Dhibaatada Laydhka Berbera iyo Rajada Mashruuca 24-ka Milyan ee Doollar
BERBERA (July 2026)Ā Magaalada xeebta ah ee Berbera waa halbowlaha dhaqaalaha Jamhuuriyadda Somaliland, waana il-dhaqaale oo si weyn u quudisa Geeska Afrika. Kadib maalgashigii weynaa ee shirkadda DP World ku ballaadhinaysay dekedda, magaaladu waxay noqotay xuddun ganacsi oo indhaha caalamku soo eegayaan. Hase ahaatee, muuqaalkaas dhalaalaya ee dhoofka iyo soo-dejinta caalamiga ah waxa hadheeyay xaqiiqo qadhaadh oo ay wejihiyeen dadka deegaanka: dhibaato ba'an oo dhinaca adeegga laydhka ah taas oo aan ilaa hadda xal waara loo helin.
Inta lagu jiro xilliga Xagaaga oo ay cimilada Berbera aad u kulushahay, laydhku ma aha oo keliya adeeg raaxo, balse waa halbeegga aasaasiga ah ee lagu cabbiro badbaadada nolosha iyo caafimaadka bulshada. Cabashada la xidhiidha laydh la'aanta ayaa noqotay mid soo noqnoqota habeen walba, iyada oo baraha bulshada ay ka buuxaan sawirro iyo qoraallo muujinaya diihaalka iyo dhibaatada haysata shacabka.
Xanuunka Bulshada iyo Kala-duwanaanta Horumarka
Saamaynta laydh la'aantu kuma koobna oo keliya mugdi, ee waxay saamaysaa nolosha iyo geerida. Tusaale ahaan, marka uu laydhku tago xilliyada habeenkii, hooyada umusha ah ee ku sugan isbitaallada ama guryaha Berbera ma hesho marawaxad ay isku qaboojiso. Xaaladda ugu halista badan waxay soo food saartaa dhallaanka cusub ee u baahan mishiinnada neefsashada (Oxygen) iyo qaboojiyeyaasha. Kulaylka daran iyo hawo la'aantu waxay naqaska ku dhejin karaan hooyada iyo ilmaha, taas oo ah xaalad bini'aadannimo oo u baahan gurmad degdeg ah.
Sidoo kale, ganacsiyada yaryar iyo kuwa dhexe ayaa si weyn u curyaamay. Ganacsatada aan awoodin in ay iibsadaan matoorada waaweyn ee naaftada ku shaqeeya ayaa la daalaa-dhacaya khasaare joogto ah.
Halkan waxa ka dhashay fariin aad u liddi isku ah (Paradox). Horumarka Berbera waa mid aan isku dheellitirnayn. Dekedda weyn ee casriga ah iyo aagga dhaqaalaha ee xorta ah waxay isticmaalaan tamar xad-dhaaf ah oo joogto ah, halka shacabka magaalada ku dhex nool ee cashuurta bixiyaa ay la tacaalayaan laydh la'aan iyo qiime qaali ah.
Kootada BEC iyo Fashilka Nidaamka Xorta Ah
Dhibaatada laydhka Berbera kuma salaysna oo keliya dhinaca wax-soo-saarka, balse waa dhibaato dhinaca qaab-dhismeedka suuqa ah. Tusaale ahaan, magaalada caasimadda ah ee Hargeysa waxa ka jira suuq furan oo ay ku tartamaan ilaa afar shirkadood oo waaweyn oo bixiya adeegga korontada. Tartankaasi waxa uu keenay in adeeggu uu noqdo mid la isku hallayn karo.
Lid ku ah arrintaas, suuqa tamarta ee Berbera waxa kooto (Monopoly) gabi ahaanba ugu fadhida hal shirkad oo gaar loo leeyahay oo lagu magacaabo Berbera Electricity Company (BEC). Xukuumadaha Somaliland ayaa suuqa tamarta uga baxay si xor ah, iyada oo aan la abuurin nidaam adag oo dowladeed oo nidaamiya tayada iyo qiimaha adeegga. Tartan la'aanta jirta ayaa keentay in shirkadda BEC ay iska yeelato awoodda go'aan ka gaadhista xilliga laydhku baxayo iyo xilliga uu imanayo, iyada oo aan wax loollan ah kala kulmayn shirkado kale.
Ballanqaadyadii Siyaasadeed ee Madaxweynaha
Arrimahan waxay si toos ah culays ugu noqonayaan xukuumadda cusub. Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) waa siyaasi deegaankan si qoto dheer ugu xidhan. Laga soo bilaabo sannadkii 2005 markii xildhibaan ahaan looga soo doortay gobolka Saaxil, ilaa xilligii ololaha madaxtinimada, waxa uu si isdaba-joog ah u ballanqaaday in uu wax ka qaban doono dhibaatada laydhka ee Berbera.
