Bukaan Tabaalaysan iyo Wasiir Weerar Qaaday: Fadeexadaha Soo Noqnoqday ee Dr. Xuseen Bashiir

Magaalada Hargeysa waxa maalmihii la soo dhaafay ka dhacay dhacdooyin xawli ku socday oo bannaanka keenay daldaloollo baaxad leh oo ku gedaaman hab-dhaqanka siyaasadeed iyo xidhiidhka dadweynaha ee xubnaha sarsare ee xukuumadda Somaliland. Wasiirka Wasaaradda Caafimaadka, Dr. Xuseen Bashiir Xirsi, ayaa mar kale isku dhex riday fadeexad bulsho iyo mid siyaasadeed, kadib markii uu eedaymo la yaab leh dusha uga tuuray bukaanada kelyaha loo safeeyo oo cabasho xanuun badan la horyimid Madaxtooyada Falcelinta wasiirka ee ka madhan dareenka bini'aadamnimada ayaa sababtay indho-sarcaad weyn, taas oo ku qasabtay Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) in uu si degdeg ah u soo dhexgalo si uu u damiyo dabka siyaasadeed ee uu wasiirkiisu shiday.

Bukaanka Ooyaya iyo Wasiirka Eedaynaya

July 29, 2026, boqollaal bukaan ah oo la nool xanuunka kelyaha gabay, kuwaas oo ay wejiyadooda ka muuqatay diihaal iyo xaalad caafimaad darro oo aad u liidata, ayaa bannaanbax nabadeed ka dhigay afaafka hore ee Madaxtooyada iyo Golaha Wakiillada ee Hargeysa. Bukaannadan ayaa ka cabanayay qalab la'aan, dawooyin qaali ah, iyo in adeeggii sifaynta ee Cisbitaalka Guud ee Hargeysa uu noqday mid aan dabooli karin baahidooda. Sida uu warbaahinta u sheegay mid ka mid ah bukaanada:

"Dadkayagani waan ku dulmanahay meesha, anigu waxaan u baahanahay saddex cisho inaan mashiinkaa galo oo kelyaha lay safeeyo, balse maalin iyo badh ayaan helaa, maalin iyo badhna waa iga go'an tahay."

Beddelkii uu Wasiir Dr. Xuseen Bashiir Xirsi u muujin lahaa naxariis iyo xal degdeg ah, waxa uu doortay in uu weerar afka ah ku qaado bukaanada naftooda la tacaalaya. Wasiirka oo warbaahinta la hadlay ayaa ku dooday in adeegga maydhitaanka kelyuhu uu yahay bilaash, isaga oo cabashada dadka xanuunsanaya ku sifeeyay shirqool siyaasadeed.

"Barnaamijkani waa mid la soo abaabulay oo meelo kale iyo dad shisheeye ahi dabada ka riixayaan," ayuu yidhi Wasiir Xuseen Bashiir.

Waxa uu intaas ku daray in ay ku jiraan suxufiyiin iyo abwaanno doonaya in dalka khalkhal la geliyo, isaga oo bukaanada ku eedeeyay in loo soo diray si xukuumadda sumcad xumo loogu abuuro.

---

Dareenka Bukaanka iyo Fursadda Mucaaradka

Hadalka wasiirka ayaa noqday mid ku dhacay dhaawac hor leh oo sii xumeeyay xaaladdii jirtay. Guddoomiyaha bukaanada kelyaha loo safeeyo, oo isaguna ka mid ah dadka xanuunsanaya, ayaa si qiiro leh uga jawaabay eedaha wasiirka.

Waxa uu yidhi:

"Dad bukaan ah oo naftoodii u doodaya, xarbi ku jira, ayuu ku leeyahay cid baa soo dirsatay. In uu sidii siyaasiyiinta noola hadlo wasiirkayagii dhamaa ee caafimaadka, ee Ilaahay naftayada gacantiisa geliyay, aad baan uga xumaanay."

Waxa uu intaas sii raaciyay in cudurku yahay qadar Alle, waxaana uu wasiirka xusuusiyay in shalay ay caafimaad qabeen balse maanta ay baahi u yihiin daryeel qaran. Waxa uu intaa ku daray isagoo dhibaataysan:

"In uu maanta yidhaahdo dad baa soo dirsaday waanu ka xunahay, anagoo la kulannay, la fadhiisanay, baahidayada si taban iyo si togan ugu sheeganay. In uu maanta saas na dhaho waan ka xunahay."

Dhaqankan masuuliyad-darrada ah ee wasiirka ayaa mucaaradka Somaliland siiyay fursad dahabi ah oo ay ku kasbadaan quluubta shacabka. Xisbiyada mucaaradka ah ee Kaah iyo Kulmiye ayaa durba ka faa'iidaystay dhaliisha xukuumadda, iyaga oo si adag u cambaareeyay hadalka wasiirka, isla markaana cisbitaalka ugu deeqay mashiinnada sifaynta kelyaha si ay u muujiyaan in ay shacabka la dareen yihiin. Tallaabadan ayaa culeys weyn oo siyaasadeed saartay xukuumadda, taas oo fashilkeeda isgaadhsiineed bannaanka soo dhigtay.

