Kala-guurka KAAH: Hoggaamiyaha Xisbiga Iyo Xubno Miisaan Leh Oo Is-casilay
- Hassan Gallaydh
- Apr 13
- 6 min read
HARGEYSA, Somaliland (April 13, 2026) : Xisbiga KAAH, oo ka mid ah saddexda xisbi qaran ee Somaliland, ayaa gelinkii dambe ee shalay galay xaalad gariir iyo kala-bax weyn ah marka uu is casilay Hoggaamiyihii xisbiga, Maxamed Ibraahim Aadan (Qabyo-tire). Khilaaf muddo dhowr bilood ah ka dhex aloosnaa labada nin ee ugu sarreeya ururka ayaa ugu dambayn ku soo biyo-shubtay is-casilaad ballaadhan oo saamaysay hoggaankii sare iyo kaadiriintii ugu muhiimsanaa ee ururkaas. Is-casilaaddan oo ay weheliyaan 18 mas’uul oo kale, ayaa daaha ka fayday khilaaf qoto dheer oo salka ku haya loolan dhinaca cududda deegaannada ah iyo qaabka hoggaamineed ee Guddoomiye Maxamuud Xaashi Cabdi.
Maxamed Ibraahim Aadan (Qabyo-tire), oo ahaa Hoggaamiyaha ururka (Hogaamiye : booska labaad ee u xiga guddoomiyaha) ayaa dhowaqay inuu gabi ahaanba ka baxay xisbigii uu aasaaskiisa lahaa. Qabyo-tire waxa uu Maxamuud Xaashi ku eedeeyay "Been Niqaaban" iyo inuu ka baxay wacad iyo dhaar ay ku galeen gudaha Xaramka barakaysan. Eedaymahan ayaa yimid ka dib markii Maxamuud Xaashi uu isku dayay inuu xilka ka tuuro Qabyo-tire, isagoo cuskanaya in deegaanka Hoggaamiyuhu aanu keenin tiradii codadka ee laga filayay.
Khudbaddii Qabyo-tire : "Beenta Niqaaban" Iyo Bur-burka Wacadka
Kulan saxaafadeed qaatay muddo ka badan 15 daqiiqo, Maxamed Ibraahim Aadan (Qabyo-tire) ayaa soo bandhigay dhibaatada ka dhex jirta ururka, isaga oo adeegsaday kelmado aad u qadhaadh oo dhinaca shakhsiyadda u gooyay saaxiibkiisii shalay ee Maxamuud Xaashi.
Qabyo-tire waxa uu isku sifeeyay inuu ahaa "odagii bixiyay afarta xaraf ee KAAH" iyo ninkii u ahaa laf-dhabarta ururka markii la aasaasayay. Waxa uu sheegay in khilaafku aanu ahayn mid maanta dhashay, balse uu ahaa mid soo jiitamayay tan iyo markii uu Maxamuud Xaashi ka baxay heshiisyo qarsoodi ah oo ay wada galeen.
"Waxaanu aragnay been niqaaban, been niqaaban ayaanu aragnay," ayuu yidhi Qabyo-tire, isaga oo ku celcelinaya hal-kudheggaas cusub.
Waxa uu Maxamuud Xaashi ku sifeeyay "qorqodaha siyaasiga," isaga oo ku eedeeyay inuu yahay nin ku xariif ah kala-qaybinta dadka iyo qabyaaladaynta, isla markaana aan lahayn wacad iyo qawl lagu kalsoonaan karo.
Dhaartii Xaramka Iyo Heshiiskii
Mid ka mid ah qodobada ugu yaabka badnaa ee Qabyo-tire shaaciyay ayaa ahaa heshiis dhaar ah oo ay labada mas’uul ku galeen gudaha Xaramka barakaysan ee Maka. Qabyo-tire waxa uu faahfaahiyay in isaga iyo Maxamuud Xaashi ay isku dhaarsadeen markii ay ku jireen Cumrada, iyadoo qorshuhu ahaa :
In Qabyo-tire uu dhisayo Maxamuud Xaashi si uu u noqdo guddoomiyaha ururka, musharraxa madaxtooyada iyo madaxweynaha mustaqbalka.
In Maxamuud Xaashi uu dhisayo Qabyo-tire si uu u noqdo guddoomiyaha koowaad ee ururka, isla markaana uu kala wareego maamulka ururka marka Maxamuud noqdo musharrax rasmi ah.
Qabyo-tire waxa uu sheegay in Maxamuud Xaashi uu wacadkaas ka baxay, isaga oo ururka ka dhigtay mid u afduuban rabitaankiisa shakhsiga ah, isla markaana beddelay qaab-dhismeedkii ururka ee ay hore ugu heshiiyeen isaga oo ka maqan dalka.
Liiska 19-ka Mas’uul Ee Sallaanka Ka Degay
Is-casilaadda Qabyo-tire ma ahayn mid keli ah, balse waxaa weheliyay 18 mas’uul oo kale oo ka tirsanaa hoggaanka sare, xoghayeyaasha, iyo guddoomiyeyaasha heer gobol iyo degmo. Tallaabadan ayaa loo arkaa dhabar-jab weyn oo ku yimid cududda ururka KAAH.
