Puntland oo Soo Afjartay Ciidamadii Is-garab-yaacay iyo Guusha Deni
- Hassan Gallaydh
- Aug 14
- 4 min read
GAROOWE (August 14, 2026)Ā Xukuumadda dawlad-goboleedka Puntland ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ayaa ku guulaysatay mid ka mid ah ololeyaashii milatari iyo siyaasadeed ee ugu xasaasisanaa taariikhdeeda dambe. Muddo todobaadyo ah gudahood, Puntland waxa ay si buuxda u soo afjartay, ulana wareegtay dhammaan fadhiisimadii iyo ciidamadii is-garab-yaacay ee ka mushaharka qaadanayay Dawladda Federaalka ah ee Soomaaliya. Tallaabadan ayaa guud ahaan gobollada Mudug, Nugaal, Karkaar iyo Bari ka dhigtay meelo si rasmi ah looga sifeeyay awood kasta oo ciidan oo aan si toos ah u hoos iman taliska guud ee Garoowe.
Ciidamada Milatari ee Puntland: Daraawiish, PSF iyo Danab
Si loo fahmo guusha xukuumadda Deni, waxaa muhiim ah in dib loo eego qaab-dhismeedka ciidamada Puntland ee la kowsaday dhibaatooyinka is-dhex-yaaca ah. Muddo dheer, Puntland waxaa ka jiray ciidamo awood leh oo is-barbar socda:
Daraawiishta Puntland:Ā Waa ciidanka asaasiga ah ee difaaca maamulka, kuwaas oo toos uga amar qaata Madaxtooyada Puntland.
Ciidanka PSF (Puntland Security Force):Ā Waa ciidan si gaar ah u tababaran oo u qalabaysan, kuwaas oo markii hore asaas u ahaa la-dagaallanka argagixisada, balse awooddooda iyo taliskoodu uu muddo gacanta ugu jiray qoyska reer Diyaano. PSF waxay lahayd madaxbannaani ka baxsan taliska guud ee maamulka.
Ciidanka Danab:Ā Waa garab milatari oo uu hoggaamiyo Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar. Inkasta oo ay ka hawlgalaan Puntland, waxay muddooyinkii dambe si dhow ugu xidhnaayeen nidaamka Dawladda Federaalka.
Xididdada Khilaafka Deni iyo Reer Diyaano
Khilaafka u dhexeeya Madaxweyne Deni iyo ciidanka PSF ma aha mid curad ah, balse waa loollan awoodeed oo soo taxnaa sannado. Tallaabooyinkii ugu horreeyay ee uu Deni ku doonayay in uu ku xakameeyo awoodda PSF ayaa dhaliyay dagaal dhiig ku daatay oo ka dhacay Boosaaso.
Xiisaddan ayaa waji siyaasadeed yeelatay markii Asad Cismaan Cabdullaahi (Asad Diyaano), oo xidid adag ku leh taliska PSF, uu u tartamay xilka Madaxweynaha Puntland, balse uu doorashada kaga guul-darraystay Siciid Deni. Markii uu waayay xilka madaxtinimada Puntland, waxaa cirka isku sii shareeray isku-dhaca siyaasadeed ee Muqdisho iyo Garoowe, taas oo keentay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu si xeeladaysan Asad Diyaano ugu magacaabo Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed. Tallaabadan ayaa la macno ahayd in xafiiltankii maxalliga ahaa ee Deni iyo Diyaano uu isku beddelay mid qaran oo ay garab siinayso awoodda Dawladda Federaalku.
Heshiiskii Jimcaale Takar iyo Tanaasulka Awoodda
Dharbaaxadii ugu weynayd ee ku dhacday qorshihii Xukuumadda Federaalka ee ahaa in ay ciidamo daacad u ah kaga dhex samaysato Puntland, waxa ay timi kadib markii heshiis lala gaadhay Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar. Dawladda Federaalka ayaa dhowaan u soo magacowday Jeneraal Jimcaale in uu noqdo Taliyaha Qaybta 54aad ee Ciidanka Xoogga Dalka ee fadhigoodu yahay Puntland.
Hase yeeshee, dadaallo iyo wada-hadallo xiriir ah oo ay garwadeen ka ahaayeen waxgaradka iyo siyaasiyiinta gobolka Nugaal oo uu hormuud u ahaa Madaxweynihii hore ee Puntland, Senator Cabdiraxmaan Maxamed Maxamuud (Faroole), ayaa guul ku soo dhammaaday. Jeneraal Jimcaale ayaa si rasmi ah u aqbalay in uu ka tanaasulo xilkii laga soo magacaabay Muqdisho, isaga oo go'aansaday in ciidanka Danab ee uu hoggaamiyo lagu wareejiyo, lana mudeeyo miisaaniyadda ciidamada maamulka Puntland.
Munaasabad ballaadhan oo lagu soo dhaweynayay heshiiskan, ayuu Taliye Jimcaale ka caddeeyay mowqifkiisa isaga oo meesha ka saaray xidhiidhkii Muqdisho. "Puntland baan ahayn, ahaana doonaa, dhibna kuma maqnayn," ayuu yidhi Jeneraalku.
