Jasiiradda Kharg: Xudunta Dagaalka Iiraan Iyo Qorshaha Halista Ah Ee Trump Ku Doonayo In Uu Kula Wareego Shidaalka
- Hassan Gallaydh
- Mar 31
- 4 min read
Madaxweynaha dalka Maraykanka Donald Trump ayaa mar kale si weyn u ruxay masraxa siyaasadda caalamka, kadib markii uu waraysi xasaasi ah oo uu siiyay jariiradda The Financial Times ku shaaciyay in uu doonayo in uu la wareego shidaalka dalka Iiraan. Hadalkan oo u muuqda mid faaqidaya wejiga dhabta ah iyo ujeeddada fog ee dagaalka Maraykanka iyo Iiraan, ayaa xudun uga dhigaya qorshahan jasiiradda yar balse aadka u istiraatiijiga ah ee Kharg.
Tallaabadan ayaa u muuqata mid uu Trump ku doonayo in uu gabi ahaanba ku curyaamiyo dhaqaalaha Iiraan, isaga oo isbarbardhig ku sameeyay damaciisa ku aaddan shidaalka Iiraan iyo qorshihii uu Maraykanku kula wareegay warshadaha shidaalka ee dalka Venezuela horraantii bishii kowaad markii la qabtay hoggaamiyahoodii Nicolás Maduro.
Waa Maxay Jasiiradda Kharg, Maxayse Muhiim U Tahay?
Jasiiradda Kharg waa dhul yar oo ka samaysan dhagaxaanta shacaabka badda (hard coral) taas oo dhererkeedu yahay 5 mayl oo keliya, una jirta masaafo ka yar 20 mayl xeebaha gacanka Faaris ee dalka Iiraan. In kasta oo ay baaxad ahaan yar tahay, haddana waa halbowlaha dhaqaalaha iyo nolosha xukuumadda Tehraan. Jasiiraddan ayaa gacanta ku haysaa in ka badan boqolkiiba 90 dhoofinta shidaalka ceydhiin ee dalkaas, iyada oo leh awood ay ku kaydin karto ilaa 31 milyan oo foosto oo shidaal ah.
Maadaama inta badan xeebaha Iiraan ay yihiin kuwo aan qoto dheerayn oo aanay ku xidhan karin maraakiibta waawayn ee shidaalka qaada, dawladdu waxay saliidda dalka oo dhan isugu geysaa jasiiraddan iyada oo adeegsanaysa dhuumo xagga badda hoosteeda mara. Kharg oo bishii March bilowgeedii kaydkeedu buuxay boqolkiiba 58, waa goob si weyn loo ilaaliyo oo ay ku nool yihiin in ka badan 8,000 oo qof oo u badan shaqaalaha shidaalka. Waxaa jasiiraddan inta badan lagu naaneesaa "Jasiiraddii Reebbanayd" sababo la xidhiidha amnigooda oo aad loo adkeeyay, waxaanay leedahay kaydad waaweyn iyo dekedo u oggolaanaya in shidaalka loo dhoofiyo caalamka, gaar ahaan dalka Shiinaha.
Himilada Trump Iyo Diyaar-garowga Duullaanka Dhulka
Damaca Trump ee jasiiraddan ma aha mid hadda dhashay. Sannadkii 1988 waraysi uu siiyay wargeyska The Guardian, wuxuu ku sheegay in haddii Iiraan ay soo weerarto ciidamada Maraykanka uu isagu si toos ah u beegsan lahaa jasiiradda Kharg oo uu qabsan lahaa. Hadda, isaga oo ah Taliyaha Guud ee Ciidamada Qalabka Sida, wuxuu u muuqdaa mid ficil u beddelaya hadalkaas.
"Si daacad ah haddii aan idiin sheego, waxa aan ugu jeclahay ayaa ah in aan la wareego shidaalka Iiraan, laakiin dad doqomo ah oo Maraykanka jooga ayaa isweydiinaya 'maxaad sidaas u samaynaysaa?' Waa dad doqomo ah," ayuu Trump u sheegay wargeyska Financial Times.
Wuxuu intaas ku daray in ciidamada Maraykanku ay u baahan doonaan in ay muddo dheer sii joogaan jasiiradda haddii ay qabsadaan.