Liiska Mas'uuliyiinta Is-casilay (Guud ahaan 19 xubnood):
Maxamed Ibraahin Aadan (Hoggaamiye)
Khadra Xaaji Gaydh Yoonis (Xoghayaha Guud)
Xasan Cabdilaahi Ustaadka (Afhayeenka Guud)
Khadar Sh. Ibraahim Dugsiiye (Xoghayaha Amniga)
Cabdisalaan Cabdilaahi Askar (Xoghayaha Qorshaynta)
Axmed Yaasiin Cabdi Aaden (Xoghayaha Boosaha iyo Isgaadhsiinta)
Axmed Cabdiraxmaan Saalax (Xoghayaha Xidhiidhka Dadweynaha)
Xasan Sh. Maxammed Cali (Xoghayaha Barakacayaasha)
Cabdiqaadir Maxamed (Xoghayaha Xuquuqda Caruurta)
Hinda Gaaxnuug (Khasnajiga Guud)
Iid Muuse Cabdi (Guddoomiyaha Gobolka Daad-Madheehd)
Nasrudiin Maxamed (Guddoomiyaha Degmada 26 June)
Axmed Gidhiishe (Guddoomiyaha Degmada Axmed Dhagax)
Maxamed Ibraahin Cabdi (Ku-xigeenka Ergayga Komishanka Doorashooyinka)
Khadar Cabdiraxmaan Maxamed (Xoghayaha Garsoorka)
Khadar Maxamed Cilmi (Xoghayaha La-dagaalanka Musuqmaasuqa)
Yuusuf Cabdiraxmaan Maxamed (Afhayeenka Dhalinyarada - Heer Qaran)
Iid Axmed Faarax (Xoghayaha Dhalinyarada - Heer Qaran)
Cabdi Aadan Cilmi Haybe (Xoghayaha Xidhiidhka Gobollada Galbeedka)
Jawaabta Maxamuud Xaashi : "Jawaab Waafi Ah Ayaan Bixin Doonaa"
Guddoomiyaha ururka KAAH, Maxamuud Xaashi Cabdi, ayaa soo saaray qoraal uu si rasmi ah ugu aqbalayo is-casilaadda xubnahaas. In kasta oo uu u mahadceliyay qaar ka mid ah xubnaha sida Khadra Xaaji Gaydh, haddana waxa uu si kulul ugu jawaabay saaxiibkiisii hore ee Qabyo-tire.
Maxamuud Xaashi waxa uu qoraalkiisa ku yidhi : "Aflagaadada iyo odhaahyada ka arradan anshaxa ee ka muuqday mas’uuliyiintan qaarkood, waxba ka odhan maayo. Hase yeeshee, hadalka hoggaamiyihii hore saaxiibkay Maxamed Ibraahin Aadan, ee ku saabsanaa ballan uu sheegay in aan kaga baxay... waxaan ka bixin doonaa jawaab waafi ah xilliga ugu habboon."
Waxa uu sidoo kale xusay in cayda iyo siyaasadda laba-can-leynta ah aysan ahayn caado ay leeyihiin hoggaamiyeyaasha caqliga badan, taas oo muujinaysa in guddoomiyuhu uu wali u turaansanayo dagaal kale oo dhinaca afka ah.
Jawaabtii U Dambaysay Ee Qabyo-tire : "Waraaqda Wiiftada Ah"
Qabyo-tire oo mar kale ka fal-celiyay qoraalka Maxamuud Xaashi ayaa sheegay in guddoomiyuhu aanu aqoon u lahayn sharciga aasaasiga ah, maadaama hoggaan gole dhexe doortay aanu guddoomiye aqbali karin is-casilaaddiisa si la mid ah shaqaale caadi ah.
"Waraaqda afka macaan iyo ereyada nuxurka ka madhan marna ma beddeli karaan xaqiiqada uu waajahayo ururka aad jeebkaaga ku wadataa," ayuu yidhi Qabyo-tire, isaga oo ballan-qaaday inuu fagaaraha siyaasadda ku soo bandhigi doono waxyaabo badan oo uu markii hore "gobonnimo u qariyay."
Istiraatiijiyadda Gabiley: Ma Khamaar Baa Mise Waa Xisaab Sugan?
Xogaha hoose ee laga helayo xisbiga KAAH ayaa tibaaxaya in Maxamuud Xaashi uu hadda u weecday dhinaca "Xisaabta Tirada" (Numbers Game). Guddoomiyuhu waxa uu rumeysan yahay in isbahaysi cusub oo uu la galo deegaanka Gabiley uu xisbiga u horseedi karo cudud cod oo aad u weyn, taas oo ka miisaan badnaan doonta taageeradii uu Qabyo-tire xisbiga u hayay.
Hase yeeshee, tallaabadan ayaa loo arkaa khamaar siyaasadeed (Political Gamble) oo dhalin kara cawaaqib xun:
Wareegga Shanta Sanno: Maadaama lagu jiro bilowga wareegga shanta sanno ee siyaasadda Somaliland, xaaladdu aad bay u beddelmi kartaa. Istiraatiijiyad maanta sax u muuqata ayaa laga yaabaa inay dunto saddex sanno ka dib.
