31 Maalmood Iyo Dhammaadka Sharciyadda: Farmaajo Oo Villa Somalia Hordhigay Xaqiiqada Dastuurka
- Hassan Gallaydh
- 3 days ago
- 3 min read
MUQDISHO, Soomaaliya (April 15, 2026) : Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay xilligan dhex-fadhidaa mawjad siyaasadeed oo aad u kacsan, taas oo dalka u horseedi karta jahwareer sharci iyo mid hay’addeed oo aan hore loo arag. Xilli xukuumadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay ku adkaysanayso in isbeddelka dastuurka ee dhawaan la ansixiyey uu siinayo muddo-kordhin hal sanno ah, xubnaha mucaaradka oo uu horkacayo Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa si adag uga horyimi sharciyadda tallaabadaas, iyaga oo ku dhawaaqay in dalku galay "Firaaq Dastuuri ah."
Dhammaadka Muddo-xileedka Baarlamaanka Iyo 31-ka Maalmood
Shalay oo ay taariikhdu ahayd 14-ka Abriil 2026, waxa ay calaamad u ahayd dhammaadka afartii sanno ee uu shaqaynayey Baarlamaanka 11-aad ee Federaalka Soomaaliya, haddii loo eego Dastuurka kumeel-gaadhka ah ee 2012. Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa soo saaray war-saxaafadeed culus oo uu ku sheegay in maanta wixii ka dambeeya dalku uusan lahayn baarlamaan sharci ah oo metela shacabka.
"Muddo-xileedka Baarlamaanka Federaalka ayaa si rasmi ah u dhammaaday maanta oo ay taariikhdu tahay 14-ka Abriil 2026, sida uu xaddiday Dastuurka Kumeel-gaarka ah, gaar ahaan qodobka 60-aad," ayuu yidhi Farmaajo.
Isaga oo hadalkiisa sii wata, waxa uu farta ku fiiqay qodobka 91-aad ee dastuurka, isaga oo sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay ka hadhsan tahay oo keliya 31 maalmood oo ka mid ah muddo-xileedkiisii sharciga ahaa, taas oo ku eg 15-ka May 2026.
Dagaalka Dastuurka: Isbeddel Mise "Awood-urursi"?
Xudunta khilaafkan ayaa salka ku haysa isbeddellada lagu sameeyey cutubyada hore ee Dastuurka Soomaaliya, kuwaas oo ay ansixiyeen Labada Gole ee Baarlamaanku horraantii sannadkan. Xukuumadda hadda jirta ayaa ku doodaysa in isbeddelladan ay dalka u horseedayaan nidaamka madaxtooyada (Presidential System) iyo in doorasho qof iyo cod ah laga qabto dalka, taas oo u baahan wakhti dheeri ah oo lagu diyaariyo wejiyada farsamo.
Si kastaba ha ahaatee, mucaaradka iyo maamul goboleedyada qaarkood sida Puntland ayaa u arka isbeddelkan mid aan loo dhammayn (unilateral) oo duminaya heshiiskii federaalka ee lagu dhisay dawladnimada Soomaaliya. Maaddaama isbeddelladaas ay ku jiraan in muddo-xileedka hay’adaha dawladda laga dhigo shan sanno halkii ay ka ahayd afar, xukuumadda HSM waxay aaminsan tahay inay haysato hal sanno oo kale .
Gorfayn: "Nabad Iyo Nolol" Iyo Is-barbar-dhigga Xaaladda
Xisbiga Nabad Iyo Nolol (Tayo) ayaa soo bandhigay gorfayn oo ay ku is-barbar-dhigayaan xaaladdii 2021-kii, markii Farmaajo lagu eedeeyey muddo-kordhinta, iyo xaaladda hadda taagan. Sida ay sheegeen, Farmaajo markii ay ka hadhsanayd 5-ta bilood waxa uu haystay:
Heshiis doorasho oo loo dhan yahay (September 17 Agreement).
Golaha Wadatashiga Qaranka oo si hufan u shaqaynaya.
Dowlad Goboleedyada oo badankoodu ku qanacsanaayeen hannaanka.
Taas beddelkeeda, waxay ku eedaynayaan xukuumadda hadda jirta inay soo saartay isbeddel dastuuri ah iyada oo aysan jirin wadatashi lala sameeyey dhammaan saamileyda siyaasadda, taas oo dalka gelinaysa khalkhal amni iyo mid dastuuri ah.
Khatarta "Jahwareerka Sharci" Iyo Saamaynta Amniga
Khubarada sharciga ayaa ka digaya in maqnaanshaha baarlamaan sharci ah ay ka dhigan tahay inaanay jirin hay’ad ansixin karta miisaaniyadda, heshiisyada caalamiga ah, ama kormeerka xukuumadda. Tani waxa ay fursad siin kartaa kooxaha nabad-diidka ah ee doonaya inay ka faa'iidaystaan kala-qaybsanaanta hoggaanka sare ee dalka.
Farmaajo ayaa ku baaqay in si deg-deg ah loo helo heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay si dalka looga badbaadiyo "Firaaq Dastuuri ah" oo dhalin kara is-hortaag dawladnimo. "Marxaladdan xasaasiga ah waxay u baahan tahay heshiis horseeda doorasho hufan oo lagu kalsoonaan karo," ayuu yidhi Madaxweynihii hore.
Gunaanad: Maxaa Horyaal Soomaaliya?
Is-mari-waagan dastuuriga ah ma aha mid ku kooban ereyo sharci oo keliya, balse waa imtixaan adag oo horyaal jiritaanka dawladnimada Soomaaliya. Haddii aan la helin tanaasul siyaasadeed ka hor 15-ka May 2026, dalku waxa uu u dhow yahay inuu galo marxalad aan la saadaalin karin.
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa horyaal laba daran mid dooro: inuu sii wado hannaanka muddo-kordhinta hal-dhinaca ah ee uu cuskaday dastuurka cusub, taas oo kordhin karta cadhada mucaaradka iyo maamulada qaarkood, ama inuu dib ugu soo laabto miiska wadatashiga si loo gaadho heshiis lagu wada qanacsan yahay oo dalka looga saaro xaaladdan adag.
Miyey kula tahay in Soomaaliya ay markan ka badbaadi karto qalalaase siyaasadeed iyada oo aan loo baahan farogelin shisheeye, mise is-mari-waaga dastuurku waa bilowgii weji cusub oo is-qabqabsi ah?
