Hirdanka Khaliijka: Maxay Isku Hayaan Sucuudiga iyo Imaaraadku?
- A Gallaydh Editorial
- 3 days ago
- 3 min read
Xilli ay madaxda dalalka Khaliijku isugu yimaadeen shir degdeg ah oo lagaga hadlayay dagaalka u dhexeeya Maraykanka, Israil iyo Iiraan, waxa fagaaraha ka dhex qarxay goāaan lama-filaan ah oo gilgilay xidhiidhka labada quwadood ee ugu xooggan gobolka. Imaaraadka Carabta ayaa ku dhawaaqay inuu gabi ahaanba ka baxayo ururka OPEC, taas oo dharbaaxo ku ah hoggaanka Sucuudiga ee suuqa shidaalka caalamka.
Goāaankan ayaan ahayn mid ku kooban siyaasadda shidaalka oo qudh ah, balse waa calaamad muujinaysa kala-fogaansho qoto-dheer oo dhinaca istaraatiijiyadda, dhaqaalaha iyo aragtida gobolka ah oo muddo soo jiitamayay. Markii hore, labada dhinac waxay ahaayeen xulufo isku halleeya, balse maanta waxay isu beddeleen tartamayaal ku loolamaya saamaynta Bariga Dhexe iyo ka faa'iidaysiga khayraadka adduunka.
Dagaalka Shidaalka iyo Quudhid-laāaanta OPEC
Goāaanka Imaaraadka ee uu kaga baxayo OPEC, oo bilaabmaya May 2026, wuxuu soo afjaray lixdan sanno oo uu xubin ka ahaa ururkaas. Sida ay sheegayaan ilo-wareedyo ku dhow hoggaanka Abu Dhabi, Imaaraadku wuxuu u arkaa in nidaamka kootada (quotas) ee OPEC uu yahay mid lagu curyaaminayo awoodiisa wax-soosaar, isla markaana ay Sucuudiga iyo Ruushku u adeegsadaan ururka danahooda gaarka ah iyagoon dhegeysan xubnaha kale.
Imaaraadku wuxuu sannadihii u dambeeyay malaayiin doollar ku bixiyay ballaadhinta qalabka soo saara shidaalka, wuxuuna doonayaa inuu si madax-bannaan u goāaansado cadadka uu suuqa geynayo. "Imaaraadku ma rabo inuu masiirkiisa wax-soosaar u xidho goāaannada Riyadh," ayay tidhi Ebtesam Al-Ketbi oo madax ka ah xarun cilmi-baadhis oo ku taal Abu Dhabi. Tani waxay ka dhigan tahay inuu burburay mooshinkii hore ee ahaa in Riyadh ay tahay madaxtooyada dhaqaale ee Khaliijka.
Tartan Dhaqaale: Riyadh oo Dubai La Tartamaysa
Loolanka labada dal wuxuu si xooggan uga dhex muuqdaa dhinaca dhaqaalka. Sucuudiga oo fulinaya qorshihiisa "Vision 2030" ayaa bilaabay inuu si toos ah u beegsado ganacsiyada iyo maalgashiga uu ku faani jiray Imaaraadku. Sucuudigu wuxuu shuruud kaga dhigay shirkadaha caalamiga ah ee doonaya qandaraasyada dawladda inay xarumahooda gobolka u soo raro magaalada Riyadh. Markii la gaadhay March 2025, in ka badan 600 oo shirkadood ayaa xafiisyo ka furtay Sucuudiga, taas oo culays weyn ku ah xaaladda Dubai oo muddo dheer ahayd hoyga ganacsiga ee Bariga Dhexe.
Labada dal waxay hadda ku tartamayaan qaybaha cusub ee dhaqaalaha sida sirdoonka macmalka ah (AI), tamarta la cusuboneysiiyo iyo dhismaha kaabayaasha caalamiga ah, iyagoo bartilmaameedsanaya isku suuqyo iyo isku maal-gashadayaal.