Qabsashada Saldhigyada iyo Soo Xero-gelinta Ciidamada
Dhanka kale, ololaha sifaynta ee xukuumadda Deni ma ahayn mid ku kooban wada-hadal oo keliya. Ciidamada Puntland ayaa qaaday tallaabooyin milatari oo is-daba-joog ah, kuwaas oo u suurtageliyay in ay si buuxda ula wareegaan xeryihii ugu waaweynaa ee ay gacanta ku hayeen ciidamada taabacsan Federaalka iyo kuwa PSF.
Sida ay diiwaannada amnigu xaqiijinayaan, horraantii bishan August 2026, ciidamada Puntland ayaa dagaal kula wareegay saldhig weyn oo ku yaalla waqooyiga Gaalkacyo, waxaana xigay la wareegidda xaruntii hore ee PSF ee magaalada Boosaaso. Maalmo kadib, ciidamada ammaanka Puntland ayaa sidoo kale la wareegay saldhig ciidan oo ku yaalla magaalada Carmo ee gobolka Bari, kadib markii maleeshiyaad sheegtay in ay taabacsan yihiin dawladda dhexe ay aaggaas isaga baxeen.
Maanta, Puntland waxa ay xaqiijisay guul kale oo weyn kadib markii ciidamo ku sugnaa deegaanka Kur-ilaalo ee gobolka Karkaar ay si rasmi ah ugu soo biireen ciidamada maamulka. Ciidamadan ayaa hore uga amar qaadan jiray siyaasiyiin si dhow ugu xidhan Madaxweyne Xasan Sheekh. Isku-geynta dhacdooyinkan ayaa ka dhigan in mashruucii ciidan ee dawladda dhexe uu gabi ahaanba ka fashilmay dhulweynaha Puntland.
Deni oo Gaalkacyo Jooga iyo Qorshaha Maamul Daadajinta
Si uu u adkeeyo guulaha la gaadhay, Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ayaa xalay kulan xasaasi ah kula yeeshay Aqalka Madaxtooyada Puntland ee Gaalkacyo saraakiisha ciidamada iyo mas'uuliyiinta dawladda ee ku sugan gobolka Mudug.
Kulankan oo ahaa mid is-xogwaraysi iyo dardaaran ah, ayaa diiradda lagu saaray dardargelinta dib-u-habaynta ciidamada ku sugan degmooyinka Saaxo, Gaalkacyo iyo Galdogob. Deni ayaa faray laamaha ammaanka in ay si buuxda u sugaan xuduudaha, loona diyaar garoobo wajiga cusub ee dib-u-dhiska ciidanka isku-dhafka ah ee maamulka hoos yimaada.
Xiisadda Muqdisho iyo Eedaha Is-dhaafsan
Guulaha Puntland waxa ay keeneen dareen xooggan oo ka dhashay xarunta dalka ee Muqdisho, iyada oo ay isa soo tarayso xiisad siyaasadeed iyo mid amni. Puntland ayaa dhowaan si adag uga digtay qorshe la sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu booqasho ugu imanayo koonfurta Gaalkacyo oo ay maamusho Galmudug. Xukuumadda Garoowe ayaa ku dooday in safarkaasi uu salka ku hayo abaabul colaad ka dhan ah deegaannadeeda, ujeedadiisuna tahay in qalalaase laga abuuro magaalada oo muddooyinkii dambe ka soo kabanaysay colaado.
Digniintan waxaa si kulul uga jawaabtay Dawladda Federaalka. Wasiirka Gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi, ayaa ganafka ku dhuftay hadalka Puntland, isaga oo ku adkaystay in Madaxweynaha Jamhuuriyaddu uu xaq u leeyahay in uu booqdo deegaannada Galmudug. Fiqi ayaa sidoo kale qoraal uu soo saaray ku eedeeyay Madaxweyne Deni in uu la saftay dalal shisheeye oo is-haya Soomaaliya (oo uu ula jeedo Imaaraadka Carabta iyo Itoobiya), isla markaana uu taageerayo ajandayaal halis ku ah wadajirka iyo madaxbannaanida dalka, isaga oo ku tilmaamay qiyaano qaran.
Gunaanad
Soo afjaridda ciidamadii barbar-socday maamulka iyo isu-keenidda cududda milatari ee hoos timaada hal talis ayaa u ah guul taariikhi ah Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni. In kasta oo Dawladda Federaalku ay isku dayday in ay saamayn xooggan ku yeelato gudaha Puntland iyada oo adeegsanaysa dhaqaale iyo siyaasiyiin maxalli ah oo ay garab siinayaan xubno ay ka mid yihiin Taliyaha Booliska Soomaaliya Asad Diyaano, isku-duubnida odayaasha dhaqanka iyo go'aan-qaadashada degdegga ah ee xukuumadda Garoowe ayaa aakhirkii keenay in mashruucaasi meesha ka baxo. Si kastaba ha ahaatee, waxaa weli muuqata in kala fogaanshaha siyaasadeed ee u dhexeeya Garoowe iyo Villa Somalia uu galay waji cusub oo ay adag tahay in si dhib yar xal looga gaadho.
