Madaxweyne Cirro oo Daah-furay Machadka Caalamiga ah ee Aqoonsiga Somaliland iyo Waji Cusub oo Diblomaasiyadeed
- Hassan Gallaydh
- May 20
- 3 min read
Jamhuuriyadda Somaliland ayaa Isniintii qaadday tallaabo taariikhi ah oo muujinaysa weji cusub oo ah halgankeeda aqoonsi raadinta, kadib markii Madaxweynaha Jamhuuriyadda, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), uu si rasmi ah u daah-furay Machadka Caalamiga ah ee Madaxbannaanida iyo Aqoonsiga Somaliland (Somaliland Independence Recognition Institution - SIRI). Xaruntan cusub oo ah mid cilmi-baadhiseed iyo diblomaasiyadeed ayaa ujeeddadeedu tahay in la habeeyo, la xoojiyo, isla markaana caalamka loo bandhigo doodda sharci, taariikheed, iyo siyaasadeed ee xaqa aaya-ka-tashiga Somaliland.
Munaasabadda daah-furka oo ka dhacday caasimadda Hargeysa, ayaa ahayd mid si weyn loo soo agaasimay, waxaana madasha shir-guddoominayay suxufiga caanka ah ee reer Somaliland, Rageh Omaar. Machadkan cusub, oo lagu dhisay wareegto dawladeed, ayaa noqon doona udub-dhexaadka istaraatiijiyadda diblomaasiyadeed ee Somaliland, isaga oo la filyo in uu soo afjaro ololeyaashii teel-teelka ahaa ee hore, laguna beddelo hab-dhismeed nidaamsan oo caalami ah.
U-gudubka Dood Sharci
Madaxweyne Cirro, oo khudbad dhinacyo badan taabanaysa ka jeediyay munaasabadda, ayaa sheegay in furitaanka machadkani uu marag madoobow u yahay bisaylka dawladnimada Somaliland. "Machadkani waa jawaabtii aanu siinaynay taariikhda," ayuu yidhi Madaxweynuhu. "Waa markhaati nool oo muujinaya booska saxda ah ee Somaliland kaga jirto beesha caalamka."
Sida ay xaqiijiyeen masuuliyiinta madaxtooyadu, SIRI waxa uu siin doonaa Somaliland "awood farsamo oo heer caalami ah" taas oo suurto-gelin doonta in si adag loo daafaco galka sharciga ah ee madaxbannaanida dalka. Machadku kuma ekaan doono oo kaliya cilmi-baadhis, balse waxa uu noqon doonaa madal kulmisa aqoonyahanka, taariikh-yahannada, sharci-yaqaannada, diblomaasiyiinta iyo saaxiibbada Somaliland ee daafaha dunida.
Saaxiibtinimo Caalami ah iyo Khubaro Sharciyeed
Waxa xusid mudan, in ololahan cusub ay taageero buuxda siinayaan khubaro caalami ah oo ku xeel-dheer sharciga iyo diblomaasiyadda. Waxa ka mid ah shirkadda qareennada caalamiga ah ee McCue Jury and Partners LLP, oo saldhiggeedu yahay dalka Ingiriiska. Jason McCue, oo ah qareen British ah isla markaana ah ergey madaxweyne oo ka soo shaqeeyay kiisas sharci iyo xuquuqal insaan oo caalami ah, ayaa qayb ka ah qorshahan.
Si loo muujiyo culayska la saarayo machadkan, Madaxweyne Cirro ayaa ku dhawaaqay in machadka uu guddoomiye u noqon doono Gavin Williamson, oo ah xubin ka tirsan Baarlamaanka Ingiriiska, horena u soo noqday Wasiirka Difaaca UK. Tallaabadan ayaa loo arkaa fariin cad oo ku wajahan beesha caalamka, gaar ahaan dalalka reer galbeedka, taas oo muujinaysa in Somaliland ay la kaashanayso shakhsiyaad miisaan culus ku leh siyaasadda dunida si loo gaadho himilada Ictiraafka.
