Suudaan oo Itoobiya iyo Imaaraadka Ku Eedaysay Duqaymaha Khartuum
- Hassan Gallaydh
- May 6
- 3 min read
ADDIS ABABAĀ (May 6, 2026) : Xiisadda diblomaasiyadeed iyo midda milatari ee gobolka Geeska Afrika ayaa gaadhay meel xasaasi ah, ka dib markii xukuumadaha Itoobiya iyo Suudaan ay is-waydaarsadeen eedaymo kulul oo la xidhiidha faragelin milatari, wejigii cusbaa ee dagaalka sokeeye ee Suudaan, iyo adeegsiga calooshood u shaqeystayaal.
Xuddunta khilaafkan cusub ayaa ah eedayn uga timid ciidamada qalabka sida ee Suudaan (SAF), kuwaas oo sheegay in dowladda Itoobiya iyo Imaaraadka Carabtu (UAE) ay iska kaashadeen duqaymo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Drones-ka ah oo lagu garaacay garoonka diyaaradaha ee caasimadda Khartuum. Tani waxay dhabar jab ku tahay xasilooni-yari bilooyinkii u dambeeyay ka jirtay caasimadda Suudaan, taas oo in muddo ah ku neefsanaysay ka dib markii ay ciidamada dawladdu dib ula wareegeen gacan-ku-haynteeda bishii March 2025.
Eedaynta Suudaan iyo Cadhada Itoobiya
Shir jaraaāid oo wadajir ah oo ay horraantii todobaadkan qabteen Wasiirka Arrimaha Dibadda Suudaan, Muxyadiin Saalim, iyo Afhayeenka Ciidanka SAF, Janaraal Caasim Cawad, ayay ku sheegeen inay hayaan "caddaymo buuxa" oo muujinaya in diyaaradaha Drones-ka ee lagu garaacay Khartuum laga soo riday madaarka magaalada Bahar Dar ee ku yaalla waqooyiga Itoobiya.
Janaraal Cawad ayaa xusay in weeraradani ay bilowdeen bishii Maarso, iyagoo bartilmaameedsaday gobollada Niilka Cad, Niilka Buluugga ah, iyo Kordofan. "Waxaanu soo ridnay diyaarad Drone ah meel u dhow magaalada El-Obeid 17-kii March. Xogta ku dhex jirtay ayaa caddaysay inay leedahay dowladda Imaaraadka Carabta, islamarkaana ay ka soo duushay Bahar Dar," ayuu yidhi Janaraalku.
Isaga oo sii xoojinaya eedayntan, Wasiirka Arrimaha Dibadda Suudaan ayaa ku dhawaaqay in xukuumaddiisu ay si degdeg ah ugu yeedhay safiirkoodii u fadhiyay Addis Ababa si loola tashto, wuxuuna ku hanjabay in Suudaan ay diyaar u tahay in ay "galaan iska hor-imaad furan" oo ay la yeeshaan Itoobiya haddii loo baahdo.
Jawaab degdeg ah oo ka soo baxday Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya ayaa lagu beeniyay dhammaan eedaymahan, iyadoo lagu tilmaantay "kuwo aan sal iyo raad toona lahayn." Addis Ababa waxay intaas ku dartay in ay si weyn isku xakamaysay kana gaabsatay inay bannaanka keento "xadgudubyada halista ah ee ka dhanka ah madaxbannaanideeda iyo amnigeeda qaranka" ee ay geysanayaan dhinacyada ku dagaallamaya Suudaan.
Imaaraadka oo Difaac Galay iyo Loolanka TPLF
Imaaraadka Carabta (UAE) oo inta badan lagu eedeeyo inuu yahay nusdambeedka ugu weyn ee kooxda RSF, ayaa si xooggan uga jawaabay eedaymaha Suudaan. Sargaal u hadlay Imaaraadka ayaa sheegay in tani ay tahay "dacaayad ulakac ah" oo ujeeddadeedu tahay in la carqaladeeyo dadaallada nabadda ee dhabta ah, laguna dheereeyo dagaalka.
Dhinaca kale, xukuumadda Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa ciyaartay kaadh culus, iyadoo markii ugu horraysay ku eedaysay ciidamada Suudaan (SAF) inay gabaad siiyaan, dhaqaaleeyaan, isla markaana hubeynayaan xoogagga Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF), iyagoo u adeegsanaya "calooshood u shaqeystayaal."
Itoobiya waxay ku dooday in SAF ay fududaynayso in ciidamada TPLF ay weeraro ka soo qaadaan xuduudda galbeed ee Itoobiya. Tani waxay dhalisay fal-celin xooggan oo ka timid maamulka TPLF, halkaas oo Amanuel Assefa, oo ah sargaal sare oo ka tirsan jabhadda, uu iska fogeeyay eedayntaas, isagoo xusay in dowladda dhexe ee Itoobiya ay eedda guuldarrooyinkooda dusha ka saarayaan dhinacyo kale.
Asalka Xiisadda: Maxaa Hadda Soo Kiciyay?
Isku-dhacyadan afka ah iyo kuwa ciidanba waxay salka ku hayaan is-beddelo waaweyn oo ka dhacaya gobolka. Sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Reuters bishii February ee la soo dhaafay, Itoobiya ayaa la rumeysan yahay inay martigelisay xero ciidan oo qarsoodi ah, taas oo ay maalgeliso Imaaraadka Carabta, looguna talagalay in lagu tababaro dagaalyahannada kooxda RSF.
Dhinaca kale, gobolka Tigray ee Itoobiya ayaa isna maraya xaalad xasaasi ah. Bishii Abriil ee sanadkan, TPLF ayaa ku dhawaaqday in ay dib u soo celin doonto maamulkoodii gobolka ee ka horreeyay dagaalkii 2020-2022, arrintaas oo si weyn u wiiqaysa heshiiskii nabadda ee Pretoria (2022). Arrinkan ayaa sababay isku-dhacyo cusub oo sanadkan 2026 dhex maray ciidamada federaalka Itoobiya iyo kuwa Tigrayga.
Waxa kale oo iyana muhiim ah in la xuso in xiisadda u dhaxaysa Itoobiya iyo Ereteriya ay meel xun gaadhay. Bishii Febraayo, Itoobiya ayaa si rasmi ah ugu eedaysay Asmara gardarro milatari iyo inay hubaynayso kooxo hubaysan oo ka dhex dagaallamaya gudaha Itoobiya, eedayntaas oo Asmara ay ku tilmaantay mid la dhoodhoobay.
Gunaanad: Goob-dagaal oo Soo Ballaadhanaysa
Dagaalka Suudaan, oo markii hore u muuqday mid u dhexeeya laba janaraal oo awood isku haysta (Al-Burhan iyo Xamdaan Dagalo), ayaa maanta u xuub-siibtay loolan goboleed iyo mid caalami ah.
Itoobiya, oo iyaduna wajahaysa jabhado gudaha ah iyo khilaafyo dibadda ah oo ay la leedahay waddamada deriska la ah sida Ereteriya iyo Soomaaliya, ayaa u muuqata mid ku dhegan siyaasad ah inay ciyaarto kaarar kala duwan si ay cadaadiska uga khafiifiso.
Eedaymahan is-dhaafsiga ahi waxay si cad u muujinayaan in Geeska Afrika uu wajahayo halis ka dhalan karta isku-milanka xasaradaha dalalka deriska ah, taas oo haddii aan xal diblomaasiyadeed loo helin, abuuri karta dagaal goboleed baahsan.
