Sida Cali Balcad Ugu Hirdamayo Xannibaadda Aqoonsiga Somaliland ee Dalalka Carabta

Magaalada Muqdisho iyo fagaarayaasha diblomaasiyadda ee waddamada Carabta waxa si is-daba-joog ah uga socda olole siyaasadeed oo xasaasi ah, kaas oo ay garwadeen ka tahay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Dawladda Federaalka Soomaaliya. Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar oo si weyn loogu yaqaano (Cali Balcad), ayaa qaaday olole warbaahineed iyo mid dublamaasiyadeed oo lixaad leh kaas oo uu diiradda ku saarayo adkaynta mowqifka xukuumaddiisa ee ka dhanka ah Somaliland.

Tallaabooyinkan ayaa daba socda dhulgariirkii diblomaasiyadeed ee bishii December 2025, markaas oo Dawladda Israa'iil ay si rasmi ah u aqoonsatay Jamhuuriyadda Somaliland, iyaga oo is-weydaarsaday safiiro, isla markaana Somaliland ay safaarad ka furatay Qudus. Arrintan ayaa Muqdisho ku abuurtay walaac weyn oo ah in tallaabada Israa'iil ay noqoto furaha ay waddamo kale oo caalamka ahi kaga daba-shubmaan aqoonsiga Somaliland.

Waraysigii Asharq Al-Awsat: Qaylo-dhaanta Muqdisho ee Carabta

Qaybta ugu dambaysay ee ololaha Cali Balcad waxa ay soo shaac baxday isbuucan, kadib markii uu waraysi xasaasi ah siiyay wargeyska caanka ah ee ka soo baxa dalka Sucuudiga ee Asharq Al-Awsat. Wasiiru-dawluhu waxa uu si furan dalalka Carabta uga codsaday in ay adeegsadaan culeyskooda siyaasadeed iyo saamayntooda diblomaasiyadeed si ay uga hortagaan in aqoonsiga Israa'iil ee Somaliland uu isku beddelo olole caalami ah.

"Ujeeddadayadu maaha oo keliya in aan ka hortagno aqoonsiga Israa'iil, balse waxa ugu weyn in aan joojinno in dalal kale oo caalamka ahi ay raacaan jidkaas," ayuu Cali Balcad u sheegay wargeyska.

Waxa uu intaas ku daray in cambaarayn afka ah oo keliya aanay xilligan ku filnayn, isaga oo Carabta ka dalbaday in ay xeelad iyo awoodba isugu geeyaan sidii loo xannibi lahaa Somaliland.

Walaaca ugu weyn ee Muqdisho qabto ayaa ah xidhiidhada tooska ah ee ay xukuumadda Hargeysa la samaynayso quwadaha kale. Cali Balcad waxa uu xaqiijiyay in dawladda Soomaaliya ay xidhiidh toos ah la samaysay maamulka Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump si ay ugu gudbiyaan diidmadooda, isaga oo xusay in xukuumaddiisu ay si dhow ula socoto dhaqdhaqaaqyada xubno ka tirsan Koongareeska Maraykanka oo riixaya in la beddelo siyaasadda Washington ee ku wajahan Somaliland.

---

Shirka Cammaan: Dalabka Cunaqabataynta Dhaqaale

Dedaalka Cali Balcad kuma eka waraysiyada wargeysyada; waxa uu si toos ah fagaarayaasha Carabta uga dalbaday tallaabooyin dhaqaale oo ka dhan ah Somaliland. Intii uu socday Shirkii Golaha Jaamacadda Carabta ee bishii June 2026 ka qabsoomay caasimadda dalka Urdun (Jordan) ee Cammaan, Wasiir Cali Balcad waxa uu jeediyay khudbad adag oo uu dalalka xubnaha ka ah uga codsaday in aanay marnaba oggolaan in dhulkooda, dekedahooda, shirkadahooda, iyo nidaamkooda maaliyadeed loo adeegsado wax kasta oo fududaynaya xidhiidh ama maalgashi lala yeesho Somaliland.

