Halyeeyga Cusub ee Amniga Iiraan: Waa Kuma Maxamed Baqir Zolghadr Iyo Saamaynta Uu Ku Yeelanayo Dagaalka Bariga Dhexe?
- Hassan Gallaydh
- Mar 25
- 4 min read
Updated: Mar 25
Xilli dawladda Iiraan ay wajaheyso culeysyo milatari oo dibadda kaga imanaya iyo qalalaase gudaha ah oo aan horay loo arag, xukuumadda Tehraan ayaa salaasadii magacowday shakhsiga cusub ee hoggaamin doona amniga qaranka dalkaas.
Maxamed Baqir Zolghadr, oo ah sarkaal sarsare oo kasoo jeeda ciidamada awoodda badan ee Ilaalada Kacaanka Iislaamiga ah (IRGC), ayaa loo magacaabay Xoghayaha cusub ee Golaha Sare ee Amniga Qaranka (SNSC). Waxa uu xilkan kala wareegayaa Cali Larijani, oo asbuucii hore lagu dilay duqayn cirka ah oo ay fuliyeen isbahaysiga Maraykanka iyo Israa'iil.
Magacaabistan oo ah mid lagu sifeeyay miisaan culus, ayaa imanaysa xilli aad u xasaasi ah oo ay dowladda Iiraan ku jirto dagaal toos ah, iyada oo isbeddelkani uu muujinayo ujeeddada xukuumadda ee ah in awoodda go'aan-qaadashada siyaasadda iyo amniga lagu soo ururiyo gacanta hoggaanka milatariga.
Waa Maxay Doorka Xoghayaha Amniga Qaranku?
Golaha Sare ee Amniga Qaranka (SNSC) waa hay'adda ugu sarraysa ee dejisa isla markaana isku dubbaridda siyaasadda arrimaha dibadda iyo amniga qaranka ee dalka Iiraan. In kasta oo golahan uu si rasmi ah u guddoomiyo Madaxweynaha dalka (haatanna uu yahay Mascuud Pezeshkian), haddana shaqada ugu culus iyo maamulka maalinlaha ah waxaa gacanta ku haya Xoghayaha Golaha.
Xoghayuhu waa shakhsiga kulmiya xogaha sirdoonka, warbixinnada milatari, iyo talooyinka diblomaasiyadeed, isaga oo isku xidha dhammaan hay'adaha dawladda. Golahan oo ay xubno ka yihiin taliyeyaasha ugu sarreeya milatariga, madaxda sirdoonka, wasiirrada muhiimka ah, iyo wakiillo toos ah oo ka socda Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan Mojtaba Khamenei, ayaa ah meesha lagu gaadho go'aannada masiiriga ah ee dalka, sida in la galo dagaal ama la saxiixo heshiisyo caalami ah.
Suxufiga Cali Haashim oo wakaaladda wararka ee Al Jazeera uga soo warrama Tehraan ayaa sheegay in magacaabista Zolghadr ay muujinayso in hoggaanka Iiraan uu isku dayayo in uu lakabyo milatari oo dheeraad ah ku kordhiyo laamaha amniga qaranka.
"Arrin muhiim ah oo ay tahay in la xuso ayaa ah, qof kasta oo fadhiisanaya miiska wada-xaajoodka waa in uu helo oggolaanshaha Zolghadr kahor inta aan waxba la meelmarin," ayuu raaciyay Cali Haashim. Tani waxay ka dhigan tahay in awoodda wadahadallada nabadda ee lala galayo Maraykanka ay haatan si dadban ugu jirto gacanta nin aaminsan awoodda milatariga.
Sooyaalka Zolghadr: Kasoo Dhex Bixitaankii IRGC
Maxamed Baqir Zolghadr ma aha shakhsi ku cusub masraxa siyaasadda iyo milatariga Iiraan. Wuxuu ka tirsan yahay jiilkii ugu horreeyay ee aasaasay ciidamada Ilaalada Kacaanka (IRGC) waxyar un kadib Kacaankii Iislaamiga ahaa ee 1979-kii. Waxa uu kasoo qayb galay dagaalkii qadhaadhaa ee siddeedda sano qaatay ee dhex maray Iiraan iyo Ciraaqdii uu hoggaaminayay Saddam Hussein sannadihii 1980-naadkii, halkaas oo uu kasoo qaatay waayo-aragnimo milatari oo qoto dheer.
Dagaalkaas kadib, wuxuu noqday madaxa isku-duwidda hawlgallada (Chief of Joint Staff) ee ciidamada IRGC muddo siddeed sano ah, wuxuuna markii dambe usoo dallacay jago kale oo muhiim ah isaga oo siddeed sano oo kale soo noqday ku-xigeenka taliyaha guud ee ciidamadaas.
