Banaanbaxyadda Koonfur Afrika: Ganacsiyadii Ajaanibta Oo Xidhan Iyo Cabsi Xooggan

JOHANNESBURG (April 30, 2026) : Ganacsiyadii ay dadka ajaanibta ahi ku lahaayeen dalka Koonfur Afrika, gaar ahaan magaalada weyn ee Johannesburg iyo caasimadda Pretoria, ayaa guud ahaanba xidhan ka dib markii ay dalkaas ka qarxeen bannaanbaxyo waaweyn oo lagaga soo horjeedo bulshooyinka waddankaas soo galootiga ku ah.

Boqollaal dadweyne ah ayaa Arbacadii isugu soo baxay waddooyinka Johannesburg, waxaanay daba socdeen dibadbaxyo la mid ah oo Salaasadii ka dhacay caasimadda Pretoria. Dibadbaxayaashan oo sitay boorar iyo boodhadh ayaa dalbanayay in dawladdu ay si adag u fuliso shuruucda socdaalka, isla markaana dalka laga saaro dadka sida sharci darrada ah ku jooga. Xaaladdan kacsan ayaa sababtay cabsi weyn oo laga qabo in ay dhacaan falal boob iyo weeraro gacan ka hadal ah.

Ajaanibta ku dhaqan magaalooyinkaas ayaa si degdeg ah loogu baaqay in ay galaan goobo ammaan ah, maaddaama la arkayay dibadbaxayaal ku hubaysan budhadh, baangeyaal iyo hub fudud.

Beegsiga Ganacsiyada iyo Dhibaatada Gaarka ah ee Soomaalida

Dalka Koonfur Afrika waxa uu muddo ka badan toban sanno caan ku ahaa weeraro xagjirnimo ah oo salka ku haya nacaybka ajaanibta (Xenophobia). Weeraradan ayaa inta badan lala beegsadaa ganacsiyada yaryar ee ku yaalla xaafadaha isku raran ka ah (Townships).

Soomaalida ayaa ka mid ah bulshooyinka ugu badan ee ay saamaynta dhiig-baxa ahi ku dhacdo. Ganacsatada Soomaaliyeed ayaa dalkaas ku leh kumanaan dukaan oo loo yaqaanno "Spaza Shops" kuwaas oo bixiya adeegyo aasaasi ah. Sannadihii la soo dhaafay, boqollaal muwaadiniin Soomaali ah ayaa lagu dilay Koonfur Afrika, halka hantidoodiina la boobay ama la gubay. Xilliyada ay dhacayaan doorashooyinka ama uu dalku galo hoos u dhac dhaqaale, ganacsatada Soomaaliyeed iyo ajaanibta kale ee u badan Afrikaanka ayaa noqda bartilmaameedka koowaad ee dhalinyarada shaqo la'aantu hayso ee u dhashay dalkaas, kuwaas oo aaminsan in ganacsatada shisheeyuhu ay la wareegeen ilahoodii dhaqaalaha.

---

Digniinaha Safaaradaha iyo Xaaladda Ajaanibta

Khatarta jirta awgeed, safaaradaha waddamada Afrika qaarkood ayaa soo saaray digniino degdeg ah. Safaaradda Ghana ayaa ugu baaqday muwaadiniinteeda inay si buuxda u xidhaan goobahooda ganacsi oo ay dhuuntaan, halka madaxa Ururka isku xidhka Nayjeeriyaanka ee Koonfur Afrika uu isna faray xubnihiisa inay guryahooda ku ekaadaan inta ay xaaladdu caadi ku soo noqonayso.

