Nuxurka Heshiiska Difaaca Masar iyo Soomaaliya: Awood, Amni, iyo Loollanka Geeska Afrika
- A Gallaydh Editorial
- Feb 11
- 5 min read
Heshiiska difaac ee u dhexeeya Masar iyo Soomaaliya ayaa si qoto dheer u beddelay xisaabaha amni ee Geeska Afrika, isaga oo isku daraya qalab ciidan oo casri ah, tababaro istiraatiiji ah, iyo qorshe ballaadhan oo lagu dari karo ilaa 10,000 askari. Iskaashigan ayaa xoojinaya awoodda Muqdisho ee dagaalka Al Shabaab, balse sidoo kale kicinaya xiisado juqraafiyeed oo la xidhiidha Itoobiya, Badda Cas, iyo marin-biyoodka Suweyska.
Heshiis Dib u Qeexay Isku-dheellitirka Gobolka
14-kii August 2024, dalalka EgyptĀ iyo SomaliaĀ ayaa si rasmi ah u saxeexay heshiis difaac oo laba geesood ah, tallaabo calaamad u noqotay ku lug lahaanshaha ugu weyn ee Qaahira ka yeelato Geeska Afrika muddo tobannaan sano ah.
Heshiiskani ma ahayn mid ku koobnaa is-afgarad siyaasadeed oo guud. Wuxuu dhisay qaab sharciyeed iyo hannaan fulineed oo oggolaanaya gargaar ciidan oo toos ah, is dhaafsi sirdoon, wada shaqeyn farsamo, iyo isku dubbarid hawlgallo istiraatiiji ah oo u dhexeeya Ciidamada Qalabka Sida ee Masar iyo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Tan iyo saxeexa heshiiska, Masar waxay Muqdisho u dirtay shixnado waaweyn oo qalab ciidan ah iyada oo adeegsanaysa duulimaadyo iyo maraakiib, gaar ahaan dabayaaqadii 2024. Qalabkan waxaa ka mid ah qoryaha lidka diyaaradaha, madaafiic culus, gaadiid dagaal oo gaashaaman, nidaamyo raadaar oo lagu ogaanayo dhaqdhaqaaqyada hawada, iyo saanad tiro badan.
Taageerada ma aha mid ku kooban qalab oo keliya. Masar waxay bilowday barnaamijyo ballaadhan oo lagu tayeynayo qaab dhismeedka iyo kartida Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Tababaro ku saabsan hoggaaminta cutubyada, maareynta hawlgallada isku dhafan, xeeladaha dagaalka magaalooyinka, la dagaallanka kacdoonka hubaysan, iyo isku xidhka xogaha sirdoonka ayaa si joogto ah u socday. La taliyayaal ku takhasusay la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale la geeyay si loo xoojiyo hawlgallada ka dhanka ah Al Shabaab.
Xisaabta Istiraatiijiga ah ee Masar
Ku lug lahaanshaha Masar ee Soomaaliya waxaa ka dambeeya aragti istiraatiiji ah oo dhowr lakab leh.
Ujeeddada koowaad waa mid amni oo toos ah. Masar waxay doonaysaa in Ciidanka Soomaaliyeed ay helaan awood ku filan oo ay ku wiiqaan Al Shabaab, taas oo weli khatar ku ah xasilloonida guud ee koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.
Ujeeddada labaad waa mid siyaasadeed. Qaahira waxay si cad u muujisay inay taageerayso midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, iyada oo doonaysa inay ka hortagto kala qaybsanaan ama saameyn dibadeed oo wax u dhimaysa xasiloonida gobolka.
Ujeeddada saddexaad waa mid dhaqaale iyo juqraafiyeed. Marin-biyoodka koonfureed ee u dhow Suez CanalĀ waa halbowlaha dhaqaalaha Masar. In ka badan boqolkiiba toban ganacsiga caalamka ayaa mara kanaalkan, sidaas darteed xasilloonida Badda Cas iyo cirifkeeda koonfureed waa arrin toos ah oo khuseysa amniga qaranka Masar. Ku lug lahaanshaha Soomaaliya waxay Masar siinaysaa qoto dheeri istiraatiiji ah oo ku fidsan Badda Cas ilaa Badweynta Hindiya.
