Daabulka Ciidamada Gaalkacyo: Loollanka Deni, PSF iyo Villa Somalia
- Hassan Gallaydh
- 5 days ago
- 6 min read
GAALKACAYO (July 28, 2026):Ā Sida ka muuqata xiisadda haatan cirka isku shareertay ee indhaha falanqeeyeyaasha Soomaaliya ku soo jeedisay gobolka Mudug, dawlad-goboleedka Puntland ayaa ciidamo aad u badan iyo saanad milatari ku daabushay dhanka magaalada Gaalkacyo. Tallaabadan ayaa timid kadib markii xukuumadda Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ay dawladda federaalka ee Muqdisho ku eedaysay inay colaad sokeeye iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan ka hurinayso gudaha deegaannada Puntland, taas oo u soo maraysa garoomada iyo jidadka dhanka Galmudug.
Magaalada Gaalkacyo oo muddo 8 sano ah aanay wax dagaallo weyni ka dhicin, isla markaana ay nabadgelyadeedu astaan u ahayd iskaashiga nabadeed ee ka dhexeeya Puntland iyo Galmudug, ayaa haatan wajaheysa suurtagalnimada inay isu beddesho fagaare lagu kala baxo. Xiisaddani ma aha mid maanta uun dhalatay, balse waa silsilad colaadeed oo soo jiitamaysay, taas oo salka ku haysa loollanka adag ee u dhexeeya maamulka Siciid Deni, ciidamada madaxda bannaan ee PSF iyo guud ahaan xidhiidhka sii xumaanayay ee u dhexeeya Garoowe iyo Villa Somalia.
1. Hab-Dhaqanka iyo Qaab-Dhismeedka Ciidamada Puntland
(Daraawiish, PSF iyo Danab)
Si loo fahmo xididdada xasaradda haatan taagan, waa in la eegaa qaab-dhismeedka kala qaybsan ee awoodda milatari ee Puntland, taas oo ka kooban qaybo dhinaca hab-maamulka iyo siyaasaddaba ku kala duwan:
Ciidamada Daraawiishta Puntland:Ā Waa ciidanka rasmiga ah ee dawlad-goboleedka, kuwaas oo si toos ah amarada uga qaata Madaxtooyada Puntland iyo Wasaaradda Gaashaandhigga ee Garoowe. Ciidankani waa laf-dhabarta difaaca maamulka Siciid Deni, waxaana haatan masuuliyaddooda koowaad tahay difaacidda iyo xoojinta awoodda madaxtooyada.
Ciidanka PSF (Puntland Security Force):Ā Waa ciidan si gaar ah u tababaran oo ay taageero iyo qalabeyn siin jireen ciidamada gaarka ah ee Mareykanka (US Special Operations), loona aasaasay la dagaallanka argagixisada sida Al-Shabaab iyo Daacish. Hase yeeshee, taliska ciidankan wuxuu muddo dheer gacanta ugu jiray qoyska reer Diiyaano, iyaga oo leh madax-bannaaninimo dhinaca goāaan-qaadashada ah oo u dhiganta talis gooni u taagan. Ciidankani si toos ah ugama amar qaatan Siciid Deni, waxaana inta badan ula dhaqmaan sidii hayāad u gaar ah qoyskaas.
Ciidanka Kumaandooska Danab (Garabka Jimcaale Takar):Ā Waa qayb ka mid ah ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Soomaaliya, kuwaas oo ka howlgalayay gudaha Puntland karkaaradeeda. Inkasta oo markii hore loo eegayay sidii ciidan deegaan, haddana badankoodu waxay daacad u yihiin Jeneraal Jimcaale Takar, isla markaana saadka iyo mushaarkaba waxay ku xidhan yihiin Dawladda Federaalka ee Muqdisho. Danab waxay haatan isbaahaysi aan qarsoodi ahayn la leeyihiin ciidamada PSF, iyaga oo ka soo horjeeda wax ay ugu yeedheen "kelitalisnimada Deni."
