Isbaahaysi Cusub oo Ay Yagleeleen Sacuudiga, Turkiga iyo Pakistan Xilli Bariga Dhexe Uu Ololayo

Magaalada barakaysan ee Makkah, gaar ahaan Qasriga Al-Safa, ayaa martigelisay dhacdo taariikhi ah August 7, 2026, markaas oo saddex ka mid ah dalalka ugu awoodda weyn dunida Islaamka ay qalinka ku duugeen heshiis difaac oo wadajir ah. Heshiiskan oo loo bixiyay "Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makkah" ayaa waxa si rasmi ah u wada saxeexay Dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudi Carabiya Maxamed Bin Salmaan, Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan, iyo Ra'iisul Wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif.  

Heshiiskan oo qotodiisa iyo miisaankiisa milatari lagu sifeeyay mid dhigmi kara qodobka 5aad ee isbaahaysiga NATO, ayaa dhigaya in weerar kasta oo hubaysan oo lagu qaado mid ka mid ah saddexdan dal loo aqoonsan doono weerar lagu qaaday dhammaantood. Tallaabadan ayaa imanaysa xilli xiisadaha Bariga Dhexe ay gaadheen heerkii ugu sarreeyay abid, iyada oo isbaahaysigani uu xambaarsan yahay saameyn diblomaasiyadeed, dhaqaale iyo mid milatari oo wax weyn ka beddelaysa shaxda awoodeed ee gobolka.  

Duruufaha Daddajiyay Isbaahaysigan

Tan iyo markii ay cirka isku shareertay colaadda gobolku February 28, 2026, xilligaas oo Maraykanka iyo Israa'iil ay weerarro culus ku qaadeen Iiraan, xaaladda amniga ee dalalka Khaliijka ayaa gashay weji aad u halis ah. Iiraan iyo kooxaha gacan-saarka la leh ayaa kaga jawaabay gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo ay ku garaacayeen dalalka Gacanka, iyaga oo sidoo kale go'doomin badda ah ku sameeyay marin-biyoodyada muhiimka ah ee dhoofka tamarta caalamka.  

Sacuudiga oo muddo saddex sano ah dhex dabaalanayay colaadaha is-daba-joogga ah ee Bariga Dhexe, ayaa u arkay in dalladdii amniga ee Maraykanku aanay mar dambe ahayn mid si buuxda loogu tiirsanaan karo. Taasi waxa ay ku riixday in uu raadiyo dammaanad-qaad amni oo dhab ah, isaga oo dhisaya isbaahaysi ku salaysan quwadaha waaweyn ee gobolka si loo sugo ammaanka xarumaha shidaalka iyo mashaariicda horumarineed ee aragtida 2030.  

Intaas waxaa dheer, dhismahan cusub ayaa daba socda isbaahaysi kale oo dhinaca badda ah oo loo yaqaano MMDA oo Sacuudigu asaasay dhamaadkii bishii Luulyo, kaas oo ay qayb ka ahaayeen 13 waddan oo ay Soomaaliya ka mid tahay, ujeedadiisuna ahayd sugidda ammaanka Badda Cas iyo marin-biyoodka Baabul-Mandab.  

---

Maxay Dalalkani Isku Soo Kordhinayaan?

Falanqeeyeyaasha siyaasadda ayaa aaminsan in isbaahaysigan cusubi uu isugu keenayo awoodo si dabiici ah isu kabaya:

• Sacuudi Carabiya: Waa waddanka ugu weyn ee dhoofiya shidaalka, sidoo kalena ah xudunta dhaqaalaha ee dunida Islaamka. Sacuudigu waxa uu awood u leeyahay maalgelinta mashruucyada difaaca iyo isku-dubaridka dhaqaale ee isbaahaysigan.  

• Turkiga: Waxa uu isbaahaysigan ku soo kordhinayaa cudud milatari oo lixaad leh, maadaama uu leeyahay ciidanka labaad ee ugu weyn isbaahaysiga NATO. Intaas waxaa dheer, Turkigu waxa uu bixinayaa teknoolajiyad difaac oo casri ah iyo warshado hub oo si weyn u caawin doona baahida milatari ee xulafadiisa.  

