Taariikhda Iyo Isbeddelka Sharciyada Somaliland Ee Maraykanka
- Hassan Gallaydh
- Mar 21
- 6 min read
Muddo tobanaan sano ah wixii ka dambeeyay ku dhawaaqistii madax-bannaanida 1991kii, Jamhuuriyadda Somaliland waxay ahayd mid aan gabi ahaanba ka dhex muuqan daahleyda Koongareeska Maraykanka. Sharci-dejiyeyaasha Maraykanka ayaa si buuxda uga fogaaday muranka madax-bannaanida ee Geeska Afrika, iyaga oo ku xidhan hab-dhaqanka diblomaasiyadeed iyo u-hoggaansanaanta adag ee Midowga Afrika ee ku aaddan xuduudihii gumeysiga.
Si kastaba ha ahaatee, sanadihii 2020-meeyadii waxa yimid isbeddel weyn. Iyada oo laga duulayo isbedbedelka joqoraafi-siyaasadeed ee Badda Cas iyo loolanka quwadaha waaweyn, Somaliland ayaa si lama filaan ah uga soo dhex muuqatay diiwaanka sharci-dejinta. Hase yeeshee, dib u eegis taariikheed oo lagu sameeyo hindise-sharciyeedyadii la soo bandhigay shantii sano ee la soo dhaafay ayaa daaha ka qaadaysa muuqaal isku dhafan. Taariikhda Somaliland ee Koongareeska Maraykanka ayaa ah cashar muujinaya farqiga u dhexeeya siyaasadda is-muujinta ah iyo dejinta siyaasad dhab ah oo midho-dhal ah.
Marka la falanqeeyo isku day kasta oo sharci-dejin ah, waxaa soo baxaya qaab-dhismeed cad: dalabaadka qaylada dheer ee aqoonsiga rasmiga ah waxay si aamusnaan ah ugu dhintaan guddiyada dhexdooda, halka codsiyada hoose ee iskaashiga amniga iyo dhaqaaluhuna ay si guul leh dib ugu qaabeeyaan siyaasadda arrimaha dibadda ee Maraykanka. Halkan waxaa ku qoran taariikhda rasmiga ah ee sharciyada Somaliland ee Koongareeska Maraykanka, falanqayn ku saabsan sababta uu mid kastaa u guulaystay ama u fashilmay, iyo casharrada istiraatiijiyadeed ee laga bartay.
Fashilka Xeerarka Madax-bannaanida (2022 ilaa 2025)
Istiraatiijiyadda sharci-dejinta ee ugu tooska ah, uguna fashilka badan aakhirkii, ayaa ahayd soo bandhigidda hindise-sharciyeedyo is-taagan oo dalbanaya aqoonsi diblomaasiyadeed oo degdeg ah. Dadaalkan waxaa gebi ahaanba hormuud ka ahaa Xildhibaan Scott Perry (R-PA), kaas oo soo bandhigay saddex isku day oo isku xiga oo ku saabsan Xeerka Madax-bannaanida Jamhuuriyadda Somaliland.
H.R. 7170 (Koongareeska 117aad, March 2022)
Hindisaha: Wuxuu farayay dowladda Maraykanka in ay si rasmi ah u aqoonsato Somaliland in ay tahay qaran madax-bannaan.
Taageerada: 0 Kafaala-qaadeyaal (Cosponsors).
Natiijada: Waxaa loo gudbiyay Guddiga Arrimaha Dibadda ee Aqalka Wakiilada isla markiibana waa uu xayirmay. Waligii ma helin dhegaysi ama codayn.
H.R. 10402 (Koongareeska 118aad, Disembar 2024)
Hindisaha: Dib-u-soo-bandhigidda Xeerka Madax-bannaanida ee 2022.
Taageerada: 1 Kafaala-qaade.
Natiijada: Wuxuu la kulmay isla masiirkii hore, isagoo ku xayirmay Guddiga Arrimaha Dibadda.