In kasta oo laga filayay xal dhab ah oo salka ku haya kordhinta saacadaha laydhka iyo damaanad qaadka adeegga, wax-ka-qabashada xukuumaddu ilaa hadda waxay inta badan ku koobnaatay oo keliya in la xakameeyo ama la dhimo qiimaha (Tariff) korontada. Shacabka reer Berbera, dhibaatada ugu weyni ma aha qiimaha, ee waa la'aanta adeegga laftiisa. Dadku waxay diyaar u yihiin in ay bixiyaan lacagta haddii ay helayaan laydh joogto ah oo ku filan baahiyaha qaboojiyeyaasha iyo hawl maalmeedkooda, balse siyaasadda xukuumaddu wali si toos ah ugama jawaabin baahidaas.
Iftiinka Rajada: Mashruuca 24-ka Milyan iyo "Green Berbera"
Iyada oo cabashada bulshadu ay cirka isku shareertay, haddana waxa jira isbeddello waaweyn oo dhinaca kaabayaasha dhaqaalaha ah oo rajo cusub abuuraya. Shirkad fadhigeedu yahay magaalada Abu Dhabi ee dalka Isu-tagga Imaaraadka Carabta oo la yidhaahdo Global South Utilities (GSU) ayaa iibsatay saamiga 45% ee shirkadda BEC. Tallaabadan ayaa qayb ka ah qorshe ballaadhan oo loogu magac daray "Green Berbera" kaas oo ujeeddadiisu tahay in awoodda korontada magaalada laga weeciyo matoorada naaftada (Diesel) laguna beddelo tamar dib loo cusboonaysiin karo.
Bishii February 2026, shirkadda GSU waxay hirgelisay wajigii koowaad ee mashruuca, kaas oo ahaa xarun tamarta qorraxda laga dhaliyo oo awooddeedu tahay 5 Megawatt (MWp), iyo khadad gudbinta laydhka oo dhererkoodu yahay 11.2 kiiloomitir. Mashruucaas ayaa awood u yeeshay in uu koronto nadiif ah siiyo in ka badan 28,000 oo qoys, isaga oo meesha ka saaray qiiq gaadhaya 6,890 ton oo kaarboon ah (CO2) sannadkii.
Hase yeeshee, awoodda qorraxdu kaligeed xal uma aha habeenkii Berbera ee kulul, maadaama qorraxdu dhacdo, baahiduna ay aad u korodho.
Si loo xalliyo dhibaatadaas, bishii May 25, 2026, Wasiirka Tamarta iyo Macdanta Somaliland, Eng. Axmed Jaamac Barre, ayaa si rasmi ah u daah-furay mashruuc labaad oo ku kacaya 24 Milyan oo doollar oo laga fulinayo Berbera. Mashruucan oo ay maalgelinayso GSU, ayaa ah isbeddelka dhabta ah ee la sugayo. Waxa uu ka kooban yahay laba qaybood oo muhiim ah:
Xarun weyn oo tamarta qorraxda ah (Solar PV) oo awooddeedu tahay 12 Megawatt.
Nidaamka kaydinta tamarta ee baytariyada (Battery Energy Storage System - BESS) oo qaadi kara 70 Megawatt-saac (MWh).
Gunaanad
Kaabayaashan cusub, gaar ahaan baytariyada waaweyn ee 70 MWh, ayaa loogu talagalay in ay kaydiyaan tamarta qorraxda ee la dhaliyo maalintii, si bulshada iyo ganacsiyada loo siiyo laydh joogto ah xilliga habeenkii. Marka uu mashruucani si buuxda u hawlgalo, waxa la filayaa in shirkadda BEC ay awood u yeelato bixinta koronto aan kala go' lahayn oo dabooli karta baahida 67,000 oo qoys iyo Aagga Dhaqaalaha ee Berbera.
Hadda, su'aasha hortaalla bulshada reer Berbera, shirkadda BEC, iyo xukuumadda Madaxweyne Cirro ayaa ah: Goormaa ay ballanqaadyadan dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed u turjumi doonaan iftiin dhab ah oo ka muuqda guryaha shacabka? Ilaa inta laga gaadhayo waqtigaas, dadka deegaanku waxay sii wadi doonaan raadinta neecaw iyo hawo qabow, iyaga oo isha ku haya maalgashiga caalamiga ah ee dekeddooda ka socda iyo qabyada haysata noloshooda aasaasiga ah.
