Erdogan oo Addis Ababa ka Degay: Xidhiidhka Turkiga iyo Itoobiya
- Hassan Gallaydh
- Feb 17
- 4 min read
Madaxweynaha Turkiga Rejeb Dayyib Erdogan ayaa booqasho ku tegay Addis Ababa si uu ula kulmo Raysal Wasaare Abiy Axmed, iyadoo ajendaha wada hadallada uu ka kooban yahay iskaashi dhaqaale, xidhiidh milatari, dagaalka Suudaan iyo xiisadda Badda Cas ee la xidhiidha qorshaha Itoobiya ee marin badeed raadinta.
Booqasho Taariikhi ah oo Miisaan Leh
Madaxweynaha Turkiga Rejeb Dayyib Erdogan ayaa ka degay magaalada Addis Ababa, halkaas oo si diirran loogu soo dhoweeyay Raysal Wasaare Abiy Axmed Cali. Warbaahinta dowladda Turkiga ee TRT ayaa sheegtay in booqashadan ay timid kadib casuumad rasmi ah oo toos ah oo ka timid hoggaamiyaha Itoobiya.
Socdaalkan waxaa lagu tilmaamay mid taariikhi ah, maadaama uu ku soo beegmayo xilli loo dabaal degayo boqol sano oo ka soo wareegtay markii xidhiidhka diblomaasiyadeed ee Turkiga iyo Itoobiya la aasaasay. Labada dal ayaa u arka kulankan mid dib u qeexaya heerka iskaashi ee u dhexeeya Ankara iyo Addis Ababa.
Hase ahaatee, ka sokow astaanta taariikhiga ah, ajendaha dhabta ah ee kulankan ayaa si qoto dheer ugu xiran loollanka istiraatiijiga ah ee ka socda Geeska Afrika iyo Badda Cas.
Dhaqaalaha oo Ah Tiirka Iskaashiga
Xidhiidhka dhaqaale ee Turkiga iyo Itoobiya ayaa noqday tiirka ugu adag ee labada dal isku haya. Ganacsiga laba geesoodka ah ayaa koray si xawli ah sannadihii u dambeeyay, isaga oo ka kacay qiyaastii $200 milyan una gaaray $650 milyan sannadkii 2021.
Ilaa horraantii 2026, maalgashiga Turkiga ee gudaha Itoobiya ayaa gaaray $2.5 bilyan, taas oo ka dhigaysa Ankara maalgashadayaasha ugu waaweyn ee dalkaas marka laga reebo Shiinaha.
Shirkadaha Turkiga ayaa si weyn uga hawlgala warshadaha dharka, birta ceeriin, qalabka warshadaha iyo mashaariicda dhismaha. Dhanka kale, Itoobiya waxay u dhoofisaa Turkiga kafeega, sisinta iyo dalagyada kale ee saliidda laga sameeyo.
Maalgashiga Turkiga wuxuu kaalin muuqata ka qaatay shaqo abuurka Itoobiya, iyadoo kumannaan shaqaale ah ay ka hawlgalaan warshadaha ay maalgeliyeen shirkadaha Turkiga. Arrintani waxay Addis Ababa u aragtaa mid muhiim u ah horumarinta warshadaha iyo kala duwanaanshaha dhaqaalaha.
Iskaashiga Milatari iyo Amni
Marka laga soo tago dhaqaalaha, xidhiidhka milatari ee labada dal ayaa si weyn u kobcay tan iyo 2021. Bishii Agoost ee sannadkaas, Turkiga iyo Itoobiya waxay kala saxiixdeen heshiisyo dhowr ah oo ay ka mid ahaayeen Heshiiska Qaab-dhismeedka Milatariga, Borotokool Dhaqaale oo lagu taageerayo fulinta heshiiska, iyo Heshiis Iskaashi Maaliyadeed oo Milatari.
Turkiga ayaa noqday mid ka mid ah la-hawlgalayaasha amni ee ugu muhiimsan Itoobiya, gaar ahaan dhinaca tiknoolajiyadda dagaalka. Itoobiya waxay iibsatay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 iyo ANKA-S oo ay soo saarto Turkigu, kuwaas oo la adeegsaday intii ay socdeen colaadaha gudaha dalkaas.
