Guulsha Deni: Soo Afjaridda Awooddii PSF iyo Fashilkii Qorshihii Villa Somalia ee Puntland
- Hassan Gallaydh
- Aug 7
- 4 min read
GAROOWE - Isbeddel milatari iyo mid siyaasadeed oo taariikhi ah ayaa ka hirgalay gudaha dawlad-goboleedka Puntland, kadib markii xukuumadda Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ay si buuxda ula wareegtay xeryo ciidan oo muddo dheer ay ku sugnaayeen cutubyo ka amar qaata Dawladda Federaalka Soomaaliya, kuwaas oo qorshahoodu ahaa in ay wiiqaan awoodda maamulka ka jira Garoowe.
Tallaabadan oo soo afjartay xiisad bilooyinkii la soo dhaafay ragaadisay xasilloonida deegaannada Puntland, ayaa muujinaysa guul weyn oo uu gaadhay Madaxweyne Deni, isaga oo meesha ka saaray halistii ugu weynayd ee amni ee uga imanaysay dhinaca Muqdisho iyo xulafadooda gudaha.
Ciidanka PSF (Puntland Security Force), oo ahaa cududda ugu faca weyn, uguna qalabka iyo tababarka wanaagsan ciidamada Puntland, ayaa si rasmi ah loola wareegay dhammaan xeryohoodii iyo saldhigyadii waaweynaa ee ay ku lahaayeen magaalooyinka Boosaaso iyo Gaalkacayo. Xarumahan ayaa ahaa fadhiisimo ay ciidankani maamulayeen tan iyo sannadkii 2002, balse haatan waxa si buuxda ula wareegay ciidamada rasmiga ah ee maamulka Puntland.
Sidoo kale, dagaalladan oo soo afjaray awooddii PSF oo uu hore u hoggaamin jiray Taliyaha Booliska Soomaaliya ee xilligan, Asad Cismaan Diyaano, ayaa sababay in ciidamo kale oo si toos ah mushahar uga qaadanayay wasiirro ka tirsan Xukuumadda Federaalka ay isaga guuraan gudaha Puntland, iyaga oo u tallaabay dhinaca xuduudda dawlad-goboleedka Galmudug.
Haddaba, falanqeeyeyaasha arrimaha amniga iyo siyaasadda ayaa is weydiinaya: Maxaa keenay in Puntland ay si degdeg ah u soo afjarto ciidamadii taageerada iyo dhaqaalaha ka helayay Dawladda Soomaaliya? Guushan milatari ee Deni waxa ay salka ku haysaa saddex arrimood oo asaas u ah burburka shabakaddii ciidan ee Villa Somalia ay ka dhisaysay Puntland.
1. Kacdoonka Shacabka iyo Taageerada Qorshaha "Hal Ciidan"
Hubka ugu weyn ee Madaxweyne Deni uu ku guulaystay dagaalkan ma ahayn mid milatari oo keliya, balse waxa uu ahaa mid shacab. Bulshada Puntland ayaa si dhammaystiran u garab istaagtay qorshaha madaxweynaha ee ahaa in la tirtiro ciidan kasta oo laga dhex abuurayo deegaanka kaas oo u adeegaya danaha Federaalka Soomaaliya.
Sababta ugu weyn ee keentay in shacabku ay garab siiyaan ciidamada maamulka ayaa ahayd dhibaatooyin iyo falal liddi ku ah ammaanka oo ay ku kaceen ciidamadan madaxbannaani, taas oo keentay in ay lumiyaan taageeradii iyo kalsoonidii shacabka. Tusaale cad waxa u ah dhaqankii ciidanka PSF ay ka sameeyeen gudaha magaalada Boosaaso, gaar ahaan Xaafadda Ridwaan. Shacabka ku dhaqan xaafaddaas ayaa noqday dhibbane ay si joogto ah culeys u saarayeen ciidanka PSF, taas oo sababtay in qoysas badani ay guryahooda ka guuraan, iyaga oo ka qaxaya dhibaatada iyo cabudhinta ciidankaas.
Dadka reer Puntland waxa si dhab ah uga dhex muuqday dareen ah in aan la aqbali karin ciidamo iska garab dhisan oo aan isku meel laga xukumin, kuwaas oo isku adeegsanaya awoodda hubka, halisna gelinaya nabadgelyadii mudada dheer lagu soo naaloonayay. Arrintani waxa ay si toos ah u xoojisay qorshaha dawladda ee ah in la helo hal ciidan oo ka amar qaata hal talis.
