Harraad-baxa Saylac: Mashruuca Qatar Charity ee Sifaynta Biyaha Badda Muxuu Uga Dhigan Yahay Somaliland?

SAYLAC (August 31, 2026) Magaalada qadiimiga ah ee Saylac oo dhacda xeebaha gobolka Selel ee galbeedka Somaliland, ayaa beryahan dambe indhaha lagu hayay kadib markii lagu dhawaaqay mashruuc taariikhi ah oo wax ka beddeli doona nolosha bulshada deegaanka. Hay'adda Samafalka ee dalka Qatar (Qatar Charity) oo kaashanaysa Wasaaradda Horumarinta Biyaha ee Somaliland, ayaa shaacisay in ay Saylac ka hirgelinayso wershaddii ugu horreysay ee lagu macaaneeyo biyaha badda (seawater desalination plant) ee dalka laga dhiso.  

Mashruucan oo qiimihiisu ku kacayo nus milyan doolar ($500,000) ayaa ah kii ugu weynaa ee Qatar ay ka hirgeliso deegaannada xeebaha ah ee Somaliland. Sida ay baahisay jaraa'idka Gulf Times, wershaddan ayaa loogu talagalay in lagu soo saaro biyo macaan oo nadiif ah, taas oo xal waara u noqon doonta biyo-yaraanta baahsan ee ragaadisay magaalada Saylac iyo nawaaxigeeda.  

Baaxadda Wershadda iyo Awoodda Biyo-Soosaarka

Iyada oo miisaaniyadda mashruucani tahay $500,000, tignoolajiyadda la adeegsanayo ayaa noqon doonta mid casri ah oo isku filan. Sida ku cad xogaha rasmiga ah ee mashruuca, wershaddu waxa ay soo saari doontaa 150 mitir kuyuubik (150 cubic metres) oo biyo macaan ah maalintii, taas oo u dhiganta 150,000 oo litir oo biyo nadiif ah.

Haddii aynu eegno baahida aasaasiga ah, qofka bini'aadamka ah waxa uu maalin kasta u baahan yahay ugu yaraan 15 ilaa 20 litir oo biyo ah si uu ugu isticmaalo cabitaan iyo nadaafad. Sidaas darteed, wershaddani waxa ay si joogto ah oo la isku halayn karo biyo u siin kartaa inta u dhaxaysa 7,500 ilaa 10,000 oo qof oo ka mid ah dadka deegaanka. Intaas waxa dheer, mashruuca waxa qayb ka ah dhismaha haamo kayd ah oo qaadi kara 250 mitir kuyuubik si biyaha loo dhiteeyo.

Magaalada Saylac waa magaalo-xeebeed ku taal dhul saxare ah oo aad u kulul, roobkuna uu ku yar yahay. Biyo la'aanta ba'an ee ka jirta deegaanku waxa ay sababtay in nolosha aasaasiga ah, kalluumaysiga iyo wax-soo-saarkii badduba ay hoos u dhacaan. Sida uu sheegay Wasiirka Horumarinta Biyaha Somaliland, Maxamed Cabdulmaalik Axmed, mashruucani waa guul weyn oo soo hoyatay. Waxa uu xusay in xaruntan lagu qalabayn doono nidaam si buuxda ugu shaqeeya tamarta qorraxda (solar energy). Tani waxa ay meesha ka saaraysaa kharashkii joogtada ahaa ee shidaalka (diesel), waxaanay xaqiijinaysaa in wershaddu ay u shaqayso si waara oo kharash yar.

---

Saamaynta Deegaanka: Faa'iidooyinka iyo Caqabadaha Sifaynta Biyaha

Inkasta oo mashruucani uu yahay samatabbixin u imanaysa nolosha Saylac, haddana wershadaha sifeeya biyaha baddaha (desalination plants) waxa ay leeyihiin dhinacyo togan iyo kuwo taban marka laga eego ilaalinta deegaanka.

Dhinaca faa'iidooyinka, wershaddani waxa ay damaanad qaadaysaa biyo madaxbannaan oo aan ku xidhnayn isbedbeddelka cimilada iyo roobabka, taas oo xal u ah abaaraha soo noqnoqda. Sidoo kale, isticmaalka tamarta qorraxdu waxa uu ka hortagayaa sii daynta qiiqa kaarboonka (carbon footprint).

Hase yeeshee, caqabadda ugu weyn ee wershadahan la xidhiidhaa waa qashinka biyaha ee loo yaqaano "brine". Marka biyaha badda la macaaneeyo, waxa soo hadha biyo milixdoodu aad u sarreyso iyo asiidh kiimiko ah oo inta badan dib loogu shubo badda. Haddii aan arrintan si taxaddar leh loo maamulin oo aan dhuumaha qashinka badda fog la geyn, biyahaas milixda lihi waxa ay dhaawac weyn gaadhsiin karaan nidaamka nolosha badda iyo kaluunka deegaanka.

