Abiy Axmed Oo Tegay Jabuuti

Abiy Axmed Oo Booqasho Lama Filaan Ah Ku Tegay Jabuuti Iyadoo Xiisad Soo Kala Dhexgashay Labada Dal

---

Booqashada lama filaanka ah ee Raysal-wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed ku tegay Jabuuti waxay ka tarjumaysaa isbeddel qoto dheer oo ka socda siyaasadda Geeska Afrika, gaar ahaan xiriirrada sii murugsan ee u dhexeeya Itoobiya, Jabuuti, Masar iyo Ereteriya. Inkasta oo aan si rasmi ah loo shaacin ajandaha kulanka Abiy iyo madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle, haddana waqtiga iyo duruufaha booqashadu ku soo beegantay ayaa ka dhigaya mid aad u xasaasi ah.

Muddo dheer, Jabuuti waxay ahayd xulafada ugu dhow Itoobiya, gaar ahaan dhinaca dekedaha iyo ganacsiga. In ka badan 90% ganacsiga dibadda ee Itoobiya ayaa mara dekedaha Jabuuti, taas oo ka dhigtay xiriirka labada dal mid istiraatiiji ah oo aan la beddeli karin. Si kastaba ha ahaatee, xiriirkaas ayaa bilaabay inuu dabcayo kadib markii Itoobiya ay heshiis is-afgarad (MOU) la saxeexatay Somaliland, heshiiskaas oo siiyay Itoobiya marin-biyood iyo isticmaal deked ah.

Jabuuti waxay MOU-gaas u aragtay mid si toos ah u khatar gelinaya kaalinteedii istiraatiijiga ahayd ee ay ku lahayd marin-biyoodka Itoobiya. Waxa uu sidoo kale meesha ka saarayey ku-tiirsanaantii buuxday ee Addis Ababa ku qabtay dekedaha Jabuuti. Tan ayaa sababtay in Jabuuti ay bilowdo dib-u-habayn siyaasadeed iyo xulafo cusub oo gobolka ah.

Halkaas ayay ka bilaabmaysaa isbahaysiga sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Jabuuti, Masar iyo Ereteriya, oo dhammaantood leh dan ka soo horjeedda Itoobiya. Masar, oo muddo dheer khilaaf adag kala dhexeeyey Itoobiya dhismaha Biyo-xireenka GERD, waxay aragtay fursad ay ku xaddidi karto saameynta Itoobiya iyada oo adeegsanaysa Jabuuti iyo marinada Badda Cas. Heshiisyada dekedaha ee dhawaan Jabuuti la saxeexatay Masar ayaa si cad u muujinaya jihadan cusub.

Ereteriya, oo xiriirkeedu Itoobiya ahaa mid iska beddelay kadib heshiiskii nabadeed ee 2018, ayaa iyaduna si isa soo taraysa ugu biiraysa xero ka taxaddaraysa awoodda sii kordhaysa ee Itoobiya. Saddexdan dal—Masar, Jabuuti iyo Ereteriya—waxay wadaagaan hal aragti: in Itoobiya laga ilaaliyo in ay noqoto awood badeed iyo mid goboleed oo aan la xakamayn.

Dhinaca kale, siyaasadda Geeska Afrika waxaa sii beddelaya arrin kale oo culus: aqoonsiga Somaliland ee ay bixisay Israa’iil. Inkasta oo arrintani weli tahay mid si tartiib ah u bislaanaysa, haddana waxay leedahay culeys istiraatiiji ah. Somaliland oo hore ula saxeexatay Itoobiya MOU ayaa hadda yeelanaysa taageero cusub oo ka imanaysa quwad leh saameyn caalami ah. Tani waxay sii adkaynaysaa walaaca Jabuuti iyo Masar, kuwaas oo u arka in Somaliland ay noqotay albaab cusub oo Itoobiya u furaya Badda Cas, kana baxsan gacantooda.

Booqashada Abiy Axmed ee Jabuuti, sidaas darteed, ma aha mid ku koobna wada-hadal laba dal ah oo keliya. Waa isku day lagu yaraynayo xiisad sii fidaysa, laguna ilaalinayo danaha Itoobiya xilli ay wajahayso go’doomin siyaasadeed oo sii muuqata. Su’aasha taagan ayaa ah: ma dib u hagaajin kartaa booqashadani xiriirka Jabuuti iyo Itoobiya, mise waa astaan muujinaysa in Geeska Afrika galay marxalad cusub oo isbahaysiyo iyo kala safashooyin ah?

Hal shay ayaa hubaal ah: siyaasadda gobolka ma ahan sidii hore, Itoobiya-na mar dambe ma ahan ciyaaryahan aan loollan adag la kulmin. Geeska Afrika waxa uu u wareegayaa xilli ay dal walba si cad u qeexanayaan xulafadooda iyo cidda ay ka soo horjeedaan.