Aqoonsi Ruxay Siyaasadda Gobolka
- Hassan Gallaydh
- Jan 20
- 5 min read
Aqoonsigii Israa’iil ee 26 Diseembar 2025 wuxuu jebiyey xayndaab diblumaasiyadeed oo 34 sano ka jiray, isaga oo Geeska Afrika geliyey marxalad cusub oo ay si isku mar ah ugu kulmeen amniga badda, diblumaasiyadda quwadaha, iyo loollanka istiraatiijiyadeed ee caalamka.
Aqoonsigii Israa’iil ee Jamhuuriyadda Somaliland (26 Diseembar 2025) wuxuu ahaa dhacdo si buuxda u beddeshay xeerarkii siyaasadda Geeska Afrika—dhacdo aan waqtigeeda la saadaalin, balse saamaynteedu si degdeg ah u beddeshay miisaankii diblumaasiyadda. Somaliland, oo muddo ka badan sodon sano ku jirtay xaalad de facto statehood ah — iyadoo leh nabad, hay’ado dowladeed oo shaqeeya, lacag u gaar ah, iyo doorashooyin joogto ah—ayaa haddana wajahaysay caqabadda ugu adkayd: diidmada caalamiga ah ee ku dhisnayd mabda’a midnimada Soomaaliya.
Tallaabada Israa’iil waxay jebisay xayndaabkii ugu adkaa ee diidmadaas—mid ay dalalka badankoodu ka cabsanayeen inay ka gudbaan—maadaama Israa’iil tahay dal xubin buuxda ka ah Qaramada Midoobay, isla markaana si buuxda u ogaa in aqoonsigu dhalin doono cadho siyaasadeed oo ka imanaysa Muqdisho, Midowga Afrika, iyo qaar ka mid ah ururrada caalamiga ah. Aqoonsigan ma ahayn oo keliya go’aan laba geesood ah; wuxuu noqday arrin caalami ah oo dib u furay dood muddo dheer la iska xidhay.
Saamaynta go’aankan kuma ekaan war-saxaafadeedyo ama hadallo diblumaasiyadeed. Arrintu waxay gaadhay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, halkaas oo si cad loogu arkay kala-qaybsanaan qoto dheer: dhinac ku adkaysanaya mabda’a territorial integrity, iyo dhinac kale oo ku doodaya xaqiiqada dawladnimo, rabitaanka shacabka, iyo xaqa is-maamul ee Somaliland. Aqoonsiga Israa’iil sidaas ayuu u noqday su’aal caalami ah: yaa xaq u leh dawladnimo—khariidadda la dhaxlay, mise xaqiiqada dhulka ka jirta?
1) Qodobbadii Go’aanka: Maxaa Israa’iil ugu dhaqaaqday Aqoonsiga?
Amniga Badda Cas iyo Bab al-Mandab. Somaliland waxay ku taallaa meel ka mid ah marin-biyoodka ugu xasaasisan dunida—Gacanka Cadmeed iyo wejiga Bab al-Mandab—halkaas oo weerarrada iyo khataraha badeed (gaar ahaan kuwii la xiriiray Xuutiyiinta Yemen) ay noqdeen arrin joogto ah oo saameeya maraakiibta, ganacsiga, iyo tamarta. Aqoonsigu wuxuu Israa’iil siinayaa “albaab juqraafi” oo ay ka dhisi karto iskaashi amni, xog-ururin (ISR), iyo saameyn badeed, iyadoo aan toos ugu tiirsanaan dalal kale oo mararka qaar xaddida istaraatiijiyaddeeda.
La dagaallanka saamaynta Iran iyo xulafadeeda. Xuutiyiinta—oo si weyn loogu nisbeeyo taageero Iiraan ka timaadda—waxay Badda Cas ka dhigeen goob cusub oo loollan . Aqoonsiga Somaliland wuxuu Israa’iil u furi karaa inay ku abuurto xoojin amni oo “xuduuddeeda koonfureed” oo badda cas ah, kana dhow goobaha Xuutiyiintu ka hawlgalaan marka loo eego saldhigyadeeda oo fog.
