Loollanka Villa Somalia iyo Garoowe oo Weji Cusub Yeeshay
- Hassan Gallaydh
- 2 days ago
- 4 min read
MUQDISHO (July 2, 2026) -Ā Xuska maalinta xorriyadda qaranka ee July 1, 2026, oo ahayd in ay noqoto maalin midnimo iyo isku-duubni, ayaa daaha ka rogtay dildillaacyada qoto dheer ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamul goboleedka Puntland. Khilaafkan oo markii hore salka ku hayay doodo dastuuri ah iyo diidmada wax-ka-beddelka shuruucda doorashooyinka, ayaa hadda isu beddelay loollan toos ah oo salka ku haya gacan-ku-haynta amniga, qorista ciidamada, iyo bixinta adeegyada aasaasiga ah ee bulshada.
Dagaalka afka ah ee hawada la isku marinayo ayaa muujinaya heerka uu gaadhay ismari-waaga u dhexeeya xukuumadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo maamulka Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni, xilli xaaladda siyaasadeed ee dalku ay sii gelayso jahawareer hor leh oo u baahan xal degdeg ah.
Deni: Difaaca Madax-bannaanida Puntland iyo Diidmada "Faragelinta"
Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, oo fagaare kala hadlayay shacabkiisa habeenkii xuska July 1 ee magaalada Garoowe, ayaa jeediyay khudbad xambaarsan digniino culus oo ku wajahan xukuumadda Muqdisho. Deni ayaa si cad u sheegay in Puntland aanay marnaba aqbali doonin faragelin kaga timaadda Dowladda Federaalka oo ku aaddan arrimaha amniga iyo hannaanka ciidamada deegaanka.
Waxa uu Villa Somalia ku eedeeyay in ay waddo qorsheyaal qarsoodi ah oo ay malleeshiyaad uga qoranayso deegaannada Puntland si ay u wiiqdo xasilloonida iyo nabadgelyada maamulka. Isaga oo hadalkiisa sii adkaynaya, waxa uu caddeeyay in ciidamada Puntland ay heegan buuxa ku jiraan, isla markaana ay gacan bir ah ku qaban doonaan isku-day kasta oo lagu qalqalgelinayo amniga deegaannadaas.
Deni waxa uu qaaday tallaabo xasaasi ah isaga oo madaxda federaalka ku tilmaamay kuwo aan lahayn awood sharci ah. Waxa uu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku sifeeyay hoggaamiye "muddo-xileedkiisii uu dhammaaday," isaga oo tixraacaya doodda mucaaridka ee ah in xilligii dastuuriga ahaa ee madaxweynuhu uu ku ekaa bishii May 2026. Deni waxa uu intaas raaciyay in xukuumadda Muqdisho ay u adeegsanayso hantida iyo ciidanka qaranka dano gaar ah iyo fashilinta nidaamka federaalka ah ee dalka.Ā Ā
Garowe Online
Xasan Sheekh: Eedaymaha Xannibaadda Macallimiinta iyo Go'doominta Puntland
Dhinaca kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo khudbaddiisii xiritaanka munaasabadda xorriyadda ka jeedinayay Muqdisho, ayaa si toos ah uga jawaabay eedaha Siciid Deni. Madaxweyne Xasan ayaa beddelay xeeladdii siyaasadeed, isaga oo khilaafka u rogay mid salka ku haya horumarinta bulshada iyo adeegyada aasaasiga ah.
Madaxweyne Xasan Sheekh waxa uu kashifay, isla markaana si kulul u eedeeyay, in maamulka Deni uu si badheedh ah u hor istaagay qorista iyo mushahar bixinta ku dhawaad 800 oo macallin oo Dowladda Federaalku ugu talagashay in ay ka hawlgalaan dugsiyada hoose iyo dhexe ee Puntland.
"Ma sii qarin karo in maamulka uu hoggaamiyo Saciid Deni uu diiday oo hor istaagay horumarinta waxbarashada iyo qorista macallimiinta iskuullada," ayuu yidhi Madaxweynuhu.
Waxa uu xusay in maamul goboleedyada kale ay ka faa'iidaysteen mashruucan, isla markaana macallimiintooda la tababaray, mushaharkoodana ay bixiso xukuumadda dhexe, balse Puntland ay ka doorbiday in ay ardaydeeda ka hor istaagto manhajka iyo shahaadada mideysan ee qaranka.
Madaxweynuhu waxa uu Deni ku eedeeyay in uu si buuxda u gooyay xidhiidhkii Dowladda Federaalka.
