Iscasilaaddii Laftagareen Iyo Gacan Ku Dhigista Baydhabo: Maxaa Dhacay Maalmihii U Dambeeyay?
- Hassan Gallaydh
- Mar 30
- 4 min read
Baydhabo, SoomaaliyaĀ Magaalada Baydhabo waxay gashay diiwaanka dhacdooyinka ugu xawliga badan taariikhda siyaasadda Soomaaliya. Maalintii Isniinta ee March 30, 2026, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen) ayaa ku dhawaaqay iscasilaaddiisii xilka madaxweynenimada Koonfur Galbeed, isaga oo dalka isaga baxay. Waa dhacdo cajiib ah oo soo afjartay 48 saacadood oo isugu jiray dabaaldeg doorasho oo muran ka jiro, go'doomin milatari, eedeymo diyaarado shisheeye, iyo ugu dambayn quus iyo bixid ceeb ah.
Haddaba, sidee bay ku dhacday in hoggaamiye muddo 7 sano ah soo xukumayay maamul goboleedka dhan uu ku lumiyo awooddiisa wax ka yar laba maalmood gudahood? Tani waa faaqidaad qoto dheer oo iftiiminaysa silsiladda dhacdooyinkii horseeday dhicitaankii Laftagareen.
Dabaaldeggii Guddaha Qasriga Iyo Cadhada Muqdisho
Saldhigga dhibaatadani wuxuu salka ku hayaa khilaaf soo taxnaa bilooyin kaas oo ka dhashay isbeddelada dastuuriga ah ee ay meelmarisay dawladda federaalku, kuwaas oo muddo xileedka hay'adaha dawladda ka dhigay shan sano beddelkii ay ka ahaayeen afar sano. Tallaabadan waxaa si adag u diiday maamulada Puntland, Jubaland, iyo Koonfur Galbeed, iyaga oo ku dooday in ay halis ku tahay nidaamka federaalka dalka.
Xiisaddan ayaa gaadhay heerkii ugu sarreeyay laba maalmood uun ka hor March 30, markii Laftagareen uu qabtay doorasho degdeg ah oo irdihu u xidhan yihiin, isaga oo sheegay in baarlamaanka maamulkiisu uu mar kale dib u doortay muddo xileed cusub oo shan sano ah. Xukuumadda Federaalka ee fadhigeedu yahay Muqdisho ayaa durbadiiba gaashaanka u daruurtay doorashadaas, iyada oo u aragtay is-caleemosaar sharci darro ah oo caqabad ku ah qorshaheeda xakameynta maamul goboleedyada.
Duullaankii Daynuunay Iyo Doodda Diyaaradaha Turkiga
Saacado un kadib doorashadaas, mishiinka dagaalka ee dawladda federaalka ayaa dhaqaaqay. Ciidamo isugu jira kuwa xoogga dalka iyo maleeshiyo beeleedyo daacad u ah mucaaradka Laftagareen ayaa u ruuqaansaday dhinaca Baydhabo. Xaaladdu waxay isbeddeshay Axaddii markii ciidamada dawladda ee ku sii jeeday Baydhabo ay deegaanka Daynuunay oo 30 kiiloomitir u jira magaalada kala kulmeen weerar gaadmo ah oo kaga yimid xoogagga Al-Shabab. Dawladda federaalka ayaa xaqiijisay in ay dishay in ka badan 20 dagaalyahan oo ka tirsan kooxdaas, ayna burburisay isbaarooyin ay jidka dhigteen.
Halkan waxaa ka dhashay eedeyn culus. Maamulkii Laftagareen ayaa soo saaray bayaan uu ku andacoonayo in xukuumadda federaalku ay u adeegsatay ciidamo uu Turkigu tababaray iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Drones-ka Turkiga, kuwaas oo loogu talagalay la dagaallanka argagixisada, balse haatan loo weeciyay in lagu rido maamulkiisa.
Dawladda federaalka ayaa iska fogaysay eedeyntaas, iyada oo dhankeeda ku eedaysay Laftagareen iyo Guddoomiyaha Baarlamaanka Koonfur Galbeed Cali Siciid Fiqi in ay xidhiidh hoose la leeyihiin Al-Shabab, isla markaana ay faafinayaan xog marin habaabin ah si ay u difaacaan kooxahaas.
Burburkii Difaaca Iyo Go'doomintii Qasriga
Subaxnimadii Isniinta ee March 30, 2026, ciidamada isbahaysiga ah ee dawladda federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka Koonfur Galbeed, oo ay hoggaaminayaan Wasiirka Xoolaha Soomaaliya Xasan Xuseen Eelay iyo Taliyaha cusub ee Booliska Gobolka Baay Sadiiq Doodishe, ayaa gudaha u galay Baydhabo.