Caqabad kale ayaa ah dayactirka mashiinnada sifeeya biyaha (Reverse Osmosis membranes), kuwaas oo u baahan xirfadlayaal iyo aalado laga yaabo in aan si fudud looga helin deegaan fog oo sida Saylac ah. Mas'uuliyiinta deegaanka ee uu hoggaaminayo Badhasaabka gobolka Salal, Axmed Cabdullaahi Maxamed, ayaa looga fadhiyaa in ay dejiyaan qorshe maxalli ah oo lagu dayactirayo xaruntan si aanay beryo yar kadib u xidhmin.

---

Diblomaasiyadda "Awoodda Jilicsan" iyo Xidhiidhka Somaliland iyo Qatar

Soo if-baxa mashruucan ayaa xambaarsan farriimo siyaasadeed iyo juquraafi-diblomaasiyadeed oo muhiim ah. Taariikh ahaan, xidhiidhka Somaliland iyo dawladda Qatar ma ahayn mid diirran. Somaliland waxa ay saaxiib dhow la ahayd xulafada ay Qatar is-hayaan ee Imaaraadka Carabta (UAE), dhowaanahanna waxa ay cilaaqaad adag la samaysatay Taiwan iyo Israa'iil. Dhanka kale, Qatar waxa ay inta badan taageero dhaqaale iyo mid siyaasadeedba siinaysay Dawladda Federaalka ee Soomaaliya ee fadhigeedu yahay Muqdisho.

Imaanshaha Qatar Charity ee Somaliland ma aha mid si lama filaan ah ku yimid. In kasta oo Qatar Charity ay tahay hay'ad samafal oo aan dawli ahayn, haddana waa aalad xooggan oo ka mid ah "awoodda jilicsan" (soft power) ee dawladda Qatar, iyada oo inta badan shaqadeedu ay la jaanqaaddo istaraatiijiyadda arrimaha dibadda ee Dooxa.

Mashruucan Saylac, oo daba socda mashaariic kale oo ay hay'addu isla bishan August 2026 ka fulisay Hargeysa oo awood-siin dhaqaale lagu siiyay 113 qoys oo dan-yar ah, waxa uu muujinayaa in Qatar ay doonayso in ay saamayn toos ah ku yeelato dhulalka istaraatiijiga ah ee Geeska Afrika iyada oo u maraysa mashaariic bini'aadamnimo. Wakiilka Qatar Charity ee Somaliland, Maxamed Caydiid, ayaa sheegay in mashruucani uu waddo u xaadhayo hindisayaal waaweyn oo hay'addu ka fulin doonto Somaliland. Wasiirada Somaliland oo si fagaare ah ugu mahadceliyay Qatar waxa ay muujinayaan ifafaale muujinaya suurtagalnimada in uu jabo gidaarkii qabownaa ee u dhexeeyay Hargeysa iyo Dooxa.  

---

Dejinta Xiisadaha Gobolka Awdal/Selel

Dhinaca gudaha, mashruucani waxa uu xukuumadda Somaliland siinayaa fursad ay ku dejiso xiisadaha siyaasadeed ee marmar ka dhasha gobollada galbeedka ee Awdal iyo Selel. Deegaannadan ayaa marar badan tirsada in laga fogeeyay kheyraadka dawladnimada iyo mashaariicda horumarineed ee fadhigoodu yahay Hargeysa ama Berbera.

Horumarinta xeebaha Somaliland, gaar ahaan Saylac oo xuduud xasaasi ah la leh dalka Jabuuti, ayaa ah arrin masiiri ah oo looga hortagayo saluugga beelaha deegaanka.

Keenista biyo nadiif ah, koronto qorraxda ah iyo horumar dhaqaale oo soo gaadha xeebaha galbeed waxa ay xoojinaysaa isku-xidhnaanta bulshada iyo kalsoonida ay ku qabaan maamulka dhexe ee Somaliland.

---

Gunaanad

Biyo-gelinta Saylac ee ay waddo Qatar Charity ma aha oo keliya dhuumo biyo macaan soo saaraya. Waa mashruuc koobsanaya xallinta masiibo dabiici ah, is-maqal siyaasadeed oo cusub oo u dhexeeya Somaliland iyo Qatar, iyo bilowga in si rasmi ah looga faa'iidaysto kheyraadka xeebaha iyada oo la adeegsanayo tignoolajiyad casri ah. Guusha dhabta ah ee mashruucan waxa ay ku xidhnaan doontaa sida maamulka maxalliga ahi u daryeelo qalabkan, iyo sida xukuumadda Somaliland ay usii ambaqaaddo xidhiidhada caalamiga ah ee faa'iidada u leh deegaannada tabaalaysan.