H.R. 3992 (Koongareeska 119aad, Juun 2025)
Hindisaha: Isku daygii saddexaad ee Xeerka Madax-bannaanida.
Taageerada: 5 Kafaala-qaade (Xildhibaannada kala ah Tiffany, Ogles, Harrigan, Burchett, iyo Rose).
Natiijada: Waqtigan xaadirka ah wuxuu ku xayiran yahay guddiga, isagoo aan lahayn waddo cad oo uu ugu gudbo codaynta guud ee aqalka.
Falanqayn: Xaqiiqada Awoodda Fulinta vs. Sharci-Dejinta Isbeddelka ku yimid hindisayaasha Xildhibaan Perry ayaa muujinaya wacyiga Koongareeska oo si tartiib tartiib ah u kordhayay, isaga oo ka soo bilowday eber kafaala-qaadayaal sanadkii 2022 una gudbay shan kafaala-qaade sanadka 2025. Si kastaba ha ahaatee, qaab-dhismeedka sharciga laftiisa ayaa iska indha-tiraya xaqiiqo aasaasi ah oo ku saabsan dhismaha dowladda Maraykanka: Koongareesku ma xukumo aqoonsiga diblomaasiyadeed.
Sida ku cad Qodobka II-aad ee Dastuurka Maraykanka, awoodda in la aqoonsado dowladaha shisheeye waxay si gaar ah u saaran tahay Madaxweynaha, iyo sidoo kale Waaxda Arrimaha Dibadda (State Department). Koongareesku wuxuu meelmarin karaa qaraaro, wuxuu qoondayn karaa dhaqaale, wuxuuna saari karaa cadaadis siyaasadeed, balse sharci ahaan kuma qasbi karo laanta fulinta in ay si rasmi ah u aqoonsato dowlad.
Sidaa darteed, xeerarka la mid ah Xeerka Madax-bannaanida ma aha oo keliya khatar diblomaasiyadeed; waxay matalaan xadgudub dastuuri ah. Iyada oo ka baqaysa in xidhiidhka diblomaasiyadeed uu kala go'o Midowga Afrika iyo Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya, Waaxda Arrimaha Dibadda ayaa si adag uga soo horjeesata amarradan.
Guddoomiyeyaasha Guddiga Aqalka, oo doonaya in ay ka fogaadaan dagaal aan macno lahayn oo ay la galaan Aqalka Cad oo ku saabsan awoodaha fulinta, ayaa si aamusnaan ah sharciga ugu leexiya guddiyo hoosaadyo halkaas oo si joogto ah loogu kaydiyo (shelved).
Amniga Iyo Guushii Xeerka Difaaca Ee NDAA (2022)
Halka Aqalka Wakiiladu uu la tacaalayay hindisayaal madax-bannaanideed oo fashilmay, Aqalka Sare (Senate) wuxuu qaatay hab aad uga duwan. Iyagoo aqoonsan in erayga "madax-bannaani" uu yahay mid dastuuri ahaan iyo diblomaasi ahaanba sun ah, Sanataradu waxay doorteen luuqadda "iskaashiga" waxayna adeegsadeen awoodda maalgelinta ee Koongareeska.
S. 3861: Xeerka Iskaashiga Somaliland (Koongareeska 117aad, Maarso 2022)
Kafaala-qaadaha: Sanatar Jim Risch (R-ID), isagoo ay weheliyaan kafaala-qaadayaal isku dhaf ah oo ka socda labada xisbi sida Sanatarada kala ah Chris Van Hollen (D-MD), Mike Rounds (R-SD), iyo Roger Wicker (R-MS).
Hindisaha: Ma uusan dalban aqoonsi. Taas beddelkeeda, wuxuu faray Waaxda Arrimaha Dibadda iyo Waaxda Difaaca in ay Koongareeska u soo gudbiyaan warbixin ku saabsan caawimaadda Maraykanka ee Somaliland iyo in ay sahamiyaan suurtagalnimada iskaashi dhexmara Maraykanka iyo Somaliland, gaar ahaan arrimaha amniga gobolka.
