Putin Oo Yurub U Yaboohay Shidaal Iyo Gaas Xilli Dagaalka Bariga Dhexe Uu Sicirka Cirka Geeyay

Madaxweynaha dalka Ruushka, Vladimir Putin, ayaa shaaciyay in xukuumadda Moscow ay diyaar u tahay in ay shidaal iyo gaas si shuruudaysan u siiso qaaradda Yurub, xilli dagaalka u dhexeeya isbahaysiga Maraykanka iyo Israa'iil oo dhinac ah iyo Iiraan oo dhinaca kale ah uu gabi ahaanba istaajiyay isu socodkii maraakiibta ee Marinka Hormuz.

Hadalkan ayaa soo baxay Isniintii iyada oo qiimaha shidaalka ceyriin (Crude oil) ee caalamka uu dhaafay 100 doolar fuustadiiba, waana heerkii ugu sarreeyay ee la arko tan iyo markii uu Ruushku duulaanka buuxa ku qaaday Ukraine bishii Febraayo ee sannadkii 2022.

Putin oo la hadlayay mas'uuliyiinta dowladdiisa iyo madaxda shirkadaha waaweyn ee shidaalka Ruushka ayaa sheegay in shirkadaha dalkiisu ay tahay in ay ka faa'iidaystaan fursadda ka dhalatay isku dhaca Bariga Dhexe, kaas oo sababay in Iiraan ay gabi ahaanba curyaamiso dhaqdhaqaaqa badda ee Marinka Hormuz oo ah marin badeed xasaasi ah oo ay marto ku dhawaad boqolkiiba 20 shidaalka iyo gaasta dabiiciga ah ee adduunka.

"Haddii shirkadaha Yurub iyo iibsadayaasha Yurub ay si lama filaan ah u go'aansadaan inay dib isugu habeeyaan oo ay na siiyaan iskaashi waara oo fog, kana caagan cadaadis siyaasadeed, markaas haa, waligeen ma aanan diidin. Diyaar ayaan u nahay in aan la shaqayno reer Yurub sidoo kale," ayuu yidhi Madaxweyne Putin.

Baaqan ayaa imanaya kadib markii afartii sano ee la soo dhaafay ay waddamada Yurub ku bixiyeen dadaal xooggan sidii ay u yareyn lahaayeen ku tiirsanaanta tamarta Ruushka. Tallaabooyinkaas ayaa ahaa jawaab ka dhan ah duulaankii Ukraine iyo cunaqabatayntii xigtay ee Midowga Yurub iyo waddamada G7 ay soo rogeen. Sannadkii 2022, Midowga Yurub ayaa mamnuucay shidaalka badda laga keeno ee Ruushka, halka dhoofinta dhuumaha ee taga dalalka Hungary iyo Slovakia ay si dhab ah u istaageen tan iyo bishii Janaayo ee sanadkan, sababo la xidhiidha burbur soo gaadhay dhuumaha shidaalka ee Druzhba ee sii mara dalka Ukraine.

Si kastaba ha ahaatee, cunaqabatayntaasi waxay hadda wajaheysaa caqabadii ugu weyneyd. Saacado un ka hor hadalka Putin, Ra'iisul Wasaaraha dalka Hungary, Viktor Orban, ayaa ugu baaqay Midowga Yurub in ay hakiyaan cunaqabataynta saaran shidaalka iyo gaaska Ruushka, si looga hortago sicir bararka baahsan ee uu sababay dagaalka Bariga Dhexe.