Ku Biirista AUSSOM iyo Qaab-dhismeedka Rasmiga ah
Masar waxay si rasmi ah ugu biirtay African Union Support and Stabilization Mission in Somalia, howlgalka cusub ee Midowga Afrika ee beddelay ATMIS.
AUSSOM waxaa loo oggolaaday awood dhan 11,911 xubnood oo isugu jira ciidan, boolis, iyo shaqaale rayid ah. Gudaha qaab-dhismeedkan, Masar waxaa loo qoondeeyay 1,091 askari oo si rasmi ah uga mid noqday howlgalka, iyaga oo ku shaqeeya silsilad amar oo wadajir ah.
Doorka ciidamadan waxaa ka mid ah xasilinta deegaannada laga xoreeyay Al Shabaab, ilaalinta xarumaha muhiimka ah, iyo taageeridda ciidamada Soomaaliyeed marka ay la wareegayaan masāuuliyadaha amni.
Si kastaba ha ahaatee, tirada rasmiga ah ee AUSSOM ma matasho himilada dhabta ah ee Masar.
Muuqaalkan waxaad ku arkaysaan Wasiirka Gaashaandhigga iyo Waxsoosaarka Milatariga Masar, Janaraal Cabdil Majiid Saqar, iyo Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo goobjoog ka ahaa diyaarinta cutubyada ciidanka Masar ee loo qoondeeyay howlgalka Midowga Afrika ee taageeridda nabadgelyada iyo xasilloonida Soomaaliya. Barnaamijka waxaa sidoo kale lagu soo bandhigay dhoolatuska tababarka ciidanka iyo gaadiidka gaarka ah ee loogu talagalay howlgalkaas.
Qorshaha Ballaadhan ee 10,000 oo Askari
Masar waxay soo bandhigtay qorshe ka sii weyn kan Midowga Afrika oggolaaday, iyada oo diyaar u ah inay Soomaaliya u dirto ilaa 10,000 askari.
Qorshahan waxaa loo qaybiyay laba qeybood oo istiraatiiji ah:
5,000 askari oo si toos ah ugu milma qaab-dhismeedka AUSSOM.
5,000 askari oo lagu hawlgeliyo heshiis laba geesood ah oo gaar ah, kana madax bannaan amarka Midowga Afrika.
Haddii la fuliyo, tani waxay noqon lahayd mid ka mid ah howlgelinta ugu ballaadhan ee Masar dibadda ka sameyso taariikhdeeda casriga ah. Qaybta labaad ee ka baxsan Midowga Afrika waxay siinaysaa Masar awood istiraatiiji ah oo madaxbannaan, taas oo u oggolaanaysa inay si toos ah ula shaqeyso dawladda Soomaaliya iyada oo aan ku xirnayn qaab-dhismeedka Midowga Afrika.
Qaabkan laba geesoodka ah wuxuu sidoo kale abuuraa suāaalo ku saabsan isku dubbaridka hawlgallada, xuduudaha masāuuliyadda, iyo sida loo maareyn doono xaaladaha isku dhaca danaha.
Goobaha La Geeyay iyo Isbeddelka Jiidda Hore
Joogitaanka Masar ee Soomaaliya waxaa si xeeladaysan loogu kala qaybiyay goobo istiraatiiji ah, badanaa iyada oo lagu beddelayay cutubyo ka baxayay Burundi iyo Itoobiya.
Shabeellaha Dhexe iyo Jowhar
Gobolka Shabeellaha Dhexe, gaar ahaan magaalada Jowhar, ayaa noqday saldhigga ugu horreeya ee ciidamada Masar. Halkaas waxay la wareegeen xeryo ciidan iyo masāuuliyado amni oo hore u hayeen ciidamada Burundi. Gobolkaasi waa marin muhiim ah oo isku xira Muqdisho iyo bartamaha dalka, isla markaana ah goob ay Al Shabaab si joogto ah u weerarto.
Muqdisho
Caasimadda, ciidamada Masar waxay xoogga saareen ilaalinta hayāadaha dawladda federaalka, xarumaha muhiimka ah, iyo xoojinta difaaca hareeraha caasimadda. Tani waxay kordhisay kalsoonida xukuumadda, gaar ahaan xilli ay jiraan xiisado siyaasadeed iyo khataro amni oo joogto ah.
Baydhabo
Baydhabo oo ah xarun maamul iyo mid baniāaadannimo ayaa loo igmaday hawlo la xiriira xasilinta magaalooyinka, ilaalinta rayidka, iyo taageeridda hawlgallada ka dhanka ah Al Shabaab ee ka socda koonfurta dalka.
Hiiraan iyo Gedo
Gobollada Hiiraan iyo Gedo ayaa leh miisaan juqraafiyeed oo gaar ah maadaama ay ku dhow yihiin xadka Ethiopia. Halkaas ayay ku kulmaan danaha istiraatiijiga ah ee Masar iyo Itoobiya. Joogitaanka ciidamada Masar ee jiiddaas hore wuxuu si toos ah u kordhiyay dareenka xiisadda gobolka.
Itoobiya, Niilka, iyo Halista Isku Dhac Dadban
Masar iyo Itoobiya waxay ku muransan yihiin biyo-xidheenka Niilka, muran saameyn ballaadhan ku leh xiriirkooda.
Itoobiya waxay sidoo kale ciidamo ku leedahay Soomaaliya, iyada oo ka mid ah howlgalada Midowga Afrika iyo heshiisyo laba geesood ah. Sidaas darteed, labada quwadood ee ku loolamaya Niilka waxay si toos ah ugu wada sugan yihiin hal dhul.
Falanqeeyayaal badan ayaa ka digaya in Soomaaliya aysan noqon goob ay ku kulmaan danaha iska soo horjeeda ee Masar iyo Itoobiya. Hal qalad xisaabeed ama isfaham laāaan ayaa keeni karta xiisad ka baxsan xuduudaha Soomaaliya.
Xaaladda waxaa sii murjiyay aqoonsigii Israaāiil ee Somaliland bishii Janaayo 2026, taas oo ku qasabtay Masar inay dib u habeyn ku samayso qayb ka mid ah ciidamadeeda si ay mudnaan u siiso ilaalinta xukuumadda Madaxweyne Hassan Sheikh MohamudĀ iyo xarumaha muhiimka ah ee dawladda.
Fursadaha, Khataraha, iyo Mustaqbalka
Soomaaliya waxay ka faaāiidaysan kartaa qalab casri ah, tababar tayo leh, iyo taageero istiraatiiji ah oo xoojin karta awooddeeda amni.
Hase yeeshee, joogitaanka tiro badan oo ciidamo shisheeye ah wuxuu abuuraa suāaalo ku saabsan madaxbannaanida, isku dheellitirnaanta awoodda, iyo khatarta ah in dalka uu noqdo goob loollan dibadeed.
Ma jiri doontaa nidaam cad oo isku xira hawlgallada AUSSOM iyo kuwa heshiiska laba geesoodka ah? Sidee loo hubin doonaa in Soomaaliya aysan noqon meel lagu kala miisaamo awoodaha gobolka?
Masāuuliyiinta Soomaaliya waxay ku doodaan in kala duwanaanta saaxiibbada amni ay xoojinayso madax-bannaanida qaranka. Dhaliilayaashu waxay ka digayaan khatar ka dhalan karta isku dhaca dano dibadeed oo laga yaabo inay ka sarreeyaan danaha gudaha.
Cutubka Cusub ee Awood-Qaybsiga Gobolka ah
Ku lug lahaanshaha Masar ee Soomaaliya ma aha tallaabo ku kooban heshiis difaac oo caadi ah. Waa isbeddel weyn oo ku yimid qaab-dhismeedka amniga Geeska Afrika.
Haddii iskaashigani uu keeno amni waara, xoojinta hayāadaha Soomaaliyeed, iyo hoos u dhigid khataraha argagixisada, wuxuu noqon karaa isbeddel taariikhi ah.
Haddii si khaldan loo maareeyo, wuxuu halis u yahay inuu Soomaaliya geliyo loollan awood oo ka baxsan xuduudaheeda.
Hal arrin ayaa cad. Heshiiska difaaca Masar iyo Soomaaliya wuxuu noqday cutub cusub oo qeexaya isu dheellitirka awoodda ee Geeska Afrika, waana mid si dhow loo la socon doono sannadaha soo socda.