Isku-dheelitirka Xisbiyada Kale: Haddii xisbiga talada haya ee Waddani ama xisbiga Kulmiye ay khatar ka dareemaan dhaqdhaqaaqa KAAH ee dhinaca Gabiley, waxay si fudud u samayn karaan "Counter-Balance." Kulmiye ayaa laga yaabaa inuu dib u qaabeeyo xubnihiisa iyo saami-qaybsiga deegaankaas si uu u fashiliyo qorshaha Maxamuud Xaashi, taas oo KAAH ka dhigi karta mid ku hungowda isbahaysiga cusub.
"Qorqodaha Siyaasiga" Iyo Saamaynta Kalsoonida
Qabyo-tire waxa uu saaxiibkiisii hore ku tilmaamay magaca "Qorqodaha Siyaasiga," isagoo ku eedeeyay inuu hoosta ka wado "tahriib siyaasadeed." Eedaymahan ayaa dhaawac weyn u geysan kara kalsoonida ay xubnaha kale ee xisbigu ku qabaan guddoomiyaha.
Haddii ay gudaha xisbiga ku baahdo dareenka ah in "mar kasta oo la helo qof kaa cod badan la kicin doono kii hore," waxay KAAH ka dhigi kartaa mid aan xasiloonayn.
Hoggaamiye kasta oo ururka ku jira waxa uu dareemi doonaa in kursigiisu uu ku xidhan yahay oo keliya xisaabta tirada ee maalin la joogo, taas oo meesha ka saaraysa loyalty-ga (daacadnimada) iyo mabaadi’da aasaasiga ah ee xisbi lagu dhiso. Tani waxay ururka u beddeli kartaa meel maalin walba lagu kala guuro, taas oo wiiqi karta sumcadda xisbi qaran ee KAAH ay hadda haysato.
Qabyo-tire: "Socotada Siyaasadda" Iyo Halka uu Ku Danbayn Doono?
Dhinaca kale, Maxamed Ibraahim Aadan (Qabyo-tire) waxa uu hadda u muuqdaa mid ku jira xaalad adag oo dhinaca mustaqbalkiisa siyaasadda ah. Is-casilaaddiisu waxay sii xoojisay hadalhayntiisa oo hadeer bulshada qaar ku shaambadaynayso "Guuraaga Siyaasadda" (Political Nomad).
Kulmiye: Qabyo-tire waxa uu hore uga tirsanaa Kulmiye, isagoo ka soo noqday Wasiir iyo Guddoomiye Gobol, balse markii dambe wuu ka baxay.
Waddani: Muddo kooban ayuu ku xidhnaa xisbiga Waddani ka hor intaanu noqon aasaasayaashii KAAH.
Maanta, Qabyo-tire waxa uu horyaal doorashooyin kooban. Way adag tahay inuu dib ugu laabto Kulmiye ama Waddani isagoo leh miisaankii uu markii hore ku lahaa, maadaama loo arko nin aan meel keliya ku hakan karin. Tani waxay keenaysaa inuu noqdo siyaasi "Home-less" ah oo raadinaya meel uu ka bilaabo saaxad cusub, taas oo dhabar-jab ku ah hankiisii siyaasadeed.
Gunaanad: Caqabadaha Horyaal KAAH Iyo Maxamuud Xaashi
In kasta oo KAAH ay tahay xisbi qaran oo si rasmi ah u guulaystay doorashadii u dambaysay, haddana jidka horyaal Maxamuud Xaashi waa mid aad u qodxan badan.
Xisbiga waxaa looga fadhiyaa:
Difaaca Sumcadda: In laga gaashaanto faafinta magaca "Beenta Niqaaban." Dhaliisha ugu weyn ee ay dadka ka soo horjeeda Maxamuud Xaashi u jeediyaan waa inaan lagu kalsoonaan karin (untrustworthy), is-casilaaddanina waxay tusaale nool u noqonaysaa eedaymahaas.
Kala-guur Degdeg Ah: Si loo yareeyo saamaynta xun ee warbaahinta (Bad Press), KAAH waxay ugu baahan tahay in isbahaysiga la hadal hayo ee deegaanka Gabiley uu si dhakhso ah u dhaco, si loo muujiyo in xisbigu wali yahay mid soo jiidasho leh.
Guusha mustaqbal ee KAAH waxay ku xidhan tahay sida uu Maxamuud Xaashi u maareeyo khasaaraha ka dhashay bixitaanka mid ka mid ah aasaasayaashii ururka, isaga oo isku dayaya inuu xisaabta "Numbers-ka" u beddelo mid natiijo dhab ah keenta ka hor intaanay xisbiyada kale ka horgalin.
Miyey kula tahay in isbahaysiga Gabiley uu ku filan yahay inuu daboolo daldaloolada ay ka tageen 19-ka mas’uul ee is-casilay, mise "Beenta Niqaaban" waxay noqon doontaa sumad xisbiga ku hadha muddo dheer?
