Diblomaasiyadda Difaaca Soomaaliya: Qaab-Dhismeedka Heshiisyada

Gaashaan Tiro ku Dhisan: Soomaaliya iyo Isku-Dhafka 17 Heshiis Difaac

Hordhac

Dhawaan, MM Somali TV ayaa bogteeda facebook ku daabacday warbixin kooban balse aad u miisaan culus, taas oo sheegtay in Dowladda Federaalka Soomaaliya, intii uu socday xilligii labaad ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ay saxeexday in ka badan toddoba iyo toban heshiis difaac iyo amni ah muddo afar sano gudahood ah. Warbixintaasi waxay furtay su’aal muhiim ah oo mudan falanqayn qoto dheer: maxay dhab ahaantii ka kooban yihiin heshiisyadani, yaase yihiin saaxiibbada amni ee Soomaaliya, maxaase ka dhexeeya istiraatiijiyadda isku xidhaysa?

Warbixintan aan idiin diyaarinay waxay si gaar ah u falanqaynaysaa mid kasta oo ka mid ah iskaashiyada difaac iyo amni ee Soomaaliya, waxayna sharxaysaa sababta Soomaaliya ay tan iyo 2022 u qaadatay hannaan ku salaysan kala-duwanaansho ballaadhan oo dhinaca iskaashiga milatari ah.

Iyadoo laga duulayo taariikhaha si rasmi ah loo shaaciyey, bayaannada dowladeed, iyo isbeddellada amni ee gobolka, falanqayntani waxay isku dayaysaa inay ka jawaabto laba su’aalood: maxay Soomaaliya saxeexday, iyo sababta ay u saxeexday hadda?

Bartamaha qaab-dhismeedka amni ee soo kobcaya waxaa yaalla laba xaqiiqo oo is dul saaran. Midda koowaad waa baahida degdegga ah ee Soomaaliya u qabto dib u dhiska ciidamadeeda qaran xilli howlgaladii Midowga Afrika ay si tartiib tartiib ah u baxayaan halka khatarta Al Shabaab ay weli taagan tahay. Midda labaad waa loollan juqraafiyeed oo aad u adag oo ka socda Geeska Afrika, Badda Cas, iyo Gacanka Carabta, kaas oo Soomaaliya ka dhigay meel isku dhacyo istiraatiiji ahi ku kulmaan.

Xaaladda aan weli xal laga gaarin ee aqoonsiga Somaliland, rabitaanka Itoobiya ee helitaanka marin-badeed, loollanka dalalka Khaliijka, iyo tartanka quwadaha waaweyn ayaa dhammaantood ku milmay diblomaasiyadda difaaca ee Soomaaliya.

---

1. Qatar

Heshiiska iskaashiga difaac ee ugu dambeeyay ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Qatar waxaa la saxeexay Bilshii koowaad ee 2026, xilli ay Doha sii ballaarinaysay kaalinteeda ku aaddan arrimaha amniga iyo badda. Heshiiskaasi wuxuu diiradda saarayaa tababarka milatari, horumarinta awoodda hay’adaha difaaca, wada shaqeyn joogto ah oo u dhexeysa wasaaradaha difaaca, iyo isku dubbarid istiraatiiji ah.

Heshiiskan wuxuu daba socday heshiisyo hore oo la gaaray February 2024 iyo June 2025, taas oo muujinaysa hannaan tartiib tartiib ah oo lagu sii qoto dheereynayo xidhiidhka, halkii uu ka ahaan lahaa heshiis hal mar la wada saxeexay.

Danaha Qatar ee Soomaaliya waxaa qaabeeya dhowr arrimood. Doha waxay si joogto ah isu soo bandhigtay inay tahay saaxiib doorbiday taageeraha tababarka ciidamada, dhismaha hay’adaha, iyo maalgelinta hannaanada dowladeed halkii ay ka abuuri lahayd saldhigyo milatari oo muuqda. Qaabkani wuxuu siinayaa Qatar saameyn joogto ah iyada oo aan dhalin muran weyn oo goboleed.

