Somalia iyo Sucuudiga oo kala saxeexday heshiis iskaashi ciidan xilli xiisado cusub ka aloosan yihiin Geeska Afrika

Dawladda Federaalka Soomaaliya ayaa Sucuudiga Carabta kula saxeexatay heshiis iskaashi ciidan oo cusub, kaas oo imanaya xilli Muqdisho ay raadineyso taageero goboleed oo ku wajahan tallaabadii Israa’iil ku aqoonsatay Somaliland. Heshiiskan ayaa loo arkaa mid xoojinaya xiriirka istaraatiijiga ah ee labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo difaaca.

---

Dawladda Somalia ayaa si rasmi ah u saxeexday heshiis iskaashi ciidan oo ay la gashay Boqortooyada Saudi Arabia, tallaabo kale oo muujinaysa dedaalka sii kordhaya ee Muqdisho ku doonayso inay ku xoojiso taageerada saaxiibadeeda gobolka, xilli ay cirka isku shareerayaan xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee Geeska Afrika.

Heshiiskan oo ah Memorandum of Understanding ayaa Isniintii lagu kala saxeexday magaalada Riyadh, waxaana kala saxeexday Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, iyo dhiggiisa Sucuudiga, Amiir Khalid bin Salman bin Abdulaziz.

Saxeexa kadib, Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa bayaan ay soo saartay ku sheegtay in heshiisku ujeedkiisu yahay xoojinta qaab-dhismeedka iskaashiga difaaca iyo kan milatari ee labada dal, isla markaana uu taabanayo meelo badan oo dan wadaag ah oo u adeegaya danaha istaraatiijiga ah ee Soomaaliya iyo Sucuudiga.

Amiir Khalid bin Salmaan ayaa isna xaqiijiyay heshiiskan isagoo qoraal kooban ku daabacay bartiisa X, inkasta oo labada dhinac midna uusan bixin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan qodobbada gaarka ah ee heshiiska ku jira. Sida caadada ah, heshiisyada noocan oo kale ah badanaa waxa lagu saleeyaa tababar ciidan, is dhaafsiga khibradaha, la dagaallanka argagixisada, iyo kor u qaadidda awoodaha difaac ee dalalka saxeexa.

Heshiiskan cusub ayaa imanaya toddobaadyo kaddib markii Soomaaliya ay heshiis difaac la saxeexatay Dowladda Qatar. Heshiiskaas oo ay faafisay wakaaladda wararka ee dowladda Soomaaliya ayaa lagu sheegay inuu diiradda saarayo tababarro ciidan, is weydaarsiga khibradaha, horumarinta awoodaha difaaca, iyo xoojinta wada shaqeynta amniga, si loo taageero dadaallada lagu xoojinayo nabadda iyo xasilloonida gobolka. Dowladda Qatar ayaa iyaduna heshiiska ku tilmaantay mid lagu xoojinayo iskaashiga labada dal, isla markaana u adeegaya danaha wadajirka ah.

Dadaalladan diblomaasiyadeed ee is xigxiga ah ee ay waddo Muqdisho ayaa kusoo beegmaya xilli xiisad cusub ay ka dhalatay aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland bishii Diseembar, tallaabo noqotay tii ugu horreysay ee dal caalami ah ku aqoonsado gobolka iskiis isku magacaabay. Dowladda Soomaaliya ayaa si cad uga digtay in aqoonsigaasi uu horseedi karo isbeddel halis ku ah amniga gobolka, gaar ahaan wararka sheegaya in Israa’iil qorsheyneyso inay saldhig ciidan ka samaysato Somaliland.

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa wareysi uu toddobaadkii hore siiyay Al Jazeera ku sheegay in dowladda Federaalka aysan marnaba oggolaan doonin in saldhig ciidan oo Israa’iil leedahay laga dhiso Somaliland. Madaxweynaha ayaa carrabka ku adkeeyay in Soomaaliya ay wajihi doonto tallaabo kasta oo noocaas ah, isagoo ku tilmaamay arrin si toos ah u khatar gelinaysa amniga qaranka iyo kan deriska.

Heshiiska Sucuudiga lala saxeexday ma aha kii ugu horreeyay ee ay labada dal wada galaan. Bishii Nofeembar 12, 2023, ayaa Soomaaliya iyo Sucuudiga kala saxeexday heshiis amni oo kale, kaas oo ay kala saxeexdeen Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya iyo Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Sucuudiga.

Heshiiskaas hore ayaa diiradda saarayay la dagaallanka argagixisada, is dhaafsiga xogaha sirdoonka, iyo dhisidda awoodaha hay’adaha amniga, taas oo muujinaysa xiriir amni oo sii qotoma oo u dhexeeya Muqdisho iyo Riyadh.

Isku darka heshiisyadan cusub iyo kuwii hore ayaa muujinaya istaraatiijiyad ballaaran oo ay dowladda Federaalka Soomaaliya ku doonayso inay ku dhisto shabakad taageero oo goboleed, si ay uga jawaabto caqabadaha amni iyo kuwa siyaasadeed ee isa soo taraya, isla markaana ay u xoojiso mowqifkeeda ku aaddan midnimada iyo madax-bannaanida dhulka Soomaaliyeed.

Waa kuma Khalid bin Salmaan?

Amiir Khalid bin Salmaan bin Cabdulcasiis waa Wasiirka Gaashaandhigga ee Boqortooyada Sucuudiga Carabta, wuxuuna ka mid yahay jiilka cusub ee hoggaamiyeyaasha Sucuudiga ee saameynta sii kordheysa ku leh siyaasadda iyo amniga dalkaas. Waa wiilka Boqor Salmaan bin Cabdulcasiis, isla markaana waa walaalka Dhaxal-sugaha Sucuudiga, Maxamed bin Salmaan.

Kahor xilka uu hadda hayo, Amiir Khalid bin Salmaan wuxuu ahaa Safiirka Sucuudiga ee Maraykanka, halkaas oo uu door muuqda ka qaatay xoojinta xiriirka Riyadh iyo Washington. Waxaa lagu yaqaannaa inuu si gaar ah diiradda u saaro dib u habeynta ciidamada qalabka sida, casriyeynta istaraatiijiyadda difaaca Sucuudiga, iyo xoojinta iskaashiga amni ee Boqortooyadu la leedahay dalalka gobolka iyo kuwa caalamka.