Natiijada: Si ka duwan hindisayaasha Aqalka Wakiilada, S. 3861 si guul leh ayaa loo qiimeeyay waxaana si togan looga soo saaray Guddiga Xidhiidhka Arrimaha Dibadda ee Aqalka Sare bishii Juun 2022.
Falanqayn: Qotodheeraynta Guusha NDAA In kasta oo sharciga is-taagan ee Aqalka Sare la geliyay jadwalka sharci-dejinta, qaab-dhismeedkiisa asaasiga ah waxa uu guushii ugu dambaysay ku gaadhay xeelad caan ka ah Washington. Qodobadii ugu muhiimsanaa ee S. 3861 ayaa markii dambe dib loogu lifaaqay isbeddel ahaan (amendment) Xeerka Oggolaanshaha Difaaca Qaranka (NDAA) ee Sannad-Maaliyadeedka 2023.
Tani waxay ahayd tallaabo sarraysa oo dhanka istiraatiijiyadda sharci-dejinta ah. NDAA waa miisaaniyadda difaaca ee sannadlaha ah ee "qasabka ah in la meelmariyo" (must-pass). In Somaliland lagu dhex beero gaadhigan weyn ee sharci-dejinta, sharci-dejiyeyaashu waxay adeegsadeen "awoodda jeebka" (power of the purse) ee Koongareeska si ay u qasbaan ficilka laanta fulinta. Isbeddelkani wuxuu sharci ahaan ku waajibiyay Pentagon-ka iyo Waaxda Arrimaha Dibadda in ay si wadajir ah u soo gudbiyaan warbixin sir ah oo qiimaynaysa qiimaha istiraatiijiyadeed ee Dekedda Berbera iyo Madaarka Caalamiga ah ee Berbera. Wuxuu gabi ahaanba iska dhaafay su'aashii aqoonsiga isagoo Somaliland u qaabeeyay ma aha sidii dowlad madax-bannaan, balse u qaabeeyay sidii goob amni oo juquraafi ahaan awood u leh in ay caawiso milatariga Maraykanka ee marinka isbedbedelka badan ee Badda Cas. Koongareesku wuxuu si guul leh ugu qasbay Pentagon-ka in uu la macaamilo Hargeysa iyada oo aan si rasmi ah loo kicin xasarad dhanka Waaxda Arrimaha Dibadda ah oo ku saabsan xuduudaha.
Isbeddelka 2026: Is-dhexgalka Dhaqaalaha
Markii laga bartay xaddidaadaha dastuuriga ah ee Xeerarka Madax-bannaanida iyo guusha qaab-dhismeedka Xeerka Iskaashiga, riixitaanka sharci-dejinta ee ugu dambeeyay Koongareeska 119-aad wuxuu matalaa istiraatiijiyadda ugu casrisan ilaa hadda.
H.R. 7993: Xeerka Fursadaha iyo Helitaanka Dhaqaalaha Somaliland (Koongareeska 119aad, March 19, 2026)
Kafaala-qaadayaasha: Xildhibaan John Rose (R-TN), iyo kafaala-qaadayaasha kala ah Xildhibaan Pat Harrigan iyo Xildhibaan Andrew Ogles.
Hindisaha: Gabi ahaanba wuxuu ka tanaasulayaa baadi-goobka aqoonsiga diblomaasiyadeed. Taas beddelkeeda, wuxuu farayaa Waaxda Maaliyadda Maraykanka in ay soo saarto warbixin dhammaystiran oo ku saabsan caqabadaha sharciga iyo xeerarka ee xaddidaya gelitaanka Somaliland ee nidaamka maaliyadeed ee Maraykanka iyo kan caalamiga ah, iyadoo soo jeedinaysa tallaabooyin lagu horumarinayo is-dhexgalka dhaqaalaheeda.
Natiijada: Waqtigan xaadirka ah waxaa loo gudbiyay Guddiga Adeegyada Maaliyadda ee Aqalka Wakiilada.
Falanqayn: Kor U Kaca Xeeladaha Dowlad-Dhisidda Dadban Iyadoo si habsami leh uga soo guuraysa albaabka dambe ee milatariga ee NDAA, H.R. 7993 wuxuu furayaa albaab dambe oo dhaqaale. Iyadoo laga wareejinayo awoodda Guddiga Arrimaha Dibadda lana geynayo Guddiga Adeegyada Maaliyadda, hindisuhu wuxuu si firfircoon uga leexanayaa xannibaadda Waaxda Arrimaha Dibadda. Wuxuu beegsanayaa Waaxda Maaliyadda, isagoo Somaliland ula dhaqmaya sidii hay'ad dhaqaale oo raadinaysa u-hoggaansanaan sharciyeed halkii laga dhigi lahaa muran joqoraafi-siyaasadeed.
Ujeeddada dhabta ahi waa mid aad u weyn. Haddii Waaxda Maaliyadda ay bixiso khariidad waddo oo u oggolaanaysa Somaliland in ay gasho bangiyada wakiilka caalamiga ah iyo nidaamka SWIFT, Hargeysa waxay gaadhaysaa dowladnimo dhab ah (de facto statehood). Waxay xaqiijinaysaa aqoonsiga dhaqaalaha, dhuumaha xawaaladaha qurbajoogta, iyo maalgelinta tooska ah ee shisheeye ee loo baahan yahay si loo dhiso qaran madax-bannaan, dhammaantood iyada oo ka hoos baxaysa diiradda aqoonsiga diblomaasiyadeed ee rasmiga ah.
Casharrada Laga Bartay Mustaqbalka Somaliland ee Washington
Dib-u-eegis taariikheed oo lagu sameeyo isku-dayadan sharci-dejinta ayaa bixisa saddex cashar oo muhiim u ah dejiyeyaasha siyaasadda iyo u-doodayaasha dhex mushaaxaya Washington:
Fahamka Awoodda Sare ee Laanta Fulinta: Hindisayaasha is-taagan ee dalbanaya madax-bannaani buuxda ayaa ah kuwo aad waxtar u leh si loo abuuro xamaasad qurbajoogta ah iyo raasamaal siyaasadeed oo gudaha ah xarunta Hargeysa. Si kastaba ha ahaatee, waxay leeyihiin eber boqolkiiba fursad badbaado ah oo Koongareeska dhexdiisa ah sababtoo ah aqoonsiga diblomaasiyadeed waa awood madaxweyne. Ku luminta khayraadka ololaha (lobbying) hindisayaasha aqoonsiga ee "Albaabka Hore" waa waddo dammaanad qaadaysa in la galo qabuuraha Koongareeska.
Awoodda Sharciyada Qasabka Ah In La Meelmariyo: Is-dhexgalka guusha leh ee qodobada amniga Somaliland lagu dhex daray NDAA 2023 waxay caddaynaysaa in isbeddelada siyaasadeed ee dhabta ahi ay ka dhacaan cidhifyada (margins). Waa in Somaliland ay diiradda saarto dadaaladeeda ololeynta (lobbying) sidii isbeddello (amendments) loogu lifaaqi lahaa sharciyada waaweyn ee qasabka ah in la meelmariyo, sida kuwa difaaca, la-dagaallanka argagixisada, iyo amniga silsiladaha saadka, taas oo qasbaysa hay'adaha federaalka in ay la macaamilaan iyadoo loo marayo waajibaad sharciyeed.
Shaqada Ayaa Ka Muhiimsan Magaca: H.R. 7993 wuxuu muujinayaa in is-dhexgalka dhaqaalaha iyo amnigu uu yahay waddo ka dhakhso badan kana macquulsan in lagu gaadho qaranimo intii la sugi lahaa ku dhawaaqid rasmi ah. Haddii Somaliland ay xaqiijin karto iskaashiga difaaca ee Pentagon-ka iyo gelitaanka bangiyada ee ay ansixisay Waaxda Maaliyadda, maqnaanshaha kursiga Qaramada Midoobay wuxuu noqonayaa arrin farsamo oo keliya.
