Ivory Coast iyo Siyaasadda Qaraabada

Magacaabida walaalka madaxweynaha Ivory Coast ee xilal amni iyo hoggaamineed ayaa dib u soo nooleysay doodda ku saabsan qoys-ku-tiirsanaanta awoodda, taas oo weli caqabad ku ah dhismaha hay’ado dimuqraadi ah oo Afrika ka hanaqaada.

---

Madaxweynaha dalka Ivory Coast, Alassane Ouattara, ayaa dhowaan walaalkiis Téné Birahima Ouattara u magacaabay xilal aad u culus oo ka mid ah xukuumadda cusub ee dalkaas, kuwaas oo kala ah Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka iyo Wasiirka Gaashaandhigga. Magacaabistan ayaa timid wax ka yar hal sano kaddib markii Ouattara mar kale loo doortay hoggaanka dalka bishii Oktoobar ee sannadkii hore, waxaana ay durba dhalisay dood ballaadhan oo ku saabsan hufnaanta maamul, kala-xisaabtanka, iyo xadka u dhexeeya kalsoonida siyaasadeed iyo eexda qoyska.

Téné Birahima Ouattara ma aha shaqsi ku cusub siyaasadda Ivory Coast. Wuxuu hore u soo qabtay xilal wasiirnimo, gaar ahaan dhinaca difaaca, taas oo ay taageerayaashu ku doodayaan inay caddayn u tahay waayo-aragnimo iyo aqoon uu u leeyahay arrimaha amniga. Si kastaba ha ahaatee, marka xilal isku dhafan oo heer sare ah lagu ururiyo hal shaqsi oo qoys ahaan si dhaw ula xidhiidha madaxweynaha, su’aalaha ka dhalanaya ma aha kuwo si fudud loo iska indho tiri karo.

Magacaabistan waxay iftiiminaysaa dhibaato muddo dheer ku soo noqnoqotay siyaasadda qaaradda Afrika: ku tiirsanaanta qoyska iyo saaxiibbada dhow ee awoodda. Madaxweyne Ouattara, sida hoggaamiyeyaal kale oo Afrika ah, wuxuu u muuqdaa inuu mudnaanta siinayo kalsooni shakhsiyeed marka loo eego kala-duwanaansho iyo fursad siman oo loo furo muwaadiniinta kale ee dalka. Tani waxay keentaa aragti ah in hay’adaha dawladda loo arko kuwo qoys gaar ahi maamulaan, halkii ay ka ahaan lahaayeen kuwo ay shacabku wada leeyihiin.

Dhaliilayaasha magacaabistan ayaa ku doodaya in tallaabooyinkan oo kale ay wiiqaan kalsoonida shacabka, kana hor yimaaddaan mabaadi’da dimuqraadiyadda iyo maamulka wanaagsan. Taageerayaashuna waxay ku doodayaan in amniga qaranku u baahan yahay dad si buuxda loogu kalsoon yahay, gaar ahaan dalal la tacaalaya caqabado amni iyo kuwo siyaasadeed.

Tusaalooyin Kale

Ivory Coast keligood ma aha. Qaaradda Afrika waxaa ka buuxa tusaalooyin muujinaya sida hoggaamiyeyaashu xilal muhiim ah ugu dhiibaan xubno qoysaskooda ka tirsan:

• Equatorial Guinea: Madaxweyne Teodoro Obiang Nguema ayaa wiilkiisa Teodoro Nguema Obiang (Teodorín) u magacaabay Madaxweyne ku-xigeen, isagoo hore u ahaa wasiirro kala duwan. Tani waxay dhalisay eedeymo ah in awoodda loo diyaarinayo dhaxal qoys.

• Uganda: Madaxweyne Yoweri Museveni ayaa wiilkiisa Muhoozi Kainerugaba u dallacsiiyey xilal militari oo sare, ka hor intaan loo magacaabin jagooyin siyaasadeed, arrintaas oo dhalisay dood ku saabsan mustaqbalka hoggaanka dalka.

• Chad: Kaddib geeridii Madaxweyne Idriss Déby, talada waxaa la wareegay wiilkiisa Mahamat Idriss Déby, iyadoo geeddi-socodkaas lagu tilmaamay mid qoys ahaan loo maamulay.

• Gabon (xilligii hore): Qoyska Bongo ayaa muddo tobannaan sano ah xukunka dalka ku hayay, iyadoo xilalka ugu sarreeya ay ku wareegayeen aabbaha iyo wiilkiisa.

Tusaalooyinkan waxay muujinayaan dhaqan siyaasadeed oo ku baahsan qaaradda, halkaas oo kalsoonida qoyska lagu beddelo nidaam sharci iyo hay’ado adag. Cawaaqibka arrintani waa mid la dareemayo: karti la’aan hay’adeed, musuqmaasuq, iyo dhalinyaro ka niyad jabta ka qaybgalka siyaasadda.

Gunaanad

Magacaabista walaalka Madaxweyne Ouattara ma aha oo keliya arrin gudaha Ivory Coast khusayso; waa muraayad ka tarjumaysa caqabadda ballaadhan ee Afrika ka haysata kala-soocidda qoyska iyo dawladda. Ilaa ay hoggaamiyeyaashu ka dhisayaan hay’ado ka sarreeya shakhsiyaadka, isla markaana xilalka loo furo karti iyo hufnaan, doodda ku saabsan “qoys maamul” waxay sii ahaan doontaa mid caqabad ku ah horumarka qaaradda.