Dagaal culus ayaa ka qarxay daafaha magaalada, kaas oo si degdeg ah ugu fiday xaafadaha dadweynuhu degan yihiin. Iska-caabintii laga filayay ciidamada daacadda u ah Laftagareen ayaa noqotay mid aad u liidata, waxaana ciidamada dawladdu ay si fudud kula wareegeen boqolkiiba 80 gacan ku haynta magaalada. Dagaalkan ayaa sababay dhimashada ugu yaraan laba qof. Dhakhtar ka tirsan Cusbitaalka Guud ee Gobolka Baay oo la hadlay laanta BBC-da ayaa xaqiijiyay in la soo gaadhsiiyay 25 qof oo qaba dhaawacyo rasaas iyo qaraxyo isugu jira, kuwaas oo shan ka mid ah xaaladdoodu aad u liidato.
Madaxweyne Laftagareen iyo xubnihii ugu dhawaa maamulkiisa ayaa isku dhex xidhay madaxtooyada Baydhabo. In kasta oo afhayeenkiisa Ugaas Xasan Cabdi Maxamed uu warbaahinta u sheegay in madaxweynuhu badqabo oo aanu wax dhib ah qabin, haddana xaqiiqada dhulku waxay ahayd in uu gabi ahaanba go'doon yahay.
Dhex-dhexaadnimada Itoobiya Iyo Sababaha Fududeeyay Jabka
Dad badan ayaa isweydiinaya sababta uu 48 saacadood gudahood ugu burburay maamul dhisnaa 7 sano. Faaqidaadda arrimaha milatari iyo siyaasadeed ayaa farta ku fiiqaysa dhowr arrimood oo isbiirsaday:
Kala-qaybsanaanta Shacabka: Laftagareen wuxuu ku guuldarraystay in uu mideeyo bulshada deegaanka, taas oo keentay in shacab badani ay caleemo qoyan ku soo dhoweeyaan ciidamada soo galay magaalada.
Difaac La'aanta Magaalada: Laftagareen ma samaysan dhufeysyo difaac oo ka baxsan Baydhabo. Ciidamada federaalku si fudud ayay uga soo gudbeen Daynuunay iyaga oo aan wajihin ciidan xooggan oo jidka u gala.
Maleeshiyooyinka Maxalliga ah: Siyaasiyiinta mucaaradka ee la safan Xasan Sheekh ayaa abaabulay ciidamo deegaanka ah oo gacan weyn ka siiyay ciidanka qaranka qabsashada magaalada.
Mowqifka Itoobiya: Ciidamada Itoobiya ee ka tirsan hawlgalka AUSSOM, oo hore u ahaan jiray awoodda ilaalin jirtay Laftagareen, ayaa markan qaatay mowqif dhex-dhexaadnimo ah. Waxay sugeen oo keliya amniga madaxtooyada iyo garoonka diyaaradaha, iyaga oo diiday in ay ku lug yeeshaan isku-dhaca gudaha, waana tallaabadii ugu weynayd ee dhabarka ka jabisay kalsoonidii maamulka.
Iscasilaaddii Iyo Duulimaadkii Nayroobi
Isaga oo go'doon ku ah qasriga, wejigana ku haya ciidamo dul taagan, Laftagareen ayaa qaatay go'aankii ugu dambeeyay. Isniintii ayuu bartiisa Facebook soo dhigay qoraal kooban oo uu ku yidhi: "Laga bilaabo maanta oo ay taariikhdu tahay 30 March 2026, waxaan iska casilay xilka Madaxweynaha DGKS anigoo ah Md Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagreen."
Kadib iscasilaadda, waxaa bilaabmay wada-xaajood degdeg ah oo lagu sugayo bixitaankiisa. Dawladda federaalku waxay doonaysay in loo qaado magaalada Muqdisho, balse Laftagareen ayaa si adag u diiday, isaga oo dalbaday in waddo nabad ah loo furo si uu dalka isaga baxo. Ugu dambayn, isaga oo adeegsanaya dammaanad qaadka ciidamada Itoobiya, wuxuu ka duulay garoonka diyaaradaha ee Shaati Gaduud isaga oo u kicitimay magaalada Nayroobi ee dalka Kenya.
Maxaa Xiga?
Bixitaanka Laftagareen kadib, wasiirkii maaliyadda ee maamulkiisa, Axmed Maxamed Xuseen, ayaa si ku meel gaadh ah loogu magacaabay sii-hayaha xilka madaxweynaha. Si kastaba ha ahaatee, xukuumadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa haatan si buuxda u maamulaysa siyaasadda Baydhabo. Waxay wadaa qorsheyaal ay xilka ugu dhiibayso shakhsiyaad daacad u ah Villa Somalia, iyada oo liiska murashaxiinta ay ku jiraan magacyo ay ka mid yihiin Mukhtaar Roobow iyo Xasan Eelay.
Dhicitaanka Laftagareen ma aha oo keliya isbeddel ka dhacay hal maamul goboleed, balse waa dhacdo ruxday aasaaska nidaamka federaalka ee Soomaaliya. Waa fariin adag oo xukuumadda Muqdisho ay u dirtay maamulada kale ee diidan qorshayaasheeda, balse dhanka kale, waa tallaabo sii kordhin karta kala fogaanshaha siyaasadeed iyo beelaysiga hubaysan ee dalka ka jira, taas oo mustaqbalka dhow tijaabin doonta xasilloonida jilicsan ee Soomaaliya.