Khilaafkii Soo Jiitamay ee Siciid Deni iyo Reer Diiyaano (Dagaalkii Boosaaso ilaa Gaalkacyo)
Colaadda u dhaxaysa Siciid Deni iyo PSF ayaa dib ugu noqonaysa dabayaaqadii sannadkii 2021, markaas oo uu Deni soo saaray wareegto uu xilka kaga qaaday Agaasimihii ciidamada PSF, Maxamuud Cismaan Diiyaano. Taliska PSF ayaa si cad u diiday amarkaas, arrintaas oo sababtay dagaal culus oo bishii December 2021 ka dhex qarxay ciidamada Daraawiishta iyo kuwa PSF gudaha magaalada Boosaaso. Dagaalkaas waxaa ku dhintay in ka badan 20 qof, waxaana ka dhashay burbur hantiyeed iyo barakac ballaadhan, ka hor inta aan xaraaraddii lagu qaboojin dhexdhexaadin ay galeen isimada iyo waxgaradka Puntland.
Khilaafkaasi wuxuu mar kale weji cusub yeeshay doorashadii madaxtooyada Puntland ee bishii January 2024. Asad Cismaan Cabdullaahi (Asad Diiyaano) oo ah shaqsi saamayn weyn ku leh taliska PSF, isla markaana horey u soo noqday Agaasimaha PSF, ayaa noqday musharraxii ugu weynaa ee Siciid Deni la tartamay, inkasta oo uu aakhirkii codad yar kaga guul-darraystay doorashadaas.
Abaalkii siyaasadeed iyo kii nidaam ee diidmada Deni ayaa gaadhay meel sare markii Madaxweynaha Dawladda Federaalka ee Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, uu Asad Diiyaano u magacaabay Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, taas oo isbaahaysigii Muqdisho iyo reer Diiyaano ka dhigtay mid ciidan iyo siyaasadba ka dhan ah Siciid Deni.
Bishii July 2026, xiisaddii Boosaaso ayaa dib u soo noolaatay kadib markii shaqaaqooyin iyo loollan awoodeed ay ka dhaceen deegaanka Laag ee duleedka Boosaaso. Ciidamada Puntland ayaa halkaas ku weeraray ciidamo ka tirsan PSF oo u socday dhanka koonfureed, iyaga oo ka furay gaadiid dagaal oo gaadhayay ilaa 8 gaari. Culeyskan ciidan ee uga yimid dhanka maamulka ayaa ku qasbay qaybo badan oo ka mid ah PSF inay isaga guuraan xaruntoodii labaad ee magaalada Gaalkacyo, iyaga oo u wareegay xaafadda Baraxley ee dhanka Galmudug, halkaas oo ay heleen gabaad hor leh.
Xiisadda Maalmihii Ugu Dambeeyey iyo Hawlgallada Amni ee Gaalkacyo
Markii ay ciidamada PSF fadhiisimo u dhow Gaalkacyo saldhigteen, waxaa kor u kacay werwerka Madaxtooyada Puntland ee ku aaddan in magaalada loo adeegsado marin lagaga soo duulo.
Habeenkii July 27, 2026, ciidamada booliska gobolka Mudug ee Puntland ayaa soo bandhigay gaari xamuul ah oo lagu qabtay duleedka Gaalkacyo, kaas oo siday 250 joog oo ah lebiska ciidamada milatariga (Military Uniforms). Taliska booliska ayaa sheegay in shixnaddan ay ka soo gudubtay dhanka Galmudug, loona waday ciidamada taabacsan Dawladda Federaalka iyo PSF ee isu urursanayay agagaarka magaalada. Tallaabadan ayaa laba-jibbaartay dareenkii difaac ee Puntland, iyada oo dawladda hoose ee Gaalkacyana ay biyo-xidheeno iyo ciid-carakaabo ku jartay xaruntoodii hore ee PSF si looga hortago in dib loogu soo laabto.
Ka hor inta aan gaarigan la qaban, July 25, 2026, xukuumadda Puntland ayaa warsaxaafadeed kulul soo saartay, taas oo ay ugu digtay dawladda Galmudug iyo Beesha Caalamka. Puntland ayaa sheegtay in Dawladda Federaalku ay garoomada iyo jidadka Galmudug u soo marinayso saanad ciidan, taakulo, iyo maleeshiyaad loogu talagalay in lagu khalkhalgeliyo xasilloonida Puntland. Warsaxaafadeedka ayaa ku adkeeyay:
"Dawladda Puntland waxay caddaynaysaa in aysan jirin ciidan la yiraahdo PSF oo si sharci ah uga tirsan ciidamada difaaca Puntland, sidoo kalena aysan jirin ciidan ka diiwaangashan Dawladda Federaalka ah oo ka hawlgala deegaannada Puntland."