Dalabkan oo ah mid u dhigma cunaqabatayn dhaqaale (Economic Sanctions) oo toos ah, ayaa muujinaya in Soomaaliya ay haatan u gudubtay dagaal dhaqaale iyo mid go'doomin ah.

"Dawladda Soomaaliya waxa ay si xushmad leh uga codsanaysaa dhammaan dalalka Carabta in ay xaqiijiyaan in dhulkooda aan loo adeegsan maalgelinta ama sharciyaynta kooxdan gooni-goosadka ah," ayuu Wasiirku ka yidhi madasha Cammaan.

Tallaabadan ayaa u muuqata mid looga golleeyahay in lagu wiiqo dhaqaalaha sii koraya ee Somaliland oo xilligan doonaysa in ay maalgashiyo caalami ah soo jiidato, gaar ahaan mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha sida dekedda Berbera.

---

Cabsida Saldhigyada Milatari iyo Isbaahaysiyada Cusub

Qodob kale oo aad u werwer geliya xukuumadda Muqdisho ayaa ah wararka is-daba-joogga ah ee sheegaya in Israa'iil ay qorshaynayso in ay saldhig milatari iyo mid sirdoon ka furato Somaliland. Warbixinno dhinaca sirdoonka ah ayaa tilmaamay in Israa'iil ay durba saldhig sirdoon ka samaysatay Madaarka Caalamiga ah ee Berbera, taas oo si weyn uga cadhaysiisay waddamada gobolka sida Jabuuti, Masar, Sucuudiga, iyo Urdun.

Cali Balcad waxa uu si adag u sheegay in dawladda Soomaaliya ay si dhab ah u qaadan doonto isku-day kasta oo waddan shisheeye uu saldhig milatari ama mid sirdoon kaga samaysanayo "ciidda Soomaaliya" iyada oo aan oggolaansho ka haysan Dawladda Federaalka. Wuxuu ka digay in arrintani ay halis weyn ku tahay amniga dalka iyo guud ahaan xasiloonida Geeska Afrika.

Dhinaca kale, Wasiirku waxa uu ammaan iyo mahadcelin hawada u mariyay dalka Turkiga, isaga oo ku bogaadiyay doorkii ay Muqdisho aaminsan tahay in Ankara ay ku fashilisay heshiiskii is-afgarad (MoU) ee bishii January 2024 dhex maray Somaliland iyo Itoobiya. Tani waxa ay iftiiminaysaa sida Dawladda Federaalku ugu tiirsan tahay dalalka xulafada la ah si ay u joojiso ifafaale kasta oo Somaliland madax-bannaani ku heli karto.

---

Gunaanad: Mustaqbalka Loollanka Diblomaasiyadeed

Hadallada is-daba-joogga ah iyo socdaallada Cali Balcad waxa ay bannaanka soo dhigayaan xaqiiqo siyaasadeed oo cusub: Soomaaliya waxa ay si dhab ah u dareentay culeyska ka dhashay aqoonsiga Israa'iil iyo dhaqdhaqaaqa Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro. Sida uu dhowaan Madaxweyne Cirro u sheegay wargeyska The Economist, Somaliland waxa ay filaysaa in waddamo kale ay mustaqbalka dhow ku dhawaaqaan aqoonsigooda, in kasta oo aanu si toos ah u magacaabin dalalkaas.

Halka Somaliland ay u muuqato mid ka faa'iidaysanaysa xaaladaha cakiran ee Geeska Afrika iyo badda Cas si ay is-bahaysiyo cusub u samaysato, Soomaaliya waxa ay adeegsanaysaa sharciga caalamiga ah, ururrada gobolka sida Jaamacadda Carabta, iyo culaysyo dhaqaale si ay dhabbaha uga xidho. Labadan olole ee iska soo horjeedaa waxa ay sii adkaynayaan xasaradda siyaasadeed ee Geeska Afrika, waxaanay sannadaha soo socda beddeli doonaan qaab-dhismeedka cilaaqaadka dublamaasiyadeed ee gobolka oo dhan.