Madaxweyne Deni oo Ka Hadlay Doorashooyinka, Dastuurka iyo Xaaladda Amni ee Soomaaliya

Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa waxgaradka gobolka Banaadir kula hadlay arrimo siyaasadeed oo ay ka mid yihiin doorashooyinka, dib u eegista dastuurka iyo qorshaha golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed. Waxa uu si qoto dheer u muujiyay walaacyada Puntland ku qabto heerka siyaasadeed ee dalka iyo sida loo wajahayo khataraha amni.

---

Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni ayaa ugu horreyn sheegay in golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ay muujiyeen dulqaad weyn si aanay u carqaladeyn qorshaha dowladda.

“Golaha Mustaqbalka waxay sameeyeen dulqaad wanaagsan, mana rabno dagaal. Waxa keliya noo furan waa dagaalka argagixisada,” ayuu yiri Madaxweyne Deni, isaga oo tilmaamay in dagaalka aynu wajahayno uu yahay mid ka dhan ah argagixisada, ma aha mid siyaasadeed.

Deni waxa uu si cad u diiday in Puntland ay ka mid noqoto wax ka beddelka dastuurka Soomaaliya ee hadda socdo, isagoo sheegay in halkan lagu malmalaynayo wax macno ah uusan jirin. Sida uu hadalka u dhigay, wax ka beddel kasta oo aan la tashan Puntland ma dhaqan gali doono. Arrintani waxay ka tarjumaysaa muranka sii kordhaya ee u dhexeeya maamulka Puntland iyo dowladda dhexe ee Soomaaliya oo dhaliyay kalsooni darro siyaasadeed.

Wacdi Heshiis iyo Wada Tashi

Deni ayaa sidoo kale ku baaqay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay heshiis ka gaaraan arrimaha dalka. Wuxuu xusay in dagaalkii ka dhanka ahaa ururka ISIS ee Puntland ay tusaale u tahay in dalka aan lagu difaaci karin hal maamul oo keliya.

“Aniga iyo Madaxweyne Madoobe waxa aan u joognaa in aan badbaadinno jiritaanka dowladnimada Soomaaliyeed,” ayuu Deni yidhi, isaga oo muujiyay in loo baahan yahay iskaashi xooggan oo u dhexeeya heerarka kala duwan ee dowladda.

---

Doorashooyinka Dowlad Goboleedyada

Madaxweyne Deni waxa uu ugu yeedhay madaxda dowlad goboleedyada Galmudug, Hirshabeelle iyo Koonfur Galbeed inay qabtaan doorashooyinka ka dhici doona deegaanadooda. Wuxuu ka digay in mas’uuliyadda ilaalinta midnimada dalka iyo hirgelinta doorashooyinka ay tahay midaasi dalka u horseedi karta xasillooni siyaasadeed.

“Mas’uuliyaddu waxay saaran tahay madaxda dowlad goboleedyada ee dalka doorasho ha geliyaan oo sharciga dalku leeyahay ha ku galaan,” ayuu yiri Madaxweyne Deni, isagoo ku adkeeyay in doorashooyin ay ka dhacaan dhammaan heerarka dowlad goboleedyada.

---

Mowqifka Puntland ee Dastuurka

Deni waxa uu qeexay in Puntland aysan qeyb ka noqon doonin wax ka beddelka dastuurka hadda jira, isaga oo sheegay in hanaanka hadda socda aanu ku filneyn hufnaan iyo wada tashiyo lagu dhisayo qaran mideysan. Soomaaliya gudaheeda, muranka ku saabsan dib u eegista dastuurka ayaa sii xoogeysanaya iyadoo dowlad goboleedyada qaarkood ay ka soo horjeedaan isbeddellada lasoo jeediyay.

---

Khataraha Amniga: Aragti iyo Digniin

Madaxweyne Deni waxa uu si gaar ah u iftiimiyay in Soomaaliya ay ku sugan tahay marxalad khatar ah oo isbeddel siyaasadeed iyo mid amni isku lammaan yihiin. Wuxuu tilmaamay in khilaafaadka siyaasadeed ee aan la xallin ay si toos ah u wiiqayaan awoodda qaranka ee la dagaallanka argagixisada, taas oo fursad siin karta kooxo hubaysan iyo quwado shisheeye oo dano gaar ah leh.

Isaga oo ka hadlayay dagaalkii ka dhanka ahaa ISIS ee ka dhacay Buuraha Cal Miskaad,

Deni wuxuu sheegay in Puntland ay la kulantay wax ka baxsan filashadii hore. Ciidamada Puntland ayaa halkaas ku qabtay dagaalyahanno ajnabi ah oo ka kala yimid dalal fog sida Venezuela iyo Mexico, arrin muujinaysa in shabakadaha argagixisadu ay noqdeen kuwo caalami ah.

Waxa kale oo uu sheegay in saldhigyada ay ISIS ku dhistay aaggaas ay ahaayeen kuwo leh qalab iyo kaabayaal horumarsan, oo ay ku jireen xarumo farsamaynta hubka, meelo lagu sifeynayo macdanta iyo dahabka, iyo xitaa adeegyo caafimaad oo heer sare ah. Sida uu xusay, tani waxay muujinaysaa in kooxahaasi aanay ahayn kuwo ku tiirsan weerarro fudud oo ku dhuumaaleysi ah, balse ay isku dayayeen in ay dhistaan qaab maamul iyo dhaqaale oo waara.

Deni wuxuu ka digay in haddii xaaladdan ay ka dhacday degaan ka mid ah Puntland oo leh maamul iyo ciidan abaabulan, ay su’aal weyn ka taagan tahay waxa ka socda deegaannada koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya ee ay gacanta ku hayaan Al-Shabaab. Wuxuu muujiyay walaac ah in halkaas ay jiri karaan saldhigyo iyo qaabab dhaqaale oo aan si buuxda loo ogayn, taas oo khatar ku ah mustaqbalka dowladnimada Soomaaliya.

Marka la isku daro khilaafka siyaasadeed, muranka dastuurka iyo hanjabaadaha amni, Madaxweynaha Puntland wuxuu ku dooday in dalka uu taagan yahay isgoys taariikhi ah. Haddii aan la helin heshiis siyaasadeed oo mideeya awoodaha gudaha, ayuu sheegay, waxaa jiri kara khatar ah in Soomaaliya ay gasho marxalad ay si sahlan ugu dhex milmaan dano shisheeye iyo kooxo hubaysan oo ka faa’iideysta kala qaybsanaanta.

---

Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa si cad u muujiyay mowqifka Puntland ee ah in heshiis qaran iyo mid siyaasadeed loo baahanyahay si loo gaaro xasillooni waarta. Wuxuu baaq u diray madaxda dowladda dhexe iyo kuwa maamul goboleedyada si ay u wada shaqeeyaan ugana gudbaan caqabadaha siyaasadeed ee hortaagan doorashooyin iyo dib u habeyn dastuur. Waxa uu sidoo kale ku adkeeyay in dagaalka argagixisada uu yahay tii muhiimka ahayd ee ay tahay in la diiradda saaro, isaga oo ka digay in murannada siyaasadeed ay carqaladayn karaan ammaanka iyo midnimada dalka.