Yemen iyo Sudan: Meelaha Lagu Hardamayo
In kasta oo ay labada dal wada bilaabeen dagaalkii Yemen sannadkii 2015 si ay ula dagaallamaan Xuutiyiinta, haddana ujeeddooyinkoodu way kala fogaadeen muddo ka dib. Sucuudigu wuxuu rabaa Yemen midaysan oo xuduudkiisa koonfureed ammaan u ah, halka Imaaraadku uu taageeray kooxaha gooni-u-goosadka ee koonfurta (STC) si uu gacanta ugu dhigo dekedaha istaraatiijiga ah iyo marinnada maraakiibta ee marinka Gacanka Cadan iyo Badda Cas.
Bishii December 2025, khilaafkani wuxuu gaadhay meel xun markii ciidamada Sucuudigu ay duqeeyeen markab hub siday oo ay sheegeen inuu ku socday kooxaha ay Imaaraadku taageeraan ee koonfurta Yemen.
Hardankan oo kale wuxuu ka jiraa dalka Sudan, halkaas oo Sucuudigu uu taageero u fidiyo ciidanka qaranka Sudan si loo ilaaliyo xasiloonida xeebaha Badda Cas iyo Masar. Dhanka kale, Imaaraadka ayaa lagu eedeeyay inuu taageerayo kooxda RSF, in kasta oo Abu Dhabi ay iska fogaysay eedaymahaas.
Dagaalka Iiraan iyo Is-bahaysiga Israil
Dagaalka hadda socda ee u dhexeeya Maraykanka, Israil iyo Iiraan ayaa soo bandhigay daldaloollo kale. Imaaraadku wuxuu dareemay cidhiidhi weyn ka dib markii Iiraan ay ku soo riday in ka badan 2,500 oo gantaal iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, taas oo dhaawacday sumcaddii Abu Dhabi ee ahayd meel ammaan ah oo loo dalxiis tago.
Anwar Gargash oo ah la-taliyaha madaxweynaha Imaaraadka ayaa ku dhaliilay ururka GCC iyo dalalka Carabta "tabardarro" kaga timid dhinaca difaaca Imaaraadka ee weerarada Iiraan. Imaaraadku wuxuu hadda si buuxda ugu kalsoonaaday nidaamka difaaca ee uu ka iibsaday Israil iyo Maraykanka, isagoo xoojiyay xidhiidhka "Abraham Accords" ee uu la leeyahay Israil.
Sucuudiga ayaa dhankiisa ka walaacsan awoodda Israil ee sii kordhaysa, wuxuuna door biday inuu la shaqeeyo dalalka sida Pakistan, Turkiga iyo Masar si loo helo isku-dheelitir gobolka ah oo lagu xakameeyo Iiraan iyadoon la dhex-galin dagaal toos ah. Sucuudigu wuxuu xataa heshiis difaac la saxeexday dalka Pakistan bishii December 2025 si uu u helo taageero milatari oo dheeraad ah.
Gunaanad: Midnimada Khaliijka oo Sii Tabar-dhicaysa
In kasta oo ay labada hoggaamiye, Mohammed bin Salman iyo Mohammed bin Zayed, isugu soo dhawaadaan xilliyada dhibaatada aadka u weyni jirto, haddana xidhiidhkoodu maaha kii toban sanno ka hor. Tartanka dhaqaale, kala-duwanaanshaha aragtida ku aaddan Israil iyo Iiraan, iyo loolanka ka jira Yemen iyo Sudan waxay muujinayaan in midnimadii Khaliijku ay sii daciifayso.
Kala-baxa labadan quwadood wuxuu saameyn weyn ku yeelan doonaa amniga iyo dhaqaalaha Bariga Dhexe sannadaha soo socda. Sida uu sheegay Emile Hokayem oo ka tirsan machadka IISS, dagaalka hadda socdaa ma xoojin doono midnimada Khaliijka, balse wuxuu sii kordhin doonaa kala-shakiga iyo loolanka dhinaca awoodda ah.