• Pakistan: Waa dalka keliya ee muslinka ah ee haysta hubka niyuukiliyerka, waxaana uu leeyahay ciidan aad u tiro badan oo khibrad dagaal leh. In kasta oo waddamo badani shaki gelinayaan in Pakistan ay dalladeeda niyuukiliyerka ku ballaadhin doonto Sacuudiga iyo Turkiga, haddana cududdeeda milatari ayaa miisaan weyn ku fadhida, waxaanay isbaahaysigan ka faa'iidaysanaysaa is-dhaafsi maaliyadeed iyo tiknoolajiyeed.  

---

Fariinta Siyaasadeed iyo Saamaynta Gobolka

Heshiiskani waxa uu xambaarsan yahay fariin siyaasadeed oo culus. Dr. Abdulaziz Sager oo ah madaxa xarunta cilmi-baadhista ee Gulf Research Center, ayaa xusay in isu-imaatinka saddexdan dal uu calaamad u yahay in dalalka awoodda dhexe ay muujinayaan diyaargarow ay si madaxbannaan ugu qaabeeyaan amniga gobolkooda, kana baxaan isku-tiirsanaantii reer Galbeedka.

Mas'uuliyiinta saddexdan dal ayaa siyaabo kala duwan isugu dayay in ay dejiyaan cabsida laga qabo in heshiiskani uu yahay mid daandaansi ah. Rayed Krimly, oo ah wasiir ku-xigeenka Sacuudiga u qaabilsan diblomaasiyadda, ayaa xaqiijiyay in heshiiskani aanu matalayn samaynta dariiqad cusub oo mad-habeed ama dagaal hubaysan, isla markaana aanu xidhiidh la lahayn hami niyuukiliyer. Sidoo kale, Madaxweyne Ku-xigeenka Turkiga, Cevdet Yilmaz, ayaa carabka ku adkeeyay in isbaahaysigani yahay mid difaac oo aan si toos ah uga dhan ahayn waddan gaar ah, isaga oo xaqiijiyay in aanu burinayn heshiisyadii hore ee ay dalalkani la lahaayeen xulafadooda kale.  

---

Falcelinta Caalamka iyo Tallaabooyinka Xiga

Samaynta heshiiskan oo durba ay warbaahinta qaar ugu yeedheen "NATO-da Islaamka" ayaa kiciyay dareenno kala duwan. Dalka Iiraan ayaa bixiyay falcelin isku dhafan; Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan Abbas Araghchi ayaa soo dhaweeyay midnimada dalalka u badan muslimiinta, balse waxa uu ku dooday in amniga la isku halleeyo kartida gudaha. Si kastaba ha ahaatee, xubno ka tirsan baarlamaanka Iiraan, sida Ebrahim Rezaei, ayaa heshiiska ku tilmaamay mid aan Sacuudiga u ballan-qaadi karin amni buuxa.  

Dhanka kale, dalal ay ka mid yihiin Israa'iil, Hindiya iyo Giriigga ayaa muujiyay walaac ballaadhan oo ku aaddan awooddan sii fidaysa iyo hubka casriga ah ee is-dhaafsigiisu kordhayo. Hindiya ayaa si gaar ah xustay in ay rajaynayso in Sacuudigu ixtiraamo xidhiidhka istiraatiijiyadeed ee ay wadaagaan iyo danaha gobolka.  

Waxaa muhiim ah in la xuso in wadahadallada heshiiskan ay socdeen in ka badan hal sano, iyada oo ay jirtay rajo weyn oo laga qabay in dalka Masar uu ku soo biiro. In kasta oo xukuumadda Qaahira aanay weli saxeexin heshiiskan sababo farsamo iyo kuwo juqraafiyadeed awgood, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiga Hakan Fidan ayaa caddeeyay in albaabku u furan yahay dhammaan dalalka walaalaha ah, gaar ahaanna Masar.  

---

Gunaanad

Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makkah ma aha oo keliya heshiis waraaqo ku qoran, balse waa tillaabo istiraatiijiyadeed oo u gogol-xaadhaysa qaab-dhismeed cusub oo amni oo ka hanaqaada Bariga Dhexe iyo meelo ka baxsan. In kasta oo ay u baahan tahay waqti si loo arko sida ficil ahaan loogu hirgelin doono hawlgallada wadajirka ah iyo samaynta xoghayn rasmi ah, haddana Sacuudiga, Turkiga iyo Pakistan waxa ay caalamka u direen farriin cad: waqtigii lagu tiirsanaa dalladda difaaca ee quwadaha shisheeye waxa beddelay xilli cusub oo dalalka gobolku ay masiirkooda gacanta ku dhigeen si ay uga hortagaan halisaha kusoo wajahan.