JIHAYN QARAN: KHUDBAD SANNAADEEDKII MADAXWEYNE CIRRO 2026
- Hassan Gallaydh
- 1 day ago
- 5 min read
HARGEYSA, Somaliland (April 14, 2026) : Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), ayaa maanta fadhiga wadajirka ah ee Labada Gole Qaran ka hor jeediyey Khudbad-sannaadeedkii Dastuuriga ahayd, taas oo noqotay mid ka mid ah khudbadihiisii ugu miisaanka cuslaa ee uu soo saaro tan iyo markii uu xilka la wareegay. Khudbaddan oo ahayd mid dhinacyo badan taabanaysa, ayaa xanbaarsanayd aragti hoggaamineed oo qeexaysa mustaqbalka dalka, difaaca qaranimada iyo isbeddellada masiiriga ah ee horyaal Somaliland.
Diblomaasiyadda Iyo Aqoonsiga: Wejiga Cusub Ee Somaliland
Madaxweyne Cirro waxa uu daaha ka fayday isbeddel weyn oo ku yimid siyaasadda arrimaha dibadda ee dalka, isaga oo si cad u shaaciyey in dawladda Israa’iil ay tahay dawladdii koowaad ee si dhab ah u aqoonsatay madax-bannaanida Somaliland.
"Dawladda Israa’iil waa dawladdii keliya ee ku dhiirratay go’aan adag oo ay ku aqoonsatay Jamhuuriyadda Somaliland, waxaan aaminsanahay inay noqon doonto saaxiib la isku halayn karo," ayuu yidhi Madaxweynuhu.
Tallaabadani waxay Somaliland u furaysaa albaab cusub oo dhinaca diblomaasiyadda caalamiga ah, iyada oo laga gudbay xilligii raadinta "aqoonsi dadban." Madaxweynuhu waxa uu xusay in dalal kale oo badan ay jidkaas ku soo jiraan, qaar badanna ay hadda si hoose ula shaqaynayaan xukuumadda Hargeysa. Tani waxay calaamad u tahay in Somaliland ay hadda ka dhex muuqato juqraafiga siyaasadeed ee quwadaha waaweyn, taas oo miisaan weyn ku kordhinaysa qaddiyadda dalka ee fagaarayaasha caalamka.
Amniga Iyo Ciidanka: Casriyayn Iyo Qaramayn Buuxda
Dhismaha cududda milatariga ayaa ahaa qodobka labaad ee u weyn khudbadda. Madaxweynuhu waxa uu xaqiijiyey in ciidanka qaranka ay si rasmiso ah ugu soo biireen 6,000 oo askari oo cusub, kuwaas oo dhammaystay tababarkoodii. Si loo xoojiyo hufnaanta iyo daryeelka ciidanka, xukuumaddu waxay hirgelisay nidaam casri ah oo askari kasta mushaharkiisa loogu dirayo taleefankiisa gacanta (Mobile Money), taas oo meesha ka saaraysa musuqmaasuqa iyo dib-u-dhaca xuquuqda ciidanka.
Waxa kale oo la soo saaray go’aan adag oo lagu mamnuucayo ka ganacsiga agabka ciidamada, iyada oo la xidhay meheradihii hawshaa ku jiray, dadkii iska lahaana la siiyey mag-dhow. Tani waa tallaabo muhiim u ah inaanay dharka iyo agabka ciidanku gacanta u gelin kooxaha nabad-diidka ah. Madaxweynuhu waxa uu qiray in xukuumaddu ay dayn u gashay qaramaynta iyo qalabaynta ciidanka madaniga ah, taas oo muujinaysa in amniga qaranku yahay mudnaanta kowaad ee aan gorgortanka geli karin.
Amniga Internet-ka (Cybersecurity): Difaaca Dijitaalka Ah
Maaddaama dunidu u weecatay dhinaca farsamada casriga ah, Madaxweyne Cirro waxa uu shaaciyey in la asaasay cutubka amniga internet-ka ee ciidamada qaranka. Waaxdan cusub ayaa loogu talagalay inay ka hortagto weerarrada cyber-ka, ilaalinta xogta qaranka, iyo la-dagaallanka khataraha dijitaalka ah. Tani waxay muujinaysaa in Somaliland ay la jaan-qaadayso isbeddellada cusub ee amniga caalamka, iyada oo garatay in difaaca dalku uusan ku koobnayn xuduudaha dhulka, balse uu hadda gaadhay meel ka baxsan xuddunta jidheed.
Xaaladda Laascaanood Iyo Sool-Bari: Nabad Iyo Wada-noolaansho
Madaxweynuhu waxa uu si gaar ah u taabtay xaaladda gobolka Sool iyo magaalada Laascaanood, isaga oo muujiyey bisayl siyaasadeed iyo walaaltinnimo.
"Sool-Bari waa dad aanay Somaliland inteeda kale kala maarmi karin, haddii khaladaad dheceen waa arrin aynu si wada jir ah xal waara uga gaadhi karno," ayuu yidhi.
Waxa uu shaaca ka qaaday in xukuumaddu ay xidhiidh la samaysay walaalaha ku sugan Laascaanood, isla markaana ay guddida Garaad Kulmiye u sheegeen in Somaliland ay diyaar u tahay nabad buuxda iyo in maxaabiista laysku dhaafsado shuruud la'aan. In kasta oo uu xusay inay jiraan caqabado ka imanaya dhinaca Laascaanood oo hortaagan dedaallada nabadda, haddana waxa uu rajo weyn ka muujiyey inay xaaladdu u dhammaan doonto si nabad ah, sida looga soo gudbay arrimihii gobolka Sanaag. Tani waxay fariin u tahay bulshada caalamka in Somaliland ay doorbididdo wada-hadalka halkii ay xoog adeegsan lahayd.