Mantiqii “Abraham Accords” iyo ballaadhinta saaxiibbada. Israa’iil waxay aqoonsiga ku xidhay luqad la mid ah ballaadhinta shuraakada iyo “normalization”—Somalilandna waxay si cad u muujisay rabitaan ay kaga mid noqon karto Abraham Accords. Marka la eego jawiga caalamiga ah ee kala-baxa iyo isbahaysiyada cusub, Israa’iil waxay u arki kartaa Somaliland “bahaysi yar oo joogto ah” oo fursado badan leh (caafimaad, beeraha, teknoolojiyadda, iyo amniga).
Saameynta loollanka quwadaha ee Soomaaliya. Qoraallo badan oo falanqayn ah waxay tilmaameen in Israa’iil ay sidoo kale ka aragtay fursad ay kaga jawaabto saameynta sii kordhaysa ee quwado kale (tusaale Turkiga iyo Shiinaha) ee Soomaaliya iyo xeebaha gobolka. Somaliland oo xasilloon ayaa “xulasho” uga muuqata xagalkaas.
2) Domino Effect: Yaa raaci kara, yaase ka laba-labaynaya?
Su’aasha ugu weyn ma aha “dalkee xiga” ee waa “yaa yeelan kara dhiirranaan siyaasadeed iyo kharash-diblumaasiyadeed oo uu bixiyo.” Aqoonsiga koowaad wuxuu jebiyey xayndaabkii, balse aqoonsiga labaad iyo saddexaad ayaa go’aaminaya in dhacdadani noqoto isbeddel joogto ah ama “hal-keli” ku ekaata.
Quwadaha dhexe ee raaci kara:
Dalalka Yurub bari ama Balkan ah (quwado yar-yar oo mararka qaar doonaya inay muujiyaan madax-bannaani siyaasadeed ama xidhiidh dhow oo Israa’iil la leh) waxay noqon karaan musharraxyo, gaar ahaan haddii ay arkaan fursado dhaqaale ama amni. (Tani waa saadaal ku salaysan dabeecadaha “middle powers” ee ka faa’iideysta firaaqyada nidaamka caalamiga ah.)
Dalalka jasiiradaha yar-yar (Pacific/Caribbean) oo go’aannadoodu mararka qaar ku xidhan yihiin xisaab taageero, deeq, ama xidhiidh diblumaasiyadeed oo la isku beddelo, waxay u nugul yihiin inay raacaan haddii ay helaan “package” muuqda.
Maxaa Hortaagan?
Mabda’a Midnimada Afrika (AU): Midowga Afrika si degdeg ah ayuu u diiday aqoonsiga, isagoo ku celceliyey mabda’a “xuduudaha la dhaxlay” iyo “territorial integrity.” Tani waxay ku adkaynaysaa dalal Afrikaan ah in ay ka hormaraan, maxaa yeelay kharashka siyaasadeed ee qaaradda dhexdeeda ayaa aad u culus.
Cabsida “precedent”: Dalal badan ayaa ka baqa in aqoonsiga Somaliland loo fasirto albaab u furmaya dhaqdhaqaaqyo gooni-u-goosad ah. Inkasta oo doodda Somaliland leedahay “kiis gaar ah,” haddana siyaasadda caalamiga ahi mararka qaar ma jecla kala soocidda kiisaska goosadka ah
3) Weerarka Dibloomaasiyadeed: Muqdisho, AU, iyo ururrada Carabta
Muqdisho: Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay aqoonsiga ku tilmaantay mid sharci-darro ah oo ka dhan ah madax-bannaanideeda, waxayna ballanqaadday jawaab diblumaasiyadeed, siyaasadeed iyo sharci. Sida caadiga ah, Muqdisho waxay ku tiirsan tahay legitimacy caalami ah, halka Somaliland ku tiirsan tahay performance legitimacy (xasillooni iyo maamul). Aqoonsiga Israa’iil wuxuu khalkhal geliyey miisaankaas, isagoo Somalia ku khasbay in ay ka shaqeysiiso “xulafeysiga caalamiga” si ka xoog badan sidii hore.
