Qaramada Midoobay oo Ku Dhow Burbur Dhaqaale

New York — Qaramada Midoobay (QM) ayaa wajahaysa halis dhaqaale oo aan hore loo arag tan iyo aasaaskeedii 1945, kaddib markii Xoghayaha Guud Antonio Guterres uu si cad uga digay in hay’addu ku dhowdahay “burbur dhaqaale oo degdeg ah.” Digniintan, oo ku jirtay warqad uu u diray safiirrada dalalka xubnaha ka ah QM 28-kii January, ayaa ah tii ugu adkayd uguna cadcaddayd ee uu Guterres ka jeediyo qalalaasaha maaliyadeed ee muddada sii daba dheeraaday.

Warqadda waxay si toos ah u tilmaamaysaa laba arrimood oo is biirsaday: lacagaha waajibka ah ee aan la bixin iyo xeer maaliyadeed oo ku khasbaya QM inay dib u celiso lacag kasta oo aan sannadkaas lagu bixin. Isku darka labadan qodob, ayuu Guterres ku sheegay, wuxuu khatar gelinayaa fulinta barnaamijyada aasaasiga ah isla markaana uu horseedi karo burbur dhaqaale oo dhab ah.

Kaalinta Maraykanka iyo Dib-u-gurashada Multilateralism-ka

Qalalaasaha sii xoogaysanaya waxa si gaar ah u kiciyey doorka Maraykanka—oo ah bixiyaha ugu weyn miisaaniyadda QM. Sida ku cad xeerarka hay’adda, tabarucaadka dal walba waxa lagu xisaabiyaa cabbirka dhaqaalihiisa; Maraykanku wuxuu qaadaa 22% miisaaniyadda guud, halka Shiinuhu ku xiga 20%. Si kastaba, dhammaadkii 2025-ka, deymo taariikhi ah oo gaaraya $1.57 bilyan ayaa ku haray miisaaniyadda QM.

Sida ay sheegeen saraakiil QM ah, Maraykanku wuxuu hadda ku leeyahay:

• $2.19 bilyan miisaaniyadda joogtada ah,

• $1.88 bilyan howl-galada nabad-ilaalinta ee socda,

• $528 milyan howl-galadii nabad-ilaalinta ee hore.

Madaxweyne Donald Trump ayaa si isdaba joog ah u dhaliilay QM, isaga oo sheegay inay leedahay “awood weyn” balse aanay ka faa’iidaysan. Isla mar ahaantaas, Washington waxay jartay tabarucaadkii ikhtiyaariga ahaa ee hay’adaha QM, waxayna diiday bixinta qaybo ka mid ah lacagaha waajibka ah—tallaabooyin ay khubaro badani u arkaan dib-u-gurasho ka dhan ah nidaamka wada-shaqaynta caalamiga ah.

Xeerar Adag iyo Saameyn Toos ah

Guterres wuxuu carrabka ku adkeeyay in xeerarka maaliyadeed ee hadda jira—gaar ahaan qodobka ku khasbaya hay’adda inay dib u celiso lacagta aan sannadkaas lagu bixin—ay ka dhigayaan QM mid aan dabacsanaan u lahayn maaraynta kharashaadka lama-filaanka ah. Natiijadu waa dib-u-dhacyo mushahaarro, hakinta mashruucyo, iyo khatar ku timaadda hawlgallada nabad-ilaalinta, gargaarka bani’aadannimo, iyo barnaamijyada horumarinta.

“Dhibaatadu way sii qotontay, waxayna halis gelinaysaa gaarsiinta barnaamijyada; haddii wax is beddeli waayaan, burbur dhaqaale ayaa iman kara,” ayuu Guterres ku qoray warqaddiisa. Wuxuu si cad u sheegay laba waddo oo keliya: in dalalka xubnaha ahi bixiyaan waajibaadkooda si buuxda oo waqtigeeda ah, ama in si aasaasi ah dib loogu habeeyo xeerarka maaliyadeed si loo badbaadiyo hay’adda.

Cawaaqibka Caalamiga ah

Qaramada Midoobay waxay isku dubbariddaa nabad-ilaalin, xuquuqda aadanaha, gargaarka degdegga ah, iyo horumarinta bulsho-dhaqaale ee malaayiin qof. Haddii hawlgalladan la curyaamiyo, saameyntu ma koobnaan doonto xafiisyada New York—waxay gaadhi doontaa goobaha colaadaha, xeryaha qaxootiga, iyo bulshooyinka nugul ee ku tiirsan taageerada QM.

Intaa waxaa dheer, khilaafka dhaqaale ee QM wuxuu calaamad u yahay isbeddel ballaadhan oo ku socda siyaasadda caalamiga ah, halkaas oo quwadaha waaweyn ay kala fogaanayaan wada-shaqaynta multilateralism-ka. Dib-u-dhaca Maraykanka iyo kororka saamiga Shiinaha waxay sii xoojinayaan tartan awood oo saameyn ku yeelan kara jihada mustaqbalka hay’adaha caalamiga ah.

Gunaanad

Digniinta Guterres ma aha oo keliya qaylo-dhaan maaliyadeed; waa imtixaan ku saabsan rabitaanka dalalka xubnaha ka ah inay ilaaliyaan nidaam caalami ah oo ay wada dhiseen kaddib Dagaalkii Labaad ee Adduunka. Haddii waajibaadka la dayaco ama dib-u-habayn dhab ah la waayo, Qaramada Midoobay—oo muddo ku dhow siddeetan sano ahayd tiir caalami ah—waxay wajihi kartaa caqabaddii ugu weyneyd ee taariikhdeeda.