Soomaaliya, dhinaceeda, waxay ka faa’iidaysanaysaa taageerada dhaqaale iyo diblomaasiyadeed ee Qatar xilli ay doonayso inay ka fogaato ku tiirsanaanta hal dal oo Khaliij ah. Xidhiidhka amni ee Qatar wuxuu si dadban u xoojinayaa awoodda hay’adaha federaalka, taas oo kor u qaadaysa sheegashada madaxbannaanida ee Muqdisho marka la eego cadaadiska aqoonsiga Somaliland ku hayo.

Qaabka heshiisyada is daba jooga ah wuxuu u oggolaanayaa Soomaaliya inay hesho taageero joogto ah oo ku habboon baahideeda, iyada oo aan ku xidhmin saldhig milatari oo muddo dheer ah oo muran dhalin kara.

---

2. Turkiga

   
   

Turkiga waa saaxiibka difaac ee ugu saameynta badan Soomaaliya. Bilshii Labaad 2024, labada dowladood waxay saxeexeen heshiis iskaashi oo toban sano ah oo diiradda saaraya amniga badda, dib u dhiska ciidamada badda, iyo ilaalinta xeebta dheer ee Soomaaliya.

Heshiiskan wuxuu ku dhisnaa in ka badan toban sano oo Turkigu ku bixinayey tababar, maalgashi kaabayaal milatari, iyo joogitaan joogto ah oo Muqdisho ah. Saxeexa 2024 wuxuu kor u qaaday xidhiidhkaas heer istiraatiiji ah oo badeed.

Danaha Ankara waa kuwo isku dhafan. Turkigu wuxuu doonayaa saameyn joogto ah oo Geeska Afrika ah, helitaanka marinno ganacsi oo muhiim ah, iyo kaalin ku saabsan kheyraadka badda. Soomaaliya, dhinaceeda, waxay ka heshaa Turkiga tababar, nidaam hawlgaleed, iyo qoto dheeri istiraatiiji ah oo aan dal kale siin.

Heshiiskan wuxuu lahaa macne siyaasadeed oo cad. Wuxuu yimid toddobaadyo kaddib is-afgaradkii Itoobiya iyo Somaliland ee ku saabsanaa deked, taas oo keentay in Turkigu si dadban u xoojiyo sheegashada Muqdisho ee dhammaan xeebaha Soomaaliya iyo Somaliland.

Isbahaysigan badeed wuxuu siinayaa Soomaaliya awood ay ku ilaaliso aagga dhaqaale ee u gaar ah badda, taas oo muhiim u ah xasilloonida gobolka.

---

3. Masar

Sannadka 2024, Soomaaliya iyo Masar waxay si weyn u xoojiyeen iskaashiga difaac, iyada oo kulammo heer madaxweyne ah ay ku soo gabagaboobeen isku xidhnaan amni oo rasmi ah.

Iskaashiga waxaa ka mid ahaa isku dubbarid milatari, tababaro, iyo ka qeybgalka Masar ee qaab-dhismeedka amni ee Midowga Afrika. Tallaabooyinkaas waxay ku soo beegmeen xilli xiisad gobolka ah oo ku saabsan Itoobiya, Badda Cas, iyo siyaasadda webiga Niil

.

Masar waxay Soomaaliya u aragtaa saaxiib istiraatiiji ah oo lago wiiqi karo saameynta Itoobiya. Taageerada midnimada dhuleed ee Soomaaliya waxay sidoo kale la jaanqaadaysaa mowqifka Masar ee ka dhanka ah wax ka beddel kasta oo xuduudeed oo lagu saleeyo aqoonsi dibadeed.

Taageerada Masar waxay miisaan diblomaasiyadeed ku kordhisaa Muqdisho gudaha Jaamacadda Carabta iyo Midowga Afrika, taas oo si gaar ah u adkeynaysa doodaha ku saabsan madaxbannaanida Soomaaliya.

---

4. Jabuuti

   
   

Sannadka 2025, Soomaaliya iyo Jabuuti waxay si rasmi ah u qaabeeyeen iskaashi difaac oo qeexaya joogitaanka iyo hawlgalka ciidamada Jabuuti ee ku sugan Soomaaliya.

Heshiiskan wuxuu caddeeyay awoodaha sharciyeed, isku dubbaridka hawlgallada, iyo mas’uuliyadaha ciidamada marka howlgalada Midowga Afrika ay galaan marxalad kala guur ah.