Midowga Afrika: AU waxay si rasmi ah u diiday aqoonsiga, kuna celisay in Somaliland weli tahay qayb ka mid ah Soomaaliya. Farriinta AU waa mid ka turjumaysa cabsi qaaradeed: haddii xeerka “midnimada dhuleed” la jebiyo, qaaradda oo dhan ayaa geli karta silsilad muran xuduudeed. Laakiin halkan waxaa ka dhalanaya is-diiddada ay falanqeeyayaal badani tilmaameen: AU horay (xilli hore) u aqoonsatay in Somaliland tahay “kiis gaar ah,” haddana maanta waxay u dhaqaaqday difaac adag oo mabda’ ah.
Ururrada Carabta iyo OIC: Doodda waxay ka baxday Geeska Afrika oo keliya, waxayna gashay aragti Bariga Dhexe. Qaar ka mid ah dalalka Carabta iyo OIC waxay u arkeen aqoonsiga mid xoojinaya joogitaanka Israa’iil ee marin-biyoodka Badda Cas, halka qaar kalena ay ka shakiyeen in aqoonsigu ku lammaan yahay qorshayaal kale oo la xiriira Gaza—xitaa haddii aan la keenin caddeyn rasmi ah oo arrintaas xaqiijinaysa. Shaki kasta oo noocaas ahi wuxuu kordhiyaa xasaasiyadda iyo halista “proxy framing.”
4) Halista iyo Fursadda: Xubin ka mid ah bulshada caalamka mise jiid dagaal wakiil?
Fursadaha Somaliland:
Aqoonsigu wuxuu siinayaa Somaliland “entry point” ay ka bilowdo xiriirro caalami ah oo ka baxsan albaabbadii hore u xirmay.
Wuxuu kordhin karaa maalgashi iyo heshiisyo dhinacyada caafimaadka, beeraha, teknoolojiyadda, iyo amniga—gaar ahaan haddii dalal kale ay dareemaan in “taboowgii la jebiyey.”
Halista gobolka:
Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha iyo warbixinaha waxay ka digeen in aqoonsigu kor u qaadi karo kicinta kooxaha xagjirka ah iyo in Somaliland loo sawiro “frontline” Bariga Dhexe.
Haddii Somaliland ay noqoto goob istaraatiiji ah oo ay ku tartamaan quwado kala dhinac ah (Iran-axis vs. Israel-partners), khatar amni iyo bulsho ayaa kor u kici kara, xitaa haddii faa’iidada diblumaasiyadeed ay soo korodho.
Gunaanad: Aqoonsigu ma albaab baa, mise imtixaan buu noqon?
Aqoonsiga Israa’iil wuxuu Somaliland ku soo qaaday masrax caalami ah oo aanay muddo dheer helin, wuxuuna UN/AU ku khasbay in doodda “sovereignty vs territorial integrity” mar kale si dhab ah loo eego—ugu yaraan si siyaasadeed.
Laakiin aqoonsigu ma aha dhammaadka sheekada; waa bilowga imtixaanka. Somaliland haddii ay doonayso in aqoonsigan u noqdo albaab ay dalal kale ku soo raacaan, waxay u baahan tahay istaraatiijiyad laba jiho leh: (1) inay muujiso in aqoonsigu yahay “stability dividend” ee aanu ahayn “conflict multiplier,” iyo (2) inay ka fogaato in ay si aan qorsheysnayn ugu dhex dhacdo loollanka wakiillada Bariga Dhexe.
Su’aasha ugu dambaysa waa tan: Israa’iil ma Somaliland ayay u aqoonsatay Somaliland awgeed, mise waxay u aqoonsatay juqraafiyadda Somaliland awgeed? Jawaabtaas—iyo sida Somaliland u maareyso—ayaa go’aamin doonta in aqoonsigani uu noqdo waddo aqoonsiyo kale keena, ama uu noqdo xuduud cusub oo dagaal xogeed iyo wakiil ku kaco.