---

Madaxweynaha oo "Dab-demis" Noqday

Maalin kadib mudaharaadkii iyo hadalkii xanafta lahaa ee wasiirka, Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro ayaa dareemay culeyska arrintan. Aroornimadii hore ee July 30, 2026, Madaxweynaha ayaa booqasho degdeg ah ku tagay Qaybta Sifaynta Kelyaha ee Cisbitaalka Guud ee Hargeysa. Madaxweyne Cirro ayaa mid mid u gacan qaaday bukaanada, isaga oo dhageystay cabashooyinkooda si uu u dajiyo xiisadda. Waxa uu ballanqaaday isbeddel degdeg ah iyo in xukuumaddu ay keeni doonto mashiinno iyo dawooyin dheeraad ah.

In kasta oo booqashada Madaxweynuhu ay muujisay in uu diyaar u yahay wax-ka-qabashada dhibaatooyinka shacabka, haddana falanqeeyeyaasha siyaasadda ayaa qaba in Madaxweynuhu uu si joogto ah u gelayo xaalad uu ku nadiifinayo qaladaadka iyo hadallada eexda ah ee xubnaha golihiisa wasiirada. Golaha Wasiirada laftooda ayaa shirkoodii July 29 aan gebi ahaanba ku soo qaadin dhibaatada bukaanada kelyaha, taas oo muujinaysa xidhiidh go'naan u dhexeeya baahida shacabka iyo mudnaanta xukuumadda marka laga reebo faragelinta tooska ah ee madaxtooyada.

---

Qaladaad Soo Noqnoqday: Kiiskii Najma Yar

Dhibaatada Dr. Xuseen Bashiir ma aha mid hadda bilaabatay. Waa markii labaad ee muddo gaaban gudaheed uu wasiirku galo fadeexad weyn oo ka dhalatay falcelin degdeg ah iyo la-tacaalid xumo xagga warbaahinta ah.

Bishii January 2026, Inan yar oo la odhan jiray Najma ayaa ku geeriyootay qalliin lagula sameeyay Cisbitaalka Guud ee Hargeysa, taas oo qoyskeedu ay ku doodeen in ay u dhimatay khaladaad ee galeen dhakhaatiirtu. Taa beddelkeeda in baadhitaan degdeg ah la sameeyo, Wasiirka Caafimaadka oo ay weheliyaan Taliyaha CID-da, Wasiirka Caddaaladda, Wasiirka Diinta, iyo Agaasimaha Mihnadlayaasha Caafimaadka ayaa qabtay shir jaraa'id oo ay ugu hanjabeen qoyska iyo dadweynaha. Wasiirka ayaa xilligaas ku dooday: "Dhakhaatiirta Somaliland duruufo adag bay ku nool yihiin. Iyadoo duruufahaasi jiraan in la aflagaadeeyo ma yeelayno."

Eedaynta qoyska oo mas'uuliyiintani loogu yeedhay "propaganda" ayaa dhalisay cadho dadweyne oo aad u xooggan, taas oo muujisay in dawladdu ay u dhaqmayso sidii koox cagajuglayn ah. Cadhadaas dadweyne ayaa aakhirkii ku qasabtay Wasiirka Caafimaadka in uu dib uga gurto hadalkiisa, isaga oo fagaare ka bixiyay raaligelin buuxda, isla markaana magacaabay guddi madaxbannaan oo baadhitaan sameeya si loo helo caddaaladda Najma yar.

---

Wasiir Makarafoon Jecel iyo Nidaam U Baahan Isbeddel

Tallaabooyinka is-daba-joogga ah ee Wasiirka Caafimaadka ayaa muujinaya la'aanta xirfadaha asaasiga ah ee xidhiidhka dadweynaha iyo fikirka dhaliisha leh ee laga sugo mas'uul qaran. Dr. Xuseen Bashiir waa Wasiirka Caafimaadka ee Somaliland oo dhan, ma aha maamulaha cisbitaal gaar ah. Ma jirto sabab ku qasbaysa in uu makarafoon kasta la hor ordo is-difaacid, xilli ay habboon tahay in maamulka cisbitaalka ama Agaasimaha Guud ee Wasaaraddu ay ka jawaabaan arrimaha farsamo iyo cabashooyinka maalinlaha ah.

Nidaamka caafimaadka Somaliland waxa uu u baahan yahay maamul dhab ah, casriyayn qalab, iyo tababar xirfadeed. Wasiirka waxaa looga fadhiyaa in uu waqtigiisa geliyo raadinta maalgashi caafimaad, samaynta siyaasado daryeel, iyo xallinta duruufaha cisbitaallada, halkii uu waqti badan ku bixin lahaa la-doodka bukaan naftooda ula tacaalaya xanuunka kelyaha ama qoysas la murugaysan carruurtooda ka geeriyootay. Hadda, indhaha bulshadu waxay eegayaan madaxtooyada iyo go'aanka madaxweynaha, is-weydiinta ugu weyni waxay tahay ilaa goormuu u dulqaadan doonaa wasiir ku sifoobay in uu abuuro xasarad warbaahineed oo xukuumaddiisa dhaawacda.