Hadafyada iyo Yoolalka Machadka (SIRI)
Machadkani waxa uu qorshaynayaa in uu fuliyo hawlo ballaadhan oo isugu jira kuwo dhaw iyo kuwo fog.
Sida lagu sheegay barnaamijka hawlgalka, SIRI waxa uu diiradda saari doonaa:
Dhismaha iyo horumarinta dooda sharciga ah ee aqoonsiga Somaliland.
Isku-dubbaridka khubarada sharciga iyo diblomaasiyadda ee heer caalami.
U-oodida iyo u-doodista xaqa aaya-ka-tashiga shacabka Somaliland.
Raadinta magdhaw iyo caddaalad u helidda tacaddiyadii taariikhiga ahaa ee lala beegsaday shacabka Somaliland.
Kaydinta iyo sii-joogtaynta aqoonta iyo khibradaha si ay uga faa'iidaystaan xukuumadaha dambe ee sii wadi doona ololaha aqoonsi-raadinta.
Ujeeddada ugu weyn, sida ay qaban-qaabiyayaashu xuseen, waa in la xaqiijiyo "sii-socoshada, dardarta iyo kaydinta aqoonta wadajirka ah, si loo taageero dawladda hadda jirta iyo kuwa iman doonaba, si ay shacabka Somaliland ugu keenaan madaxbannaanida buuxda ee ay mudan yihiin."
Tusaalaha Nabadgelyada iyo Dawladnimada
Madaxweyne Cirro waxa uu khudbadiisa si weyn ugu nuuxnuuxsaday xaqiiqada dhabta ah ee ka jirta dalka. Waxa uu xasuusiyay beesha caalamka in Somaliland ay muddo ka badan 35 sano ku naaloonaysay nabad, kala dambayn, iyo nidaam dimuqraadi ah oo shaqaynaya. Waxa uu sheegay in guulahani ay Somaliland ka soocayaan dalal badan oo ku yaalla mandaqadda Geeska Afrika oo weli la daalaa-dhacaya xasilooni-darro, isla markaana ay siinayaan xaq dastuuri ah iyo mid akhlaaqeed oo ay kaga mid noqon karto waddamada madax-bannaan.
Sidoo kale, waxa uu farta ku fiiqay in machadkani uu door muhiim ah ka ciyaari doono wacyigelinta jiilasha cusub ee dhalinyarada Somaliland, isaga oo la barayo qiimaha qarannimada iyo sooyaalka taariikheed ee dalkooda. Tani waa istaraatiijiyad lagu hubinayo in halganka aqoonsi-raadintu aanu ku ekaan oo kaliya qolalka diblomaasiyadda, balse uu xididdo adag ku yeesho quluubta jiilka mustaqbalka.
Khubarada siyaasadda ayaa aaminsan in daah-furka Machadka SIRI uu calaamad u yahay isbeddel weyn oo ku yimid siyaasadda arrimaha dibadda ee Somaliland. Waxa ay muujinaysaa in laga gudbay rajadii iyo diblomaasiyaddii astaan ahaaneed, loona gudbay olole habaysan, joogto ah, oo salka ku haya sharciyadda caalamiga ah.
Sida uu xusay Madaxweynaha, ujeeddadu maaha oo kaliya in la weydiisto aqoonsi, balse waa in la hordhigo beesha caalamka xujooyin sharci oo aan la dafiri karin. In kasta oo waddada aqoonsiga ay tahay mid dheer oo dhib badan, aasaaska Machadka Madaxbannaanida iyo Aqoonsiga Somaliland waxa uu muujinayaa in xukuumadda Hargeysa ay hadda ku hubaysan tahay qalab cusub oo cilmiyeysan, kana go'an tahay in ay dooddeeda u gudbiso fagaareyaasha ugu sarreeya ee sharciga iyo siyaasadda adduunka.