"Afka marka laga reebo in ay Jamhuuriyadda ka mid yihiin, maanta Dowladda Federaalka iyo Puntland wax ka dhexeeya ma jiraan. Wax walba waa la jaray oo waa la joojiyay," ayuu si qiiro leh u sheegay.
Hase ahaatee, waxa uu albaabka u furay wada-hadal, isaga oo ugu baaqay maamulka Garoowe in wixii tabasho ah ee ay qabaan ay miiska wada-hadalka keenaan, halkii ay bulshada qabyaalad iyo is-nacayb ku kicin lahaayeen.
Xamse Cabdi Barre: Weerarka Ugu Culus iyo Qorshaha 30,000 ee Askari
Haddii Madaxweyne Xasan Sheekh uu u hadlay si dablomaasiyadeed oo wada-hadal raadis ah, Ra'iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa doortay waddo ka duwan oo ah weerar toos ah iyo hanjabaad culus. Ra'iisul Wasaaruhu waxa uu si caro leh uga jawaabay digniinta Deni ee ah in aan la faragelin ciidamada Puntland, isaga oo caddeeyay in Dowladda Federaalku ay awood buuxda u leedahay daryeelka ciidamada qaranka, meel kasta oo ay dalka ka joogaan.
Ra'iisul Wasaaraha ayaa miiska soo saaray qorshe aad u weyn oo ah in xukuumaddiisu ay Puntland ka diiwaangelin doonto ciidamo gaadhaya 30,000 oo askari, isaga oo xusay in aanay jirin cid ka hor istaagi karta askariga Soomaaliyeed in uu helo mushaharkiisa, darajadiisa, iyo xuquuqdiisa qaranka.
"30,000 oo ciidan ah ayaan ka qoraynaa halkaas (Puntland), anigaa metela," ayuu si adag u yidhi Xamse.
Intaas kuma uu ekaan, ee waxa uu farta ku fiiqay mashaariic kale oo waaweyn oo uu xusay in maamulka Deni uu curyaamiyay. Tusaalaha ugu weyn ee uu soo qaatay ayaa ahaa dhismaha waddada isku xirta Xarfo iyo Gaalkacyo, mashruucaas oo uu sheegay in la hakiyay sababo la xidhiidha siyaasadda cakiran ee madaxda Puntland.
Si uu fariintiisa ugu xidho shacabka Puntland, Ra'iisul Wasaare Xamse waxa uu ammaanay doorkii taariikhiga ahaa ee bulshada goboladaas, gaar ahaan magaalada Boosaaso, ay ku lahaayeen soo nooleynta dawladnimada Soomaaliya. "Wiilal Boosaaso ka soo lugeeyey oo cashuurta dekeddaas biilanaya ayaa keeney in aan maanta Villa Somalia joogno, halkan ayey ku duugan yihiin," ayuu yiri, isaga oo dooddiisa u adeegsanaya in Dowladda Federaalku ay leedahay xaq taariikhi ah iyo mid dastuuri ah oo ay kaga hawlgeli karto dhulka Puntland.
Mustaqbalka Madow ee Nidaamka Federaalka
Dhacdooyinkan iyo khudbadahan hawada la isku marinayo ayaa muujinaya in nidaamkii federaalka ahaa ee Soomaaliya uu marayo marxaladdii ugu adkayd. Markii hore khilaafku waxa uu ahaa mid ku kooban qolalka shirarka iyo qodobbada dastuurka (sida diidmada Puntland ee nidaamka doorashada qof iyo cod), balse hadda waxa uu isku beddelay cunaqabatayn dhinaca adeegyada ah iyo ciidan urursi qatar keeni kara.
Go'aanka Dowladda Federaalku ku doonayso in ay si toos ah ciidamo uga diiwaangeliso Puntland iyada oo aan ogolaansho ka haysan maamulka Deni, waxa uu abuuri karaa isku-dhacyo hubaysan iyo gacan-ka-hadal toos ah. Dhinaca kale, xannibaadda mashaariicda horumarineed iyo mushahaaraadka macallimiintu waxay ciqaab wadareed ku tahay shacabka caadiga ah ee aan siyaasadda shaqada ku lahayn.
Haddii aan degdeg loo helin dhex-dhexaadin caalami ah iyo is-faham dhab ah oo dhex mara labada dhinac, Soomaaliya waxa ay wajahaysaa kala-qaybsanaan dastuuri ah oo sii fogaata, taas oo dalka dib ugu celin karta maxalliyad iyo nidaamyo is-garab socda oo kala irdhoobay.