Mowqifka Ciidanka Danab iyo Falcelinta Galmudug
Isaga oo ka jawaabaya abaabulka xooggan ee ciidamada Daraawiishta Puntland ay ka wadaan Gaalkacyo, taliska ciidamada Kumaandooska Danab ee Puntland ee uu hoggaamiyo Jeneraal Jimcaale Takar ayaa bayaan ka soo saaray xaaladda. Bayaankooda ayaa taageero buuxda u muujiyay ciidamada PSF, waxaana Siciid Deni lagu eedeeyay in uu "hurinayo colaad sokeeye" markii afaraad oo xidhiidh ah.
"Ma jirto cid Puntland kaga soo duushay dibadda, khilaafka jira waa mid salka ku haya khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya dad reer Puntland ah, waxa la isku hayana waa hoggaaminta kelitalisnimada ah iyo boobka qoyska Siciid Deni," ayaa lagu yidhi qoraalka kasoo baxay Danab.
Sidoo kale, dhanka dawladda Galmudug iyo Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa iska fogeeyey eedeymaha ka yimid Garoowe. Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, oo ku sugnaa Galmudug, ayaa sheegay in aanu jirin wax guluf ah ama dagaal ah oo ku wajahan dhanka Puntland, isaga oo ugu baaqay maamulka Deni in aysan daabulin ciidamo khalkhal gelin kara nabaddii muddada dheer ka jirtay gobolka Mudug.
Argagixisada iyo Siyaasiyiinta: Sidee Loo Arkaa Daabulka Ciidamada?
Siyaasiyiinta mucaaradka ku ah Deni, sida Ra'iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke, ayaa walaac ka muujiyey isticmaalka awoodda ciidan. Cumar Cabdirashiid ayaa ku dooday in Gaalkacyo aanay ahayn buuraha Cal-Miskaad ama silsilada Golis ee lala dagaallamayey kooxaha argagixisada, wuxuuna yidhi:
"Maamulka Puntland waa in uu ka fogaado in uu duullaan gardarro ah ku qaado ciidamo kale oo Puntland ah iyadoo aanay jirin sabab sharci ah. Hubka tirada badan ee loo leexiyay colaadda ka soo foolka leh magaalada Gaalkacyo wuxuu dhab ahaan hoos u dhigi doonaa awoodda ciidan iyo taageerada dhaqaale ee dagaalka ka dhanka ah argagixisada."
Walaacan ayaa ah mid salka ku haya xaqiiqada dhabta ah ee amniga: inta badan ciidamada difaaca Puntland iyo kuwa PSF ayaa sannadihii la soo dhaafay safka hore kaga jiray hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab iyo Daacish ee ka socday buuraha Bari. In ciidamadaas loo soo raro haatan koonfurta Puntland si ay koodhka siyaasadeed uga dagaallamaan ayaa la aaminsan yahay inay banneyn karto faarujin ammaan oo ay kooxaha xagjirka ahi ka faa'iideysan karaan.
Shaxda Siyaasadeed ee Soomaaliya
Xaaladda ka taagan Gaalkacyo waa ka badan tahay khilaaf hoose oo u dhexeeya maamul-goboleed iyo ciidan asgoori ah, waa hooska loollanka weyn ee u dhexeeya nidaamka federaalka ee ay matalayso Villa Somalia iyo madax-bannaanida siyaasadeed ee uu raadinayo Siciid Deni.
Magacaabistii Asad Diiyaano ee Taliyaha Booliska Soomaaliya ayaa caasimadda Muqdisho siisay gacan milatari iyo mid nidaam oo ay ku kantarooli karto, si toos ah ama si dadban, dhaqdhaqaaqyada ka socda xuduuda Puntland. Dhanka kale, maamulka Siciid Deni ayaa go'aansaday in uu xoog milatari ku muujiyo in aan dawladda dhexe wax awood ah ku yeelan karin amniga gudaha ee Puntland.
Haddii aan degdeg loo helin hab-sami wada-hadal oo labada dhinacba dib u qaboojiya, magaalada Gaalkacyo oo muddooyinkii dambe sheeganaysay sumcadda "Magaalada Nabadda ee Mudug," ayaa halis ugu jirta inay mar kale noqoto xasaradda ugu cusub ee hoos u dhigta xasilloonida guud ee Soomaaliya.