Iskaashiga milatari kuma koobna iibka hubka oo keliya. Waxaa ku jira tababaridda saraakiisha Itoobiya ee dugsiyada milatariga Turkiga, layliyo wadajir ah, iyo wadaagga xogta sirdoonka. Waxaa sidoo kale la sheegay in Turkigu siiyay Itoobiya kaalmo maaliyadeed oo ay ku jirto deeq gaareysa 100 milyan oo lirada Turkiga ah si loo taageero awoodda difaaca.
Xidhiidhkan milatari ayaa ka dhigay Turkiga lammaane amni oo muhiim u ah Addis Ababa, xilli Itoobiya ay wajahayso caqabado gudaha iyo kuwo goboleedba leh.
Suudaan iyo Kala Taageeridda Garabyada
Mid ka mid ah qodobbada miisaanka leh ee ajendaha kulanka Erdogan iyo Abiy Axmed ayaa ah dagaalka Suudaan. Labada dal ayaa lagu tilmaamaa inay kala taageeraan dhinacyo kala duwan oo ku lug leh colaadda Suudaan.
Suudaan oo noqotay goob uu ka socdo loollan caalami ah ayaa si toos ah u saameynaysa xasilloonida Geeska Afrika. Ankara iyo Addis Ababa waxay dan gaar ah ka leeyihiin inay fahmaan sida ay u maareynayaan mowqifyadooda, maadaama khilaafkooda ku saabsan Suudaan uu saamayn ku yeelan karo xidhiidhkooda guud.
Xiisadda Badda Cas iyo Qorshaha Itoobiya ee Marin Badeed
Arrinta ugu xasaasisan ee wada hadallada la filayo ayaa ah xiisadda Badda Cas iyo qorshaha Itoobiya ee helitaanka marin badeed. Itoobiya oo ah dal aan bad lahayn ayaa si cad u muujisay inay dooneyso inay hesho marin badeed, taas oo dhalisay muran ballaadhan oo la xidhiidha heshiiskii isfaham ee ay la gashay Somaliland.
Turkiga oo xidhiidh dhow la leh Soomaaliya isla markaana taageeraya midnimadeeda, ayaa hore u muujiyay inuu ka soo horjeedo tallaabo kasta oo wax u dhimaysa madaxbannaanida Soomaaliya. Sidaa darteed, Ankara waxay isku dayday inay dhexdhexaadiso khilaafka, iyadoo ilaalinaysa xidhiidhkeeda dhaqaale iyo milatari ee Itoobiya.
Si kastaba, Turkiga wuxuu si dhab ah u dareemayaa in Itoobiya ay u janjeerto dhinaca Somaliland marka laga hadlayo arrinta marin badeedka. Taas ayaa keentay in qodobka Badda Cas iyo qorshaha Itoobiya lagu daro ajendaha kulanka si si toos ah looga wada hadlo.
Xiisadda Badda Cas ma aha mid ku kooban Itoobiya iyo Soomaaliya oo keliya, balse waxay ku lug leedahay quwado kale oo gobolka iyo caalamka ah, kuwaas oo dan ka leh marinada ganacsi ee istiraatiijiga ah.
Ankara oo Isku Miisaamaysa Loollan Gobolka
Booqashada Erdogan ee Addis Ababa waxay muujinaysaa isku day uu Turkigu ku doonayo inuu isku miisaamo danihiisa kala duwan ee Geeska Afrika. Dhinac, Ankara waxay maalgashi iyo iskaashi amni la leedahay Itoobiya. Dhinaca kale, waxay xidhiidh istiraatiiji ah la leedahay Soomaaliya, gaar ahaan dhinaca amniga badda iyo sahminta tamarta.
Turkigu wuxuu ku jiraa xaalad uu isku dayayo inuu ilaaliyo labadaas xidhiidh iyadoo aanu lumin midkoodna. Haddii uu ku guuleysto, Ankara waxay sii xoojin doontaa kaalinteeda ah quwad saameyn ku leh Geeska Afrika. Haddii kalese, khilaafaadka ku saabsan Suudaan iyo Badda Cas ayaa keeni kara cadaadis ku yimaada iskaashiga dhaqaale iyo milatari ee uu la leeyahay Itoobiya.
Booqashadan ayaa sidaas ku noqotay mid ka badan kulan diblomaasiyadeed oo caadi ah. Waa imtixaan muujinaya sida Turkigu u maareyn karo loollanka juqraafi-siyaasadeed ee sii murugsan ee Geeska Afrika, iyadoo xidhiidhka uu la leeyahay Itoobiya uu noqday mid si qoto dheer ugu xidhan amniga, dhaqaalaha iyo mustaqbalka gobolka.