2. Weerar Gacan-qaad ah ka hor Dhaqdhaqaaqa Xasan Sheekh
Guusha labaad ee Deni waxa ay ku salaysnayd xeelad milatari oo ah in uu qaado weerar ka hor inta aan la soo weerarin. Qorshaha Dawladda Federaalka ee Muqdisho ayaa ahaa in ciidamo aad u badan laga qorto gudaha Puntland si loo abuuro awood ciidan oo khalkhal gelisa amniga iyo jiritaanka maamulka Siciid Deni.
Qorshahan ma ahayn mid qarsoodi ah. Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamse Cabdi Barre, iyo Wasiirka Gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi, ayaa si cad oo muuqata madal fagaare ah uga sheegay in ay ciidamo cusub ka qoranayaan gudaha Puntland, iyaga oo ku hanjabay in Siciid Deni aanu hor istaagi karin awoodda ciidamada ay ka qorayaan gudaha maamulkiisa.
Markii uu arkay in gacan-ka-hadal iyo dagaal uu yahay mid lama huraan ah oo kusoo fool leh, Siciid Deni waxa uu go'aansaday in aanu sugin inta ciidamadaasi ay is-habaynayaan oo ay hubkooda u dhammaystirayaan. Waxa uu qaatay go'aan adag oo ah in uu nabarka kaga horreeyo xulafada Madaxweyne Xasan Sheekh. Tallaabadan gacan-qaadka ah ee degdegga ah waa sababta tooska ah ee horseedday in uu ku guulaysto dagaalladii qaraaraa ee ka dhacay Boosaaso iyo Gaalkacayo, halkaas oo labadaba si ba'an loogu awood sheegtay ciidamadii PSF iyo kuwii xulafada la ahaa.
3. Galmudug oo is hor taagtay hubka loo waday Puntland.
Arrimaha soo dedejiyay burburka iyo niyad-jabka ciidankii xidhiidhka la lahaa Federaalka ee ku sugnaa gobolka Mudug, waxa ugu weynaa go'itaankii silsiladdii saadka. Isku day kasta oo ciidan waxa uu ku xidhan yahay helitaanka rasaas iyo hub joogto ah.
Dharbaaxada ugu weyn ee ciidamada mucaaradka ah ku dhacday ayaa ahayd markii la qabtay shixnado rasaas iyo saanad milatari ah oo loogu talagalay in ay ka soo gudbaan koonfurta magaalada Gaalkacayo, lana gaadhsiiyo xeryaha PSF ee waqooyiga magaalada. Markii ay caddaatay in hubkooda iyo saanaddooda si fudud loogu qabsan karo gudaha Galmudug, isla markaana aanay heli karin qulqul taakulo oo joogto ah oo uga yimaadda dhinaca Dawladda Federaalka, waxa meesha ka baxday rajadii ciidankaas.
La'aanta taakulaynta milatari waxa ay keentay in niyadda ciidanku ay hoos u dhacdo si xawli ah. Xaqiiqada ah in ay ku go'doonsan yihiin gudaha Gaalkacayo, iyada oo aanay jirin waddo sahay u furan, ayaa sababtay in boqollaal ka mid ah askartii Federaalku ay si nabad ah isu dhiibaan, halka kuwo kalena ay xeryahoodii isaga guureen oo ay u firxadeen dhinaca Galmudug si ay naftooda u badbaadiyaan.
Gunaanad
Bisha August 2026 waxa ay taariikhda Puntland ka geleysaa baal muhiim ah. Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni waxa uu muujiyay go'aan adag oo uu ku difaacayo madaxbannaanida maamulkiisa, isaga oo isku duba-riday taageerada shacabka iyo awoodda ciidamadiisa rasmiga ah. Dhinaca kale, fashilka ku yimid qorshihii Xukuumadda Federaalka ee ahaa in maamul-goboleedyada laga dhex abuuro ciidamo iska soo horjeeda, waxa uu cashar weyn u yahay siyaasadda cakiran ee Soomaaliya, taas oo muujinaysa in gacan-maroojinta milatari aanay inta badan ka shaqaynayn deegaannada leh nidaamyo amni oo madaxbannaan oo salka ku haya taageero shacab.
