Somaliland Oo Dacwad Ka Dhan Ah Soomaaliya U Gudbisay Hay'adda ICAO
- Hassan Gallaydh
- 6 days ago
- 4 min read
Dawladda Somaliland ayaa weji cusub u yeeshay khilaafka mudada dheer soo jiitamayay ee gacan ku haynta hawada, kadib markii ay si rasmi ah u shaacisay in ay dacwad caalami ah ka dhan ah dowladda Federaalka Soomaaliya u gudbisay Hay'adda Duulista Rayidka ee Qaramada Midoobay. Tallaabadan ayaa salka ku haysa isku dhacyada dhanka maamulka hawada iyo nidaamka dal-ku-galka danabaysan (E-visa) ee Muqdisho ay dhowaan soo rogtay, kaas oo Somaliland ay u aragto mid lagu cunaqabataynayo bulshadeeda.
Dacwaddan ayaa imanaysa xilli uu gobolku wajahayo isbeddelo joqoraafiyadeed oo xasaasi ah, waxayna tijaabinaysaa sida xeerarka caalamiga ah ee badbaadada duulimaadyadu ay ula falgalaan xaqiiqooyinka siyaasadeed ee ka jira Geeska Afrika.
Nuxurka Dacwadda Iyo Doodda Somaliland
Somaliland ayaa ku doodaysa in dowladda Federaalka Soomaaliya aanay lahayn awoodda dhabta ah ee ay ku maamusho hawada sare ee dhulka Somaliland, maadaama aanay gacanta ku hayn laamaha berriga ee fulinaya adeegyada badbaadada.
"Soomaaliya ayaannu dacweynaynaa, waayo waxay sheeganaysaa in ay hawada Somaliland maamusho, mana maamusho, mana joogto, amarkeeduna kama shaqeeyo. Marka sharciyada ay sheeganayso ee ay leedahay annaga ayaa hawada maamula, ayaannu caddaynay in aanay maamulin," ayuu yidhi Wasiirka Duulista iyo Horumarinta Madaarada Somaliland, Fuāaad Axmed Nuux, oo waraysi siiyay MMTV.
Wasiirka ayaa tafaasiil farsamo ku bixiyay in awoodda dowladda Soomaaliya ee maamulka hawada Somaliland aanay buuxin karin shuruudaha caalamiga ah ee laga rabo. Wuxuu xusay in shuruudahaas ay ka mid yihiin in diyaaradaha la siin karo degis degdeg ah haddii loo baahdo, in ay maamusho garoomada Hargaysa iyo Berbera, iyo in diyaaradaha shil ku gala hawada Somaliland loo gurman karo. Maadaama aanay xukuumadda Muqdisho awood u lahayn bixinta adeegyadaas gurmadka iyo maamulka madaarada, Somaliland waxay farta ku fiiqaysaa in badbaadada duulimaadyadu ay khatar ku jirto haddii maamulka lagu koobo meel aan awood dhulka ah lahayn.
Waa Maxay Hay'adda ICAO?
Hay'adda Duulista Rayidka ee Caalamiga ah ee loo soo gaabiyo ICAO (International Civil Aviation Organization) waa wakaalad gaar ah oo hoos timaada Qaramada Midoobay, taas oo la aasaasay sannadkii 1944-tii. Shaqadeeda ugu weyn waa in ay dejiso shuruucda, heerarka, iyo habraacyada badbaadada duulimaadyada caalamiga ah.
Inkasta oo ICAO aanay ahayn maxkamad go'aamisa madaxbannaanida siyaasadeed ee dalalka, haddana waxay waddamada u xilsaartaa maamulka Aagagga Xogta Duulimaadyada (Flight Information Regions ama FIR) si loo xaqiijiyo in diyaaraduhu ay si nabadgelyo ah u kala gooshaan caalamka. Xeerarka ICAO waxay dhigayaan in maamulka hawada lagu saleeyo awoodda farsamo iyo badbaado ee la isku halayn karo. Haddii meel gaar ah laga waayo adeegyadii aasaasiga ahaa, ICAO waxay awood u leedahay inay soo farageliso si xal farsamo loo helo.
Istiraatiijiyadda Cusub: Nidaamka Taiwan Iyo Kosovo
Dadaalkan Somaliland waxa uu waji cusub yeeshay kadib markii isbeddelo diblomaasiyadeed ay ka dhaceen saaxada caalamka, gaar ahaan aqoonsigii dhowaan ay Israa'iil siisay Somaliland.
Wasiir Fu'aad waxa uu sheegay in halkii ay dowladda Soomaaliya kala hadli lahaayeen ay goāaansadeen in ay marka hore ictiraaf raadsadaan. Kadib markii Israaāiil aqoonsatayna, ay codsadeen in hawada Somaliland lagu dhaqo xeerka waddamada qayb ahaan aqoonsiga haysta sida Kosovo iyo Taiwan, kuwaas oo loo oggolaaday in ay hawadooda maamulaan.
