Itoobiya Oo Hal Madal Ka Heshay Maalgashi Dhan 13 Bilyan Oo Doolar Iyo Casharrada Ay Somaliland Ka Baran Karto

Guddiga Maalgashiga ee Itoobiya (EIC) ayaa soo xidhay heshiisyo maalgashi oo qiimahoodu ka badan yahay 13 bilyan oo doolarka Maraykanka ah, intii uu socday shir-weynihii afraad ee Madasha Maalgashiga Itoobiya 2026 (Invest in Ethiopia 2026 Forum). Natiijadan la yaabka leh ayaa si weyn u dhaaftay filashadii hore ee xukuumadda oo ahayd in la helo maalgashi gaadhaya 2.4 bilyan oo doolar oo keliya.

Heshiisyadan taariikhiga ah ayaa daboolaya waaxyo kala duwan oo isugu jira warshadaynta, beeraha iyo farsamaynta waxsoosaarka beeraha, tamarta, dhismaha, iyo waaxyo kale oo istiraatiiji ah. Masuuliyiinta dawladda ayaa sheegay in mashruucyadani ay abuuri doonaan shaqooyin tiro badan, dalka soo gelin doonaan lacagta adag ee qalaad, isla markaana dardargelin doonaan wareejinta tiknoolajiyadda casriga ah. Tani waxay calaamad cad u tahay in maalgashadayaasha caalamku ay aaminaad weyn ku qabaan rajada koboca dhaqaale ee muddada dheer ee dalka Itoobiya.

Kala Duwanaanshaha Maalgashiga Iyo Shirkadaha Waaweyn

Qoondada ugu weyn ee maalgashigan waxaa bixinaysa shirkadda Global Future Investment Ltd, taas oo 2 bilyan oo doolar gelin doonta dhismaha aag dhaqaale oo gaar ah (Special Economic Zone), halka shirkadda Liaoning Fangda Group Industrial Co. ay 500 oo milyan oo doolar ku maalgelin doonto warshadaynta birta iyo dawooyinka.

Dhinaca tamarta la cusboonaysiin karo oo ah waax aad u kobcaysa, shirkadda Gobez Electric Manufacturing Plc ayaa ballaadhinaysa waxsoosaarka baalayaasha cadceedda (Solar-cells) iyada oo ku bixinaysa 150 milyan oo doolar. Shirkadda Sun King ayaa iyaduna hiigsanaysa 150 milyan oo doolar oo lagu farsameeyo qalabka tamarta cadceedda marka la gaadho sannadka 2030. Sidoo kale, shirkadda Ming Yang Smart Energy Group Ltd ayaa diyaarinaysa maalgashi xad dhaaf ah oo dhan 10 bilyan oo doolar kaas oo la gelin doono tamarta cagaaran iyo qalabka korontada.

Waaxaha kale ee guulaha la taaban karo laga gaadhay waxaa ka mid ah waaxda macdanta, halkaas oo Rashmi Group ay 235 milyan oo doolar la gelayso hawlgallada soo saarista iyo farsamaynta macdanta. Suuqa guryaha iyo dhismaha ayaa isna soo jiitay indhaha caalamka, waxaana shirkadda Quantum Everest oo laga leeyahay dalka Poland ay 100 milyan oo doolar ku maalgelinaysaa horumarinta guryaha iyo dhismayaasha casriga ah.

---

Madal Kulmisay Caalamka Iyo Mashaariicda Daa'imka ah

Madashan oo socotay muddo laba maalmood ah, 26 ilaa 27 kii bishan March, laguna qabtay caasimadda Addis Ababa, ayaa kulmisay in ka badan 800 oo isugu jira maalgashadayaal caalami ah, hoggaamiyeyaal ganacsi, dejiyaasha siyaasadda, iyo bahwadaagta horumarinta oo ka kala yimid in ka badan 50 waddan. Madasha ayaa isku dubbaridday doodo siyaasadeed oo heer sare ah, shirar gaar u ah waaxyaha kala duwan, kulamo ganacsiyadu isku xidhmayaan (B2B), barnaamijyo isbarasho, iyo bandhig maalgashi, waxaanay ku soo idlaatay madal si rasmi ah loogu saxeexay heshiisyadan. Si loo fahmo baaxadda guushan, madashii tan ka horraysay ayaa lagu saxeexay heshiisyo maalgashi oo dhan 1.6 bilyan oo doolar oo keliya.

