Gurmadka IEA: 400 Milyan Oo Foosto Oo Shidaal Kayd Ah Oo Lagu Dejinayo Suuqyada Caalamka
- Hassan Gallaydh
- Mar 15
- 3 min read
Hay'adda Tamarta Caalamiga ah (IEA) ayaa ku dhawaaqday in shidaal laga soo saaray kaydka gurmadka degdegga ah uu dhawaan soo gaadhi doono suuqyada caalamka. Tallaabadan ayaa timid kadib markii dalalka xubnaha ka ah hay'addan ay isku raaceen in ay sii daayaan shidaal aad u badan si loo xasilliyo sahayda tamarta iyo maceeshadda adduunka.
Qoraal rasmi ah oo ay hay'addu soo saartay ayay ku sheegtay in la fasaxayo 400 oo milyan oo foosto oo shidaal ah. Go'aankan taariikhiga ah ayaa laga gaadhay kadib markii fashil iyo carqalado lixaad leh ay ku yimaadeen silsiladaha saadka ee tamarta, taas oo si toos ah uga dhalatay dagaalka baaxadda leh ee Maraykanka iyo Israa'iil ay ku qaadeen dalka Iiraan.
Shidaalka kaydka ah ee ku sugan qaaradda Aasiya iyo Ooshiyaaniya (Oceania) ayaa markiiba la fasaxayaa, halka sahayda ka imanaysa qaaradaha Ameerika iyo Yurub la filayo in ay suuqyada soo gasho dhammaadka bisha March. Tani waxay muujinaysaa in IEA ay u dhaqaaqday nidaam isku dubaridan oo dhinacyo badan ah si looga hortago in sicir bararku uu curyaamiyo dhaqaalaha dunida.
Waa Maxay Hay'adda Tamarta Caalamiga ah (IEA)?
Si si dhab ah loo fahmo saamaynta go'aankan, waxaa muhiim ah in la ogaado waxa ay tahay IEA iyo awoodda ay ku dhex leedahay dunida.
Hay'adda Tamarta Caalamiga ah (International Energy Agency) waa hay'ad dawladaha ka dhexaysa oo fadhigeedu yahay magaalada Baariis (Paris) ee dalka Faransiiska. Waxaa la aasaasay bishii Nofembar ee sannadkii 1974, iyada oo hoos tagta qaabdhismeedka Ururka Iskaashiga Dhaqaalaha iyo Horumarinta (OECD).
Sababtii Loo Aasaasay: IEA waxaa loo aasaasay jawaab toos ah oo laga bixinayay dhibaatadii shidaalka ee dilaacday sannadkii 1973 (1973 Oil Crisis). Waqtigaas, dalalka Carabta ee xubnaha ka ahaa ururka OPEC ayaa cunaqabatayn shidaal saaray waddamada reer Galbeedka ee taageerayay Israa'iil intii uu socday dagaalkii Yom Kippur.
Cunaqabatayntaasi waxay keentay in shidaalku gabaabsi noqdo, sicirkiisuna cirka isku shareero, taas oo curyaamisay dhaqaalihii dalalka horumaray. Si aanay arrintaas dib ugu soo noqon, waddamada reer Galbeedku waxay aasaaseen IEA si ay u noqoto gaashaan difaac oo ka hortaga isbedbedelka sahayda shidaalka.
Sida Ay IEA U Shaqayso Iyo Nidaamka Kaydka Gurmadka
Doorka ugu weyn ee IEA waa in ay hubiso in dalalka xubnaha ka ah ay helaan sahay tamar oo la isku halleyn karo, qiimo macquul ahna ku fadhida. Si arrintaas loo gaadho, hay'addu waxay leedahay xeerar adag oo ay tahay in waddan kasta oo xubin ahi uu fuliyo.
Shuruudda ugu weyn ee xubinnimada IEA waa in dal kastaa uu haysto kayd shidaal oo istiraatiiji ah (Strategic Petroleum Reserve). Kaydkaasi waa in uu u dhigmaa ugu yaraan 90 maalmood oo ah shidaalka saafiga ah ee dalkaas uga yimaada dibadda (Net imports).
Marka ay timaado xasarad caalami ah, sida dagaalkan hadda ka socda Bariga Dhexe ee xannibay Marinka Hormuz, Guddiga Maamulka ee IEA ayaa kulma. Haddii ay arkaan in sahayda suuqu ay si dhab ah khatar ugu jirto, waxay cod u qaadaan in si wadajir ah loo fasaxo kaydka gurmadka. Go'aankan 400 ee milyan ee foosto waa mid ka mid ah ololeyaashii ugu waaweynaa ee IEA ay taariikhda fuliso, waxaana la filayaa in uu buuxiyo faaruqnimada ka dhalatay shidaalkii Khaliijka ee xayirmay.
Doorka IEA Ee Suuqyada Tamarta Ee Caalamka
In kasta oo IEA markii hore loo aasaasay in ay ilaaliso ammaanka shidaalka, haddana doorkeedu si weyn ayuu isku beddelay qarnigan 21-aad. Hadda waxay udub dhexaad u tahay falanqaynta guud ee suuqyada tamarta adduunka:
Isha Xogta Ugu Muhiimsan: IEA waxay soo saartaa warbixinno lixaad leh sida World Energy Outlook, kuwaas oo ay si weyn u adeegsadaan dowlado, maalqabeenno, iyo shirkado waaweyn si ay u odorosaan isbeddelka suuqyada. Warbixinnadoodu waa hagaha rasmiga ah ee qiimaha shidaalka, saadka, iyo baahida caalamka.
Isbeddelka Cimilada Iyo Tamarta Nadiifka Ah: Maanta, IEA kaliya kama hadasho saliidda iyo gaasta. Waxay door hoggaamineed ka ciyaartaa hagidda dalalka caalamka sidii ay ugu guuri lahaayeen tamarta dib loo cusboonaysiin karo (Renewable energy) sida tamarta qorraxda iyo dabaysha, si loo yareeyo qiiqa wasakheeya hawada ee keenay isbeddelka cimilada.
Ilaalinta Dhaqaalaha Caalamka: Tallaabadan ay haatan qaadday ee ay ku fasaxday 400 oo milyan oo foosto waxay caddaynaysaa awoodeeda ku aaddan in ay isku dheellitirto suuqyada. Iyada oo shidaal badan suuqa gelisay, IEA waxay rajaynaysaa in ay hoos u dhigto qiimaha shidaalka, taas oo ka hortagaysa in sicir barar ba'an uu ku dhufto dhaqaalaha dunida oo markii horeba la tacaalayay saamaynta dagaallada caalamiga ah.