Jabuuti waxay dan weyn ka leedahay xasilloonida Soomaaliya maadaama amniga, ganacsiga, iyo dekedaha Jabuuti ay si toos ah ugu xiran yihiin xaaladda Soomaaliya.

Iyadoo mararka qaar isu soo bandhigta dhexdhexaadiye, haddana qaab-dhismeedka difaac ee ay la leedahay Muqdisho wuxuu xoojinayaa aragtida ah in Soomaaliya tahay hal dowlad oo midaysan.

---

5. Sacuudi Carabiya

Soomaaliya iyo Sacuudi Carabiya waxay saxeexeen heshiis iskaashi amni bishii Nofeembar 2023, waxaana xigay heshiis kale oo difaac bishii Febraayo 2026, xilli ay Riyadh martigelisay bandhigyo waaweyn oo difaac. Inkastoo faahfaahinta buuxda aan si rasmi ah loo shaacin, heshiisyadan waxaa si guud loo fahmay inay diiradda saarayaan la dagaallanka argagixisada, isku dubbaridka milatari, iyo wada shaqeynta amniga gobolka.

Danaha Riyadh waxay ku qotomaan ilaalinta marin-biyoodka Badda Cas, xakamaynta saameynta quwado kale, iyo sugidda xasilloonida marinnada ganacsi ee muhiimka ah. Soomaaliya waxay siinaysaa Sacuudiga qoto dheeri istiraatiiji ah oo ku saabsan koonfurta Badda Cas, halka Muqdisho ay ka hesho taageero siyaasadeed iyo mid amni.

Waqtiga la saxeexay heshiiska 2026 wuxuu ku soo beegmay kaddib isbeddello la xidhiidha aqoonsiga Somaliland, taas oo muujinaysa in Sacuudi Carabiya ay doonaysay inay si cad u muujiso taageeradeeda ku wajahan madaxbannaanida Soomaaliya. Gudaha Jaamacadda Carabta iyo qaab-dhismeedka Khaliijka, ku lug lahaanshaha Sacuudigu wuxuu xoojinayaa mowqifka Muqdisho.

---

6. Pakistan

Bishii 8aad 2025, Soomaaliya iyo Pakistan waxay soo gabagabeeyeen heshiis iskaashi difaac oo qaab-dhismeed ah, kaas oo lagu tilmaamay mid dhowr sano soconaya, kana kooban tababar, horumarinta ciidamada badda, la dagaallanka burcad-badeedda, iyo taageero farsamo oo dhinaca difaaca ah.

Heshiiska wuxuu u oggolaanayaa saraakiisha Soomaaliyeed inay galaan machadyada milatari ee Pakistan, isla markaana la dhiso cutubyo cusub oo badeed.

Danaha Pakistan waxay ku xidhan yihiin ballaadhinta diblomaasiyadda milatari ee ku teedsan marinada ganacsiga ee muhiimka ah iyo xoojinta xidhiidhka ay la leedahay dalalka Muslimiinta. Waxaa sidoo kale jira dhinac ganacsi oo ku saabsan suurtagalnimada iibinta qalabka milatari ee Pakistan.

Soomaaliya waxay ka helaysaa Pakistan waayo-aragnimo badeed iyo waxbarasho milatari oo heer sare ah. Marka laga eego Somaliland, diiradda badeed ee heshiiskani wuxuu si dadban u xoojinayaa sheegashada Muqdisho ee ku aaddan xukunka xeebaha.

---

7. Eritrea

Xiriirka amni ee Soomaaliya iyo Eritrea ma ku dhisna hal MoU oo la shaaciyey, balse wuxuu ku salaysan yahay is-afgaradyo siyaasadeed iyo wada shaqeyn hawlgaleed.

Bishii Oktoobar 2024, shir saddex geesood ah oo ka dhacay Asmara ayaa dhex maray Soomaaliya, Eritrea, iyo Masar, kaas oo lagu isku dubbariday mowqifyo ku saabsan amniga gobolka iyo madaxbannaanida badda.

Eritrea waxay tan iyo 2019 tababaraysay kumannaan askari oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliya. Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa 2024 booqday askartaas.