Arrimaha Galbeedka Iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha
Madaxweyne Cirro waxa uu ugu baaqay beelaha walaalaha ah ee Galbeedka Somaliland, ee ay dhowaan shaqaaqooyinku dhex mareen, inay nabadooda ilaashadaan. Dhanka kale, waxa uu bishaaro u noqday shacabka gobolladaas isaga oo sheegay in waddada Hargeysa ilaa Balligubadle iyo waddada Boorama ilaa Baki ay qorshuhu yahay inay sannadkan gudihiisa dhammaystirmaan.
Sidoo kale, waxa uu shaaciyey mashruucii ugu weynaa dhinaca waddooyinka ee abid dalka laga fuliyo, kaas oo ah waddada isku xidha Lawyacaddo, Fardaha iyo Boorama, taas oo dhawaan uu dhagax-dhigi doono. Mashruucani ma aha oo keliya mid waddo dhisid ah, balse waa halbowle dhaqaale oo isku xidhi doona Somaliland iyo dalalka dariska ah, korna u qaadi doona isu-socodka ganacsiga.
Dhaqaalaha Iyo Saamaynta Colaadaha Bariga Dhexe
Madaxweynuhu waxa uu si furan uga hadlay xaaladda dhaqaale ee dalka, isaga oo muujiyey in dhibaatada iyo dagaallada ka socda Bariga Dhexe ay saamayn toos ah ku yeesheen Somaliland.
"Dagaalka Bariga Dhexe wuxuu sababay in 23% uu hoos u dhaco dakhligii dawladda, odoroskii saddex biloodka koowaad ee 2026," ayuu yidhi.
Tani waxay muujinaysaa sida uu dhaqaalaha dalku ugu xidhan yahay xasiloonida gobolka iyo marin-biyoodka muhiimka ah.
Si loo kabo adeegyada caafimaadka, Madaxweynuhu waxa uu sheegay in dawladda Imaaraadka Carabta ay sannadkan dalka ka bilaabayso dhismaha cisbitaal casri ah oo takhasusyo kala duwan bixinaya, taas oo qayb weyn ka qaadan doonta baahida caafimaad ee dadweynaha.
Doorashooyinka Iyo Muddada 10-ka Bilood Ah
Madaxweyne Cirro waxa uu ka codsaday Golaha Guurtida inay tixgeliyaan soo-jeedintii Komishanka Doorashooyinka ee ahayd in muddo 10 bilood ah dib loogu dhigo doorashooyinka Golaha Wakiillada iyo goleyaasha deegaanka. Tani waxay ku timid baahi farsamo iyo mid abaabul si doorashooyinku u qabsoomaan si hufan. Waxa uu ka digay muddo-kordhin aan loo tixgelin muddadaas farsamo ee uu komishanku soo gudbiyey, si loo ilaaliyo nidaamka dimuqraadiyadda iyo joogtaynta hay’adaha dawladda.
Dastuurka Iyo Matalaad Loo Dhan Yahay
Madaxweynuhu waxa uu u muuqdaa mid ka dhabaynaya mid ka mid ah ballan-qaadyadiisii ololaha, taas oo ahayd in la furo dastuurka si loo kordhiyo matalaadda iyo caddaaladda qaybsiga awoodda. Waxa uu sheegay inuu magacaabi doono guddi farsamo oo daraasad ku samaysa kaabista Dastuurka iyo hab-raaca loo mari karo. Tani waa tallaabo taariikhi ah oo horseedi karta Somaliland loo dhan yahay, taas oo meesha ka saarta tabashooyinka dhinaca matalaadda ah ee ka imanaya gobollada dalka.
Fariinta Muqdisho: Gabayga Hadraawi
Gabogabadii, Madaxweyne Cirro waxa uu fariin adag oo hal-adayg leh u diray maamulka Muqdisho, isaga oo adeegsaday suugaanta caanka ah ee Abwaan Maxamed Ibraahim Warsame (Hadraawi). Isaga oo muujinaya go’aan adayg, ayuu Madaxweynuhu soo xigtay meerisyadan:
"Godad laysamaaye tashiga waan gudoonsaday, Waxba yaan indhaha la igu gubin gaabsiga ma aqaane.”
Isticmaalka suugaantu waxa ay muujinaysaa in qaddiyadda Somaliland ay tahay mid shacabku ka go'aansadeen, isla markaana aanay jirin cabsi ama hanjabaad wax ka beddeli karta mowqifka qaranka.
Gunaanad
Khudbaddan Madaxweyne Cirro waxay ahayd mid isu dheelitiran oo isugu jirta debecsanaan (Nabadda iyo wada-hadalka dalka gudihiisa) iyo hal-adayg (Aqoonsiga iyo fariinta Muqdisho). Waxa muuqata in Somaliland ay hadda gashay weji cusub oo ah "Diblomaasiyadda dhiirran."
Commentary ahaan, 23% hoos-u-dhaca dakhliga dawladdu waa digniin weyn oo u baahan in xukuumaddu raadiso habab kale oo loo kordhiyo dakhliga gudaha. Dhanka kale, waddada Lawyacaddo-Boorama waa mashruuc beddeli kara muuqaalka dhaqaale ee gobollada Galbeedka, halka aqoonsiga Israa'iil uu yahay "Turub" siyaasadeed oo haddii si wanaagsan loo maareeyo keeni kara aqoonsi caalami ah oo buuxa.
Miyey kula tahay in 10-ka bilood ee uu komishanku codsaday ay ku filan tahay in lagu qabto doorashooyin xalaal ah, mise waxaa jiri kara caqabado kale oo farsamo oo soo kordha?