. Taas beddelkeeda, waxa uu samayn doonaa isbahaysi istiraatiiji ah oo uu la galo madaxweynaha, isaga oo noqonaya Ergeyga Gaarka ah iyo Wada-xaajoodaha Guud ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Larijani ayaa dalka u meteli doona miiska wada-hadallada qarsoon iyo kuwa muuqdaba ee lala gelayo quwadaha reer Galbeedka si loo gaadho xabbad joojin dalka ka badbaadisa burbur horleh.

Dhinaca gudaha, Larijani waxa uu noqon doonaa buundada isku xidha xukuumadda rayidka ah iyo haraadiga ciidamada Ilaalada Kacaanka ee IRGC. Maadaama uu hore uga tirsanaan jiray ciidamadan, waxa uu yeelan doonaa doorka maareynta xasaradaha gudaha iyo ka hortagga in awoodda milatarigu ay faraha ka baxdo ama isku dhac yimaado. Intaas waxaa dheer, doorkiisa ugu xasaasisan waxa uu noqon doonaa saamaynta uu ku yeelanayo Golaha Khubarada (Assembly of Experts) ee dooranaya Hoggaamiyaha Sare ee xiga. Isaga oo ka duulaya awoodda qoyskiisa culimada ah, waxa uu isku dayi doonaa in la doorto wadaad dhex-dhexaad ah oo dhab-arag ah, arrintaas oo u oggolaanaysa in uu daaha gadaashiisa ka hago siyaasadda guud ee dalka.

Cali Larijani waa qolofkii ugu dambeeyay ee waayo-aragnimada lahaa ee ku hadhay nidaamka Iiraan, waana ninka kaliya ee awooda in uu afka reer Galbeedka ku hadlo isaga oo isla markaasna ixtiraam iyo kalsooni ka haysta haraadiga ciidamada kacaanka. Xilligan xaadirka ah, isbahaysiga pragmatiga ah ee dhex mari doona isaga iyo Madaxweyne Pezeshkian ayaa ah rajada kaliya ee ay Iiraan ka qabto in ay ka badbaado duufaanadan milatari ee is dabo joogga ah kana baaqsato fowdo sokeeye.