Tusaalaha uu Wasiirku soo qaatay waa mid leh sal sharci oo dhab ah. Tusaale ahaan, dalka Taiwan oo aan xubin ka ahayn Qaramada Midoobay, ayaa si madaxbannaan u maamula Aagga Duulimaadka ee Taipei (Taipei FIR) sababo la xiriira in ay leeyihiin awoodda dhabta ah ee hagidda iyo badbaadada. Sidoo kale, hawada Kosovo waxaa loo habeeyay nidaam gaar ah oo ay ka caawiso isbahaysiga NATO, halka iyaguna ay maamulaan qaybaha hoose. Somaliland waxay doonaysaa in xaqiiqada dhabta ah ee ka jirta dhulka lagu saleeyo go'aanka maamulka hawadeeda.
Dhibaatada E-Visa: Xakamayn Dhaqaale Iyo Mid Siyaasadeed
Doodda ugu kulul ee dedejisay dacwaddan ayaa ah in dowladda Soomaaliya ay dhawaan hirgelisay nidaamka dal-ku-galka danabaysan (E-visa), kaas oo shuruud looga dhigay dadka u socdaalay garoomada Somaliland.
Wasiir Fu'aad waxa uu intaas ku daray in dowladda Soomaaliya ay u hirgelisay nidaamka dal-ku-galka danabaysan (E-visa) si ay dhaqaale uga samayso, isla markaana cadaadis loogu saaro bulshada Somaliland.
Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda hore u sheegtay in nidaamka dal-ku-galka danabaysan uu u sahlayo in ay la socoto dadka soo galaya gudaha Soomaaliya, taasina ay kor u qaadayso nabadda iyo awoodda maamul ee dowladda. Muqdisho waxay tallaabadan u aragtaa xaqiijinta madaxbannaanideeda qaranka iyo ilaalinta xuduudaheeda.
Miyay ICAO Dhegaysan Doontaa Dacwadan? Iyo Natiijooyinka Macquulka Ah
Wasiirka ayaa hadalkiisa sii raaciyay in dacwadu meel fiican marayso, isaga oo rajo wanaagsan ka muujiyay in Somaliland ay ku guulaysan doonto in loo oggolaado in ay maamusho hawadeeda. Waxa uu sheegay in laga yaabo in arrintu wakhti qaadato, balse geeddi-socodkii uu durba bilaabmay.
Haddaba, waa sidee rajada laga qabo in ICAO ay kiiskan guda gasho? Falanqeeyayaasha sharciga duulimaadyada caalamiga ah ayaa aaminsan in in kasta oo ICAO ay u janjeerto in ay ixtiraamto dawladaha xubnaha buuxa ka ah Qaramada Midoobay (sida Soomaaliya), haddana aanay marnaba indhaha ka qarsan karin khataraha ku gedaaman badbaadada hawada. Haddii hay'addu xaqiijiso in diyaaradaha dul maraya Somaliland aanay heli karin gurmad degdeg ah haddii ay ku tiirsanaadaan Muqdisho oo keliya, waxay ku qasbanaan doontaa in ay soo farageliso.
Natiijooyinka suurtagalka ah ee ka dhalan kara dacwaddan waxaa ka mid noqon kara:
Tanaasul Lagu Qasbo Soomaaliya:Ā ICAO waxay dowladda Federaalka ku cadaadin kartaa in ay joojiso shuruudaha E-visa ee lagu rogay duulimaadyada tooska u taga Hargeysa iyo Berbera, iyada oo laga fogaanayo in siyaasaddu ay carqaladayso isu socodka xorta ah ee rakaabka diyaaradaha caalamiga ah.
Xal Farsamo Oo Wada-jir Ah:Ā Hay'adda ayaa dib u soo celin karta nidaam wada-maamul ah oo u dhigma kii jiray kahor sannadkii 2018 markii hawada laga maamuli jiray magaalada Nairobi ee dalka Kenya, si loo xaqiijiyo in labada dhinacba ay macluumaadka si ammaan leh isweydaarsadaan .
Go'aan Madaxbannaan (Xaaladda Ugu Adag):Ā In Somaliland la siiyo aag duulimaad oo u gaar ah (FIR) iyada oo la raacayo tusaalaha Taiwan. Tani waa natiijada ay Somaliland higsanayso, in kasta oo ay u baahan doonto dadaal diblomaasiyadeed oo lixaad leh iyo taageero ka timaada dalalka aqoonsaday si looga gudbo diidmada qayaxan ee Soomaaliya.
Sikastaba xaalku ha ahaadee, talaabadan dacwadeed ee Somaliland ayaa gundhig u noqon doonta dagaal diblomaasiyadeed iyo mid sharci oo weji cusub u yeelaya dooda madaxbannaanida ee Somaliland, natiijada kasoo baxdaana waxay saamayn toos ah ku yeelan doontaa dhaqaalaha, amniga, iyo isku socodka bulshada labada dhinac.