Danaha Asmara waxay ku qotomaan xakameynta saameynta Itoobiya. Isbahaysiga ay la leedahay Soomaaliya wuxuu si toos ah uga soo horjeedaa rabitaanka Addis Ababa ee helitaanka marin-badeed.

Si kastaba ha ahaatee, xidhiidhkan waa mid ku salaysan xisaab istiraatiiji ah oo jilicsan, maadaama uu ku dhisan yahay cadaawad wadajir ah oo ku wajahan Itoobiya.

---

8. Maraykanka

In ka badan soddon sano, Maraykanku wuxuu ahaa saaxiibka amni ee ugu waara Soomaaliya, isagoo diiradda saaraya xasiloonida gobolka iyo xakamaynta kooxaha xagjirka ah sida Al Shabaab iyo Daacish.

Bishii 2aad ee 2024, iskaashigaas ayaa si rasmi ah loo qaabeeyey iyadoo la saxeexay heshiis amni iyo MoU lagu dhisayo shan saldhig oo milatari oo loogu talagalay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Heshiiskani wuxuu dejinayaa qorshe ku saabsan horumarinta ciidamada iyo kaabayaasha milatari, isaga oo ujeedkiisu yahay in mas’uuliyadda amniga si tartiib ah loogu wareejiyo dowladda Soomaaliya.

Ka sokow la dagaallanka argagixisada, iskaashigan wuxuu xoojinayaa aqoonsiga sharciyeed ee dowladda federaalka, maadaama taageerada Maraykanka ay si gaar ah u marayso heer federaal.

---

9. Uganda

Uganda waxay 2024 iyo 2025 ku celisay iskaashi difaac oo la xidhiidha tababar, isku dubbarid hawlgallo, iyo kala guurka ciidamada Midowga Afrika.

Danaha Kampala waxay ku salaysan yihiin la dagaallanka argagixisada iyo ilaalinta saameynta ay ka kasbatay joogitaankeeda muddada dheer ee Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, bilowgii sanadka 2026, Uganda waxay ku dhawaaqday qorshe ay si buuxda uga baxeyso Soomaaliya, iyadoo sabab uga dhigtay maalgelin la’aan caalami ah iyo sababo arrimaha gudaha ah.

Go’aankani wuxuu halis gelinayaa in faaruq amni uu ka dhasho, taas oo saameyn karta sumcadda dowladda federaalka.

---

10. Kenya

Sannadka 2024, Soomaaliya iyo Kenya waxay dhammeystireen qaab-dhismeed iskaashi difaac oo ku saabsan wadaagista sirdoonka, hawlgallo wadajir ah, iyo amniga badda.

Danaha Kenya waxay ku qotomaan sugidda xadka iyo ka hortagga weerarrada ka iman kara dhinaca Soomaaliya.

Soomaaliya, heshiiskani wuxuu u oggolaanayaa inay si toos ah ula shaqeyso Kenya ka baxsan qaab-dhismeedka Midowga Afrika.

---

11. Itoobiya

Bishii Diseembar 2023, Soomaaliya iyo Itoobiya waxay saxeexeen heshiis iskaashi difaac oo cusboonaysiinaya heshiisyo hore.

Si kastaba ha ahaatee, bishii koowaad ee 2024, xidhiidhkaas ayaa si degdeg ah u xumaaday kaddib is-afgaradkii Itoobiya iyo Somaliland ee ku saabsanaa marin-badeed iyo aqoonsi.

Rabitaanka Itoobiya ee helitaanka badda ayaa noqday udub-dhexaadka xiisadda.

Soomaaliya waxay ka jawaabtay iyada oo ballaadhisay diblomaasiyadda amni si ay u miisaamto hamiga Addis Ababa.

---

12. Imaaraadka Carabta

Bishii kowaad ee 2023, Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta waxay dib u bilaabeen iskaashi amni oo ay ku jireen tababaro, taageero dhaqaale, iyo dib u habeyn lagu sameeyo cutubyo ka tirsan booliska Soomaaliyeed. Heshiiskan wuxuu yimid kaddib muddo xidhiidhku ahaa mid qabow oo ay sabab u ahaayeen muranno siyaasadeed iyo eedeymo ku saabsan faragelin arrimaha gudaha.