---

Sida Uu Ruushku Ugu Faa'iido Qabo Dagaalka Iiraan Iyo Maraykanka

Xasaradda ka socota Bariga Dhexe iyo kor u kaca sicirka tamarta caalamiga ah ayaa si toos ah u quudinaysa danaha istiraatiijiyadeed ee xukuumadda Moscow. Falanqeeyayaasha siyaasadda iyo dhaqaalaha ayaa isku raacsan in dalka Ruushku uu yahay dhinaca kaliya ee ka faa'iidaysanaya fowdadan, waxaana arrintan loo daliishan karaa saddex qodob oo aasaasi ah:

1. Dhaqaalaha Dagaalka Iyo Sicirka Shidaalka

Bariga Dhexe waa isha ugu weyn ee shidaalka adduunka. Xidhitaanka Marinka Hormuz wuxuu la micno yahay in kheyraad aad u weyn uu go'ay. Marka sicirka shidaalku uu dhaafo 100 doolar, waxay Ruushka siinaysaa dakhli maaliyadeed oo lixaad leh. Cunaqabatayntii reer Galbeedku ay saareen sicirka shidaalka Ruushka (Price cap) ayaa hadda ah mid aad u daciiftay, maadaama waddamo badan oo caalamka ah ay diyaar u yihiin in ay Ruushka ka iibsadaan shidaal xilli baahidu ay aad u badan tahay sahayduna ay yar tahay. Dakhligan wuxuu Moscow u sahlayaa in ay si buuxda u maalgeliso mashiinkeeda dagaalka ee gudaha Ukraine iyada oo aan wajihin dhaqaale xumo.

2. Kala Jajabinta Midowga Yurub

Yabooha shuruudaysan ee Putin waa xeelad siyaasadeed oo heer sare ah. Wuxuu ogyahay in sicir bararka tamartu uu cadaadis weyn saarayo shucuubta Yurub iyo xukuumadahooda, taas oo keeni karta dibadbaxyo iyo xasillooni darro gudaha ah. Baaqa Raysal Wasaaraha Hungary Viktor Orban wuxuu tusaale cad u yahay in xasaraddani ay kala qaybinayso isbahaysiga reer Galbeedka, ayna wiiqayso go'aankoodii ahaa in ay ka go'doomiyaan dhaqaalaha Moscow. Ruushku wuxuu u arkaa in culeyska dhaqaale uu Yurub ku qasbi doono in ay u hoggaansamaan shuruudihiisa.

3. Weecinta Dareenka Iyo Hubka Reer Galbeedka

Dagaalka Iiraan iyo Maraykanka wuxuu culayskii ciidan iyo midkii diblomaasiyadeed gabi ahaanba ka weeciyay furinta Ukraine. Maraykanka iyo isbahaysigiisa ayaa haatan ku qasban in ay nidaamyadooda difaaca hawada, gantaalada, iyo sahaydooda milatari u jiheeyaan Bariga Dhexe si ay u difaacaan Israa'iil, danahooda Khaliijka, iyo maraakiibta badda. Weecintan waxay dowladda Kyiv ka dhigaysaa mid gargaar la'aan ah, taas oo ciidamada Ruushka u siinaysa fursad dahabi ah oo ay dhul horleh ku qabsan karaan.

Arrintan waxaa si cad farta ugu fiiqay Madaxweynaha Golaha Yurub (European Council), António Costa, oo Talaadadii safiirada kula hadlayay magaalada Brussels isaga oo sharraxaya saamaynta khilaafka Bariga Dhexe.

"Ilaa hadda, waxaa jira hal dhinac oo keliya oo guushu ku raacday dagaalkan, waana Ruushka," ayuu yiri Costa.

Wuxuu hadalkiisa sii raaciyay isagoo qiraya xaqiiqada qadhaadh ee jirta:

"Wuxuu helayaa ilo dhaqaale oo cusub si uu u maalgeliyo dagaalka uu kula jiro Ukraine maadaama sicirka tamartu uu kor u kacayo. Wuxuu ka macaashayaa leexinta awoodihii milatari ee la geyn karay si loo taageero Ukraine. Sidoo kale wuxuu ka faa'iidaysanayaa in dareenkii laga weeciyay furinta Ukraine, iyadoo dagaalka Bariga Dhexe uu noqday xudunta ugu weyn."