Sannadkii 2005, waxaa loo magacaabay Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Gudaha ee qaabilsan amniga iyo booliiska intii lagu jiray xukuumaddii Madaxweyne Maxamuud Axmedinejad. Tallaabadaas ayaa xilligaas loo arkayay mid lagu xoojinayo saamaynta ay IRGC ku leedahay siyaasadda arrimaha gudaha ee Iiraan. Laga soo bilaabo sannadkii 2023, waxa uu ahaa xoghayaha Golaha Xalinta Khilaafaadka (Expediency Council), oo ah hay'ad awood badan oo door la-talin iyo dhex-dhexaadin ah ka ciyaarta qaab-dhismeedka awoodda Iiraan iyo xidhiidhka ay la leeyihiin Hoggaamiyaha Sare.
Falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa aaminsan in magacaabistiisa aysan ahayn fal-celin degdeg ah oo ka dhalatay dagaalka haatan socda, balse ay tahay natiijada geeddi-socod dheer oo lagu raadinayay shakhsi leh tilmaamo gaar ah oo buuxin kara booskii weynaa ee uu banneeyay Cali Larijani, oo ahaa siyaasi rug-caddaa ah. Garabka mayalka adag ee Iiraan (Hardliners) ayaa sidoo kale u arka Zolghadr in uu yahay nin milatari oo uga habboon Larijani in uu dalka ku hoggaamiyo xaaladdan dagaal ee adag.
Awood-Kordhinta Milatariga Iyo Maqnaanshaha Mojtaba Khamenei
Booskan cusub ee uu qabtay Zolghadr ayaa sii xoojinaya awoodda isa soo taraysa ee ciidamada IRGC ay ku leeyihiin gudaha Iiraan, xilli uu jiro hubanti la'aan baahsan oo ku aaddan qaabka go'aan-qaadashada ee nidaamka ugu sarreeya. Xaaladdan ayaa sii adkaatay maadaama Hoggaamiyaha cusub ee ugu sarreeya dalka Iiraan, Mojtaba Khamenei, aan lagu arag meel fagaare ah tan iyo markii uu beddelay aabbihiis, Aayatullah Cali Khamenei, oo la khaarajiyay horraantii bishii Maarso ee isla sannadkan.
Maqnaanshahan ayaa abuuray faallooyin sheegaya in maamulka maalinlaha ah ee dalka uu haatan si toos ah ugu dhacay gacanta ciidamada IRGC.
Imtixaannada Horyaalla Zolghadr
Zolghadr waxa uu xafiiska la wareegayaa isaga oo wajaha dhowr caqabadood oo culculus oo u baahan xal degdeg ah:
Duqaymaha Gudaha Iyo Xasilooni-Darrada: Duqaymaha cirka ayaa wali ka socda qaybo kala duwan oo dalka ah. Weeraradan laguma koobin magaalooyinka waaweyn sida Tehraan iyo Isfahan oo keliya, balse waxay si gaar ah u beegsanayaan gobollada galbeedka iyo waqooyi-galbeed ee Iiraan, gaar ahaan gobolka Bariga Asarbayjaan (East Azerbaijan) ee ku dhow xadka galbeed. Weeraradan ayaa dhaliyay walaac xooggan oo ku aaddan in isbahaysiga cadowgu ay isku dayayaan in ay dalka gudaha ka kiciyaan si ay xasilooni-darro u abuuraan.
Qalalaasaha Gudaha Iyo Sirdoonka: Bilo ka hor, Iiraan waxaa gilgilay dhaqdhaqaaqyo dibadbaxyo ah oo sababay dhimashada kumanaan qof oo Iiraaniyiin ah. Si looga hortago in sirdoonka shisheeye ay ka faa'iidaystaan xaaladdan, maamulka Iiraan ayaa xidhay boqolaal qof oo lagu eedeeyay in ay la shaqaynayeen hay'ado shisheeye. Zolghadr ayaa laga doonayaa in uu xakameeyo daldaloolada dhanka amniga gudaha ah ee horseeday dilkii aabbihii kacdoonka iyo madaxii hore ee amniga.
Cadaadiska Gacanka Hormuz: Iiraan ayaa sii wadda ololeheeda cadaadiska ah ee ay ku xaddidayso marinka maraakiibta ee Gacanka Hormuz. Tallaabadan ayaa saamayn taban oo aad u weyn ku yeelatay dhaqaalaha adduunka isla markaana sare u qaaday qiimaha shidaalka caalamka. Zolghadr waa in uu maamulaa hubkan culus ee dhaqaale isaga oo aan keenin in dagaal caalami ah uu si buuxda ugu qarxo dalkiisa.
Wada-xaajoodyada Nabadda: Ugu dambayntii, haddii dowladda Iiraan ay miiska wada-hadalka la fariisato Maraykanka, Zolghadr ayaa noqon doona ninka xarriiqaya khadadka cas (Red lines) ee aan laga gorgortami karin, isaga oo matalaya danta ciidamada IRGC iyo ilaalinta nidaamka.
Isku soo wada duuboo, Maxamed Baqir Zolghadr waxa uu wajahayaa tijaabadii ugu adkayd ee noloshiisa: in uu isku dheellitiro difaacidda dalka ee duqaymaha dibadda, xakamaynta kacdoonnada gudaha, iyo maaraynta wada-hadallada nabadeed isaga oo adeegsanaya khibraddiisa milatari ee soo jireenka ah.