Iskaashiga wuxuu si gaar ah diiradda u saaray dhisidda awoodda booliska federaalka, bixinta qalab, iyo taageero mushahar oo ku wajahan cutubyo gaar ah. Abu Dhabi waxay muddo dheer xiisaynaysay kaalin muuqata oo ku saabsan qaab-dhismeedka amniga Badda Cas iyo marinada ganacsiga ee istiraatiijiga ah. Soomaaliya waxay u aragtay Imaaraadka fursad dhaqaale iyo amni oo muhiim ah.

Si kastaba ha ahaatee, xidhiidhka ayaa mar kale xumaaday markii Dowladda Federaalka ay ku eedeysay Imaaraadka inay ku lug leeyihiin hawlo wax u dhimaya madaxbannaanida Soomaaliya, gaar ahaan marka ay arrintu la xidhiidhay Somaliland iyo siyaasadda dekedaha ee gobolka. Lakiin qaar ayaa ku tilmaamay talaaboyinkan go'aamo ku yimi cadaadis siyasaadeed oo la saaray taliska muqdisho.

Dhacdadan waxay tusaale u noqotay khatarta ku jirta diblomaasiyadda ku saleysan isku dheellitirka saaxiibbada badan.

---

13. Serbia

Dabayaaqadii 2024 iyo mar kale 2025, Soomaaliya iyo Serbia waxay saxeexeen heshiisyo ku saabsan iskaashi amni oo diiradda saaraya tababarka booliska, la dagaallanka dambiyada abaabulan, iyo xoojinta hay’adaha amniga gudaha.

Iskaashigan wuxuu astaan u yahay dadaalka Soomaaliya ee ku aaddan kala-duwanaanshaha saaxiibbadeeda, iyadoo ka gudbeysa ku tiirsanaanta kaliya dalalka reer Galbeedka ama kuwa gobolka ku dhow. Serbia, oo leh taariikh qani ah oo ku saabsan dib u dhiska hay’adaha amniga gudaha kaddib colaado, waxay u soo bandhigtay Soomaaliya khibrad farsamo oo ku saabsan maareynta amniga magaalooyinka, tababarka sirdoonka booliska, iyo qaabeynta nidaamyada baaritaanka dambiyada.

Danaha Serbia waxay ku salaysan yihiin ballaadhinta joogitaankeeda diblomaasiyadeed ee Afrika iyo furitaanka suuqyo cusub oo dhinaca adeegyada amniga iyo qalabka.

---

14. Tanzania

Iskaashiga amni ee Soomaaliya iyo Tanzania waxaa si rasmi ah loo qaabeeyey 2024, iyadoo diiradda la saaray tababar, is dhaafsi khibrad, iyo horumarinta hay’adaha amniga.

Dar es Salaam waxay aragtaa xasilloonida Soomaaliya mid si toos ah ugu xidhan xasilloonida guud ee Bariga Afrika. Iskaashigan wuxuu ku salaysan yahay wadajir Afrikaanimo iyo taageero ku dhisan qaab-dhismeedka Midowga Afrika.

Soomaaliya, taageerada Tanzania waxay gacan ka geysaneysaa xirfadeynta ee ciidamada iyo hay’adaha amniga, gaar ahaan dhinaca maamulka, hoggaaminta, iyo anshaxa shaqada.

---

15. Azerbaijan

Somalia and Azerbaijan have signed a defense and industrial cooperation agreement.

Bishii 2aad ee 2025, Soomaaliya iyo Azerbaijan waxay ballaadhiyeen iskaashi amni oo ku saabsan tababar milatari, la dagaallanka argagixisada, iyo horumarinta hay’adaha difaaca.

Azerbaijan waxay sannadihii u dambeeyay isku daraysay diblomaasiyad amni iyo fidin dhaqaale, gaar ahaan dalalka soo koraya. Baku waxay Soomaaliya u aragtaa laba arrimood: saaxiib siyaasadeed oo ku yaalla meel istiraatiiji ah, iyo albaab suurtagal ah oo ay kaga gasho suuqyada difaaca ee Afrika.

Iskaashiga wuxuu siinayaa Soomaaliya marin kale oo tababar iyo taageero ah, gaar ahaan dhinaca la dagaallanka kooxaha hubeysan iyo dhismaha qaab-dhismeedka taliska.