Sida ay sheegayaan xogaha rasmiga ah, Koonfur Afrika waxa ku nool qiyaastii 2.4 milyan oo ajaanib ah, taas oo ka dhigan wax ka yar boqolkiiba 4 tirada guud ee dadweynaha dalkaas. Inta badan dadkani waxay ka yimaadeen waddamada deriska ah sida Lesotho, Zimbabwe iyo Mozambique, balse ururada diiddan ajaanibta ayaa ku doodaya in dadka sharci darrada ku joogaa ay intaas aad uga badan yihiin oo ay gaadhayaan 3 ilaa 5 milyan oo qof.

---

Asalka Dhibaatada: Shaqo La'aan iyo Cidhiidhi Bulsho

Ururada abaabulaya dibadbaxyadan oo ay ka mid yihiin ururka March and March, Operation Dudula, iyo xisbiyada siyaasadeed ee ActionSA iyo Patriotic Alliance, ayaa eedda dhibaatooyinka dalka dusha u saaraya soogalootiga. Dalka Koonfur Afrika ayaa leh mid ka mid ah heerarka shaqo la'aanta ugu sarreeya adduunka oo gaadhaysa boqolkiiba 33%.

Kooxahan ayaa ku doodaya in soogalootiga sharci darrada ahi ay sabab u yihiin ciriiriga isbitaallada, wejiga xun ee magaalooyinka, luminta dakhliga cashuuraha iyo dambiyada isa soo taraya. Mararka qaarkood, kooxahan ayaa ajaanibta xoog kaga saaray xarumaha caafimaadka ee dawladda, iyagoo ku eedaynaya inay dawooyinkii iyo sariirihii ka dhammaysteen dadkii waddanka u dhashay.

Themba Mabunda oo ka tirsan xisbiga ActionSA oo ka qayb galayay bannaanbaxa ayaa yidhi "Annagu ma nihin kuwo neceb ajaanibta, waxaanu doonaynaa uun in waxa saxda ah la sameeyo, oo muwaadinka Koonfur Afrikaanka ah la hormariyo. Waanu doonaynaa in ajaanibtu nagul noolaadaan, balse waa inay dalka si sharci ah ku joogaan."

---

Jawaabta Dawladda iyo Qaramada Midoobay

Madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa, oo Isniintii jeedinayay khudbad ku saabsan xuska Maalinta Xorriyadda, ayaa si adag u cambaareeyey weeraradan iyo is-nacaybka soo ifbaxaya. Wuxuu xasuusiyey dadkiisa xaqqa ay qaaradda Afrika ku leedahay, isagoo sheegay in xilligii ay ku jireen halgankii adkaa ee lagaga soo horjeeday nidaamkii midab kala sooca ee Apartheid ay garab istaag iyo hiilba ka heleen waddamada kale ee Afrika. Wuxuu shacabka uga digay inay oggolaadaan in cadhadhoodu ay isu beddesho nacayb iyo takooro ka dhan ah walaalahooda Afrikaanka ah.

Dhanka kale, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa bayaan uu soo saaray ku cambaareeyey falalkan. Afhayeenkiisa Stéphane Dujarric ayaa sheegay in xoghayuhu uu aad uga walaacsan yahay warbixinada ku saabsan weerarada is-nacaybka ah iyo dhibaatooyinka lagu hayo ajaanibta.

"Waa falal dambiyeed ay samaynayaan shakhsiyaad dhiirigelinaya rabshado kana faa'iidaysanaya duruufaha dhaqaale ee jira," ayuu yidhi Guterres, isagoo carrabka ku adkeeyay in rabshadaha, gacan-qaadka, iyo nacaybku aanay boos ku lahayn bulsho dimuqraadi ah oo loo dhan yahay.

Xiisaddan ayaa u muuqata mid saamayn qoto dheer ku yeelan doonta sumcadda Koonfur Afrika, dhaqaalaha dadka ajaanibta ah ee u soo shaqo tagay, iyo xidhiidhka diblomaasiyadeed ee ay la leedahay waddamada kale ee qaaradda Afrika ee ay muwaadiniintoodu khatarta ugu jiraan beegsiga cunsuriyadda ku dhisan.