Diyaar-garowga milatari ee Maraykanka ayaa si xooggan u socda. Taliska Dhexe ee Maraykanka ayaa horay 13-kii bishan March duqaymo ula beegsaday in ka badan 90 bartilmaameed oo ku yaalla jasiiradda Kharg, kuwaas oo isugu jira xarumo ciidan badda ah, goobaha kaydka hubka, miinooyinka iyo difaaca cirka. Dhanka kale, warbixinada sirdoonka ayaa xaqiijinaya in Maraykanku uu gobolka ku soo daadbulaynaya ciidamo dheeraad ah oo gaadhaya 5,000 oo ah ciidamada badda (Marines) iyo 1,000 askari oo ah ciidamada baarashuudka ee qaybta 82aad. Sidoo kale, markabka xambaara ciidamada ee USS Tripoli ayaa ku soo wajahan gacanka isaga oo ka soo kicitimay badda Filibiin, taas oo si cad u muujinaysa diyaargarow duullaan dhinaca dhulka ah (Ground operation). In ka badan 50,000 oo askari ayaa haatan ku sugan daafaha iyo gudaha gobolka Bariga Dhexe.
Caqabadaha Milatari Iyo Khatarta Laga Cabsi Qabo
Qabsashada jasiiradda Kharg ma aha hawl sahlan, waana qorshe xambaarsan khatar milatari oo aad u sarraysa. Khabiir lagu magacaabo Emery oo ka tirsan Jaamacadda University College London ayaa xusay in jasiiraddu ay u jirto dhulweynaha Iiraan wax ka yar 20 mayl, taas oo ka dhigaysa in ay si buuxda ugu jirto baaxadda gantaalada, madaafiicda iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan.
"Xitaa haddii Maraykanku uu qabsado jasiiradda, in uu gacan ku haynteeda sii haystaa waxay noqon doontaa mid aad u adag, iyada oo hawlgallada saadka lagu geynayo ay wajihi doonaan olole joogto ah oo kaga imanaya diyaaradaha Drones-ka, madaafiicda iyo gantaalada," ayuu yidhi Emery.
Wuxuu intaas raaciyay in talaabadani ay siinayso Iiraan waqti ay miinooyin ugu dhex daadiso biyaha ku xeeran jasiiradda si ay u difaacato. Wuxuu qorshahan ku tilmaamay go'aan masiibo ah oo hubaal ka dhigi doona in dagaalku uu gabi ahaanba faraha ka baxo oo uu socdo bilooyin badan. Masuuliyiinta Maraykanka ee hore iyo kuwa hadda jooga ayaa dhankooda aaminsan in weerarkan uu yahay mid loogu talagalay in lagu burburiyo nidaamka Tehraan lagana gooyo isha ugu weyn ee ay adduunka lacagta kaga helaan.
Falcelinta Iiraan, Ruushka Iyo Suuqyada Caalamka
Xukuumadda Tehraan ayaa si dhow ula socota dhaqdhaqaaqan.
Guddoomiyaha Baarlamaanka Iiraan, Maxamad Baqir Qaalibaaf, ayaa bartiisa X ku soo qoray digniin adag oo uu ku yidhi, "Ha tijaabina go'aankayaga aanu ku difaacayno dhulkayaga," isaga oo xusay in ay isha ku hayaan dhaqdhaqaaqa ciidamada Maraykanka.
Dhanka kale, dawladda Ruushka oo ah xulafada Iiraan isla markaana sirdoon ku taageeraysa inta uu dagaalku socdo, ayaa rajo ka muujisay in qorshaha duullaanka dhulku uu ku ekaado oo keliya hanjabaad afka ah, sida ay xaqiijisay afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ruushka Maria Zakharova.
Tallaabooyinkan iyo hanjabaadaha ka soo yeedhaya Trump ayaa durbadiiba si ba'an u ruxay suuqyada caalamka. Kadib markii Iiraan ay xannibaad saartay Marinka Hormuz oo ah waddada ugu muhiimsan ee ganacsiga shidaalka adduunka, iyo iyada oo laga cabsi qabo in gabi ahaanba la burburiyo ama la qabsado jasiiradda Kharg, qiimaha hal foosto oo saliid ah ayaa cirka isku shareeray isaga oo caga-cagaynaya 115 Doolar, waxaana dunida soo food saartay cabsi weyn oo la xidhiidha sicir barar baahsan iyo yaraanta raashinka.
Gunaanad
Indhaha caalamku waxay hadda ku sii jeedaan badda gacanka Faaris. In kasta oo Xoghayaha Maaliyadda Maraykanka Scott Bessent uu sheegay in dhammaan xulashooyinku ay miiska saaran yihiin, haddana waxa muuqata in qabsashada jasiiradda Kharg ay tahay khamaar siyaasadeed iyo mid milatari oo aad u weyn. Haddii Trump uu amro duullaan dhulka ah, ma noqon doonto oo keliya dagaal lagu daciifinayo nidaamka Iiraan, balse waxay noqon doontaa isku day toos ah oo loola wareegayo hantida dabiiciga ah ee dalkaas, tallaabadaas oo halis u ah in ay gobolka oo dhan u horseeddo burbur dhaqaale iyo mid bini'aadanimo oo aan la saadaalin karin.