Inkastoo Azerbaijan aysan lahayn taariikh dheer oo ku saabsan Geeska Afrika, ku lug lahaanshaheeda waxay muujinaysaa sida Soomaaliya ay u ballaarinayso xulafadeeda ilaa dalal ka baxsan qaab-dhismeedka dhaqanka ah ee reer Galbeedka iyo gobolka.

---

16. Ciraaq

Bishii Maajo 2025, Soomaaliya iyo Ciraaq waxay saxeexeen heshiis amni oo ku saabsan wadaagista khibradda la dagaallanka kacdoonka hubaysan iyo xoojinta hay’adaha amniga.

Ciraaq, oo kasoo gudubtay dagaal dheer oo ka dhan ah kooxo xagjir ah, waxay leedahay waayo-aragnimo si gaar ah ugu habboon xaaladda Soomaaliya. Iskaashigu wuxuu diiradda saaraya tababar, is dhaafsi khibrad hawlgaleed, iyo talooyin ku saabsan dib u dhiska hay’adaha amniga.

Baghdad waxay u aragtaa iskaashigan mid ku dhisan wadajir Carbeed iyo wadaag khibrad, halka Muqdisho ay ka helayso casharro ka imanaya deegaan la mid ah kan ay wajahdo.

---

17. Urdun

Sannadka 2025, Urdun waxay oggolaatay iskaashi difaac oo la xiriira tababar, horumarinta xirfadaha, iyo waxbarasho milatari oo loogu talagalay ciidamada Soomaaliyeed.

Urdun muddo dheer waxay ahayd xarun tababar oo lagu yaqaan anshax iyo nidaam adag. Hay’adaha amniga Urdun waxay si gaar ah ugu takhasuseen la dagaallanka xagjirnimada iyo maareynta khataraha gudaha.

Soomaaliya, ka faa’iidaysiga khibradda Urdun wuxuu gacan ka geysanayaa dhismaha cutubyo leh xirfad iyo anshax hawlgaleed, taas oo muhiim u ah yoolka muddada fog ee lagu doonayo in lagu helo ciidan qaran oo mideysan.

---

Gunaanad

Warbixintii MM Somali TV waxay iftiimisay baaxadda ballaadhan ee diblomaasiyadda difaac ee Soomaaliya, balse ballaadhintani waxay wadataa khataro istiraatiiji ah oo heer sare ah.

Sannadka 2026, Muqdisho waxay abuurtey waxa lagu tilmaami karo gaashaan tiro ku salaysan, balse tani waxay dhalisay is-qabqabsi mabda’ ah.

Isku dayga lagu mideynayo dhaqamada milatari, heerarka qalabka, iyo hab-maamuusyada hawlgallada ee in ka badan toddoba iyo toban dal wuxuu keeni karaa ciidan jajaban halkii uu ka noqon lahaa mid qaran oo midaysan.

Haddii aan la helin nidaam amar iyo xakameyn oo dhexe oo mideeya dhammaan saameyntan kala duwan, Ciidanka Xoogga Dalka wuxuu isu beddeli karaa cutubyo ku xidhan tababarayaashooda dibadda halkii ay ka ahaan lahaayeen hal talis oo qaran.

Intaa waxaa dheer, ku tiirsanaanta saaxiibbo badan waxay Soomaaliya u nugleysaa isbeddelada siyaasadeed ee ka dhaca caasimadaha shisheeye. Sida ku cad bixitaanka Uganda iyo khilaafkii Imaaraadka, diblomaasiyaddan ballaadhan waxay leedahay khataro muuqda.

Haddii Muqdisho aysan awoodin inay ka hor Oktoobar 2026 u beddesho heshiisyadan kala duwan ciidan isku dhafan oo iskii u shaqeyn kara, waxaa suuragal ah inuu abuurmo faaruq amni oo halis ah.

Diblomaasiyadda warqadaha lagu saxeexay ma beddeli karto baahida dhismaha awood qaran oo waarta. Geeddi-socodkani wuxuu noqon mid halis u noqda, maadaam uu isku dheellitiro danaha kala duwan ee awoodaha gobolka.