Natiijadan maalgashi waxay ka turjumaysaa istiraatiijiyad ballaadhan oo lagu dardargelinayo warshadaynta Itoobiya iyo kala duwanaanshaha dhaqaalaheeda. Udub dhexaadka istiraatiijiyaddan ayaa ah ballaadhinta jardiinooyinka warshadaha (Industrial Parks) iyo aagagga dhaqaalaha ee gaarka ah, kuwaas oo loo qaabeeyay in ay noqdaan xarumo diyaar u ah in durbadiiba laga hawlgalo (Plug-and-play hubs) oo loogu talagalay warshadaynta iyo warshadaha wax dhoofiya. Qaybtii hore ee sannad maaliyadeedka 2025 ilaa 2026, xarumahan ayaa soo jiitay maalgashi cusub oo dhan 377 milyan oo doolar, waxaanay gacan ka geysteen abuurista in ka badan 112 milyan oo doolar oo dakhli dhoofin ah. In ka badan boqolkiiba 90 ka mid ah 177 dhisme warshadeed oo ku dhex yaalla jardiinooyinkaas ayaa haatan la degay, iyaga oo shaqooyin u abuuray in ka badan 100,000 oo qof oo ka tirsan bulshada maxalliga ah.

Itoobiya oo ah dalka dhaqaalihiisu ugu koboca badan yahay Bariga Afrika ayaa sidoo kale wadda mashaariic waaweyn oo isku xidhan. Shirkadda Dangote Group ee dalka Naajeeriya iyo sanduuqa hantida qaranka ee Itoobiya ayaa dhisaya warshadda bacriminta beeraha ee Gode (Gode Fertiliser Plant) oo ku kacaysa 2.5 bilyan oo doolar, taas oo soo saari doonta 3 milyan oo tan oo bacrimin ah sannadkii, yarayn doontana baahidii dibadda looga qabay agabkan. Dhanka kale, Shirkadda Diyaaradaha ee Ethiopian Airlines ayaa bilowday dhismaha Madaarka Caalamiga ah ee Bishoftu oo ku kacaya 12.5 bilyan oo doolar, kaas oo la filayo in uu noqdo xarunta duulimaadyada ee ugu weyn qaaradda Afrika marka la gaadho sannadka 2030, isaga oo qaadi doona in ka badan 100 milyan oo rakaab ah sannadkii.

---

Maxay Somaliland Ka Baran Kartaa Istiraatiijiyadda Maalgashi Ee Itoobiya?

Somaliland oo leh xudun istiraatiiji ah, deked caalami ah oo casri ah (DP World Berbera), iyo nabadgelyo isku halayn leh, waxay fursad weyn u haysataa in ay soo jiidato maalgashi shisheeye oo wax weyn ka beddeli kara dhaqaalaheeda. Si loo gaadho guul la mid ah tan Itoobiya, Somaliland waxay darsad ku qaadan kartaa talaabooyinkan hoos ku xusan:

1. Abuurista Aagag Dhaqaale Oo Gaar Ah Iyo Degaano Diyaar Ah:

Itoobiya waxay fahantay in maalgashaduhu aanu waqti u hayn in uu dhul iibsado, biyo raadiyo, ama koronto gaar ah samaysto. Somaliland waa in ay dardargelisaa dhismaha Aagga Dhaqaalaha Xorta ah ee Berbera (Berbera Free Economic Zone) iyo goobo kale oo la mid ah. Goobahan waa in lagu diyaariyaa jardiinooyin warshadeed oo leh biyo, koronto jaban, iyo waddooyin, si shirkaduhu ay si toos ah ula yimaadaan qalabkooda oo ay durbadiiba shaqada u bilaabaan (Plug-and-play model).

2. Qabashada Madal Maalgashi Oo Caalami Ah (Global Investment Summit): Somaliland waa in ay sannad kasta qabataa madal maalgashi oo heer caalami ah "Invest in Somaliland Forum", taas oo aan ku ekaan oo keliya shirar siyaasadeed, balse diiradda saarta kulamo ganacsi oo fool-ka-fool ah (B2B matchmaking). Waa in madashan lagu martiqaadaa shirkadaha waaweyn ee caalamka looguna soo bandhigaa fursadaha dhabta ah ee yaalla dalka, iyada oo la raacayo qorshe cad oo la isku halayn karo.

3. Fududaynta Shuruucda Iyo Xafiis Keliya (One-Stop-Shop):

Si loo baabi'iyo caqabadaha xafiis-yoolaysiga (Bureaucracy), Somaliland waa in ay samaysaa xarun keliya oo maalgashaduhu uu ka helo dhammaan adeegyada dawladda ee uu u baahan yahay, laga soo bilaabo diiwaangelinta shirkadda ilaa helidda shatiga dhulka iyo canshuur dhaafka. Sidoo kale, shuruucda maalgashiga waa in ay dammaanad buuxda siiyaan hantida shisheeyaha, una fududeeyaan in ay macaashkooda si xor ah ugala baxaan dalka.

4. Kala Duwanaanshaha Waaxyaha La Bartilmaameedsanayo:

In kasta oo xooluhu yihiin laf-dhabarta dhaqaalaha Somaliland, dalku waa in uu maalgashi ballaadhan u raadiyaa waaxyo cusub. Tamarta qorraxda iyo dabaysha, horumarinta kalluumaysiga badda cas, iyo soosaarista macdanta ayaa ah meelo si fudud u soo jiidan kara balaayiin doolar haddii xogtooda iyo faa'iidadooda si cilmiyeysan loogu soo bandhigo caalamka.