Dhaxal iyo Dhaliil: Qiimaynta Shanti Sano ee Maayir Cabdikariin Axmed Mooge iyo Mustaqbalka Caasimadda Hargeysa
- A Gallaydh Editorial
- Jun 1
- 6 min read
Updated: Jun 3
HARGEYSA - Fagaaraha siyaasadda ee magaalada Hargeysa ayaa maanta u xuub-siibtay weji cusub, kadib markii uu xilka si rasmi ah u wareejiyay Maayirkii hore ee caasimadda, Cabdikariin Axmed Mooge. Xil-wareejintan oo shaqada loogu dhiibay Maayirka dhawaan la doortay ee Eng Wiiwaa, ayaa soo afjartay shan sano oo uu Mooge caynaanka u hayay maamulka Dawladda Hoose ee Hargeysa.
Mooge waxa uu taariikhda ku galay in uu yahay maayirkii labaad ee ugu muddada gaabnaa maayirradii Hargeysa soo maray tan iyo sannadkii 2002, waana maayirkii afraad ee lagu soo doorto hab dimuqraadi ah. Balse, magaca Cabdikariin Mooge ma aha mid si fudud baalasha taariikhda uga tirtirmi doona. Waa masuul yimid xafiiska isaga oo huwan rajo shacab oo aan la soo koobi karin, maantana baxaya isaga oo reebay dhaxal la taaban karo iyo dhaliilo si weyn loogu xasuusan doono.
Qoraalkan tafatiran ee falanqaynta ah, waxaynu si qoto dheer ugu eegaynaa wixii u qabsoomay Maayir Mooge shantii sano ee uu xafiiska joogay, wixii ka fashilmay, iyo sida ay taariikhdu u xusi doonto.
Bilowgii Rajada iyo Codayntii Taariikhiga Ahayd
Si aynu u fahamno miisaanka xil-wareejinta maanta, waa in aynu dib u milicsanno doorashadii qabsoontay 31 May 2021. Cabdikariin Axmed Mooge waxa uu doorashadaas ka helay in ka badan 26 kun oo cod, isaga oo noqday mudanihii ugu codka badnaa ee abid soo mara doorashooyinka goleyaasha deegaanka ee Somaliland.
Guushiisu may ahayn oo keliya mid ku kooban tirada codadka, balse waxa uu ahaa siyaasigii ugu horreeyay ee isaga oo ka soo baxay xisbiga mucaaridka ah ee Waddani, haddana taageero buuxda ka helay xukuumaddii talada haysay. Madaxweynihii xilligaas, Muuse Biixi Cabdi, ayaa fagaare uu Mooge goobjoog ka ahaa ka caddeeyay in xisbiga Kulmiye uu meesha ka saaray musharraxii la tartami lahaa Mooge, si loogu xaqiijiyo in uu noqdo Maayirka caasimadda. Nasiibkaas iyo isku-tanaasulkaas siyaasadeed waxa ay Mooge dul-dhigeen culays weyn oo ah in uu si dhab ah uga dhabeeyo ballan-qaadyadiisii isbeddel-doonka ahaa.
Guulihii La Taaban Karay ee Maayir Mooge
Shantii sano ee uu xafiiska joogay, Maayir Mooge waxa uu la yimid dardar shaqo oo muuqata, isaga oo diiradda saaray mashaariic saldhig u ah horumarka caasimadda.
Dhismaha Waddooyinka:Ā Qodobka ugu weyn ee Mooge guusha ka gaadhay waa dhismaha waddooyinka. Laga soo bilaabo 2022 ilaa dhammaadkii 2024, Dawladda Hoose waxay si rasmi ah u soo bandhigtay in ay dhistay 71 waddo oo dhererkoodu dhamaa 103.35km. In kasta oo aan la helin xog rasmi ah wixii ka dambeeyay 2024, haddana qiyaasaha madaxa-bannaan ayaa sheegaya in tirada waddooyinka la dhisay ay haatan caga-cagaynayaan ilaa 139 waddo. Tani waxay si weyn u fududaysay isu-socodka caasimadda oo markii hore ciriiri ba'an ku jirtay.
Difaacida Dhulka Danta Guud:Ā Xilliyadii ka horreeyay Mooge, musuqmaasuqa iyo boobka dhulka danta guud ayaa ahaa caado ragaadisay Dawladda Hoose. Maayir Mooge waxa uu ku guulaystay in uu badbaadiyo inta badan dhulka danta guud, waana tallaabo geesinimo leh oo uu bogaadin weyn ku mudan yahay, taas oo soo celisay qayb ka mid ah kalsoonidii shacabka.
Bilcinta iyo Nadiifinta Dooxa Hargeysa:Ā Dooxa weyn ee Hargeysa oo ahaa goob qashin-qub ah, ayaa laga guray xashiishkii iyo qashinkii daadsanaa sanadaha badan. Dawladda Hoose waxay si joogto ah u wadday dadaallo lagu qurxinayo waddooyinka iyo meelaha ay dadku ku nastaan, iyada oo kor loo qaaday habraaca ururinta qashinka.
Dib-u-dhiska Xarumaha Dawladda iyo Dugsiyada:Ā Arrin kale oo taariikhda u gashay Mooge ayaa ah dhismaha iyo casriyaynta xarumaha degmooyinka Hargeysa oo loo eekaysiiyay xarumo dawladeed oo casri ah, kuwaas oo shacabku si sharaf leh ugu hirran karaan. Sidoo kale, waxa uu dayactir ku sameeyay qaar ka mid ah dugsiyada waxbarashada ee caasimadda, waana tallaabo dhif iyo naadir ku ahayd taariikhda Dawladda Hoose ee Hargeysa.
Deyn La'aan iyo Khasnad Kayd Leh:Ā Dhaqanka caadiga ah ee hay'adaha dawladda iyo goleyaasha deegaanku waxa uu ahaa in masuulku marka uu xilka wareejinayo uu ka tago malaayiin doolar oo deyn ah, taas oo ragaadisa maamulka beddelaya. Balse, taariikhda Cabdikariin Axmed Mooge waxa si gaar ah loogu xardhi doonaa in uu maanta xilka wareejinayo iyadoo aan wax deyn ah lagu lahayn Dawladda Hoose ee Hargeysa. Waxa taas ka sii muhiimsan, waxa uu shaaciyay in khasnadda Dawladda Hoose ay ku jirto lacag kayd ah oo caddaan ah (surplus), taas oo u sahlaysa maamulka cusub ee Eng Wiiwaa in ay si degdeg ah u sii amba-qaadaan mashaariicda horumarineed iyaga oo aan wajihi doonin culeys dhaqaale iyo kaba-kab maaliyadeed.
Diidmadii Muddo-Kordhinta iyo Oofintii Ballanta
Marka laga yimaado waxqabadka muuqda, Mooge waxa uu sameeyay go'aan siyaasadeed oo si weyn kor ugu qaaday shakhsiyaddiisa. Xilli goleyaasha deegaanka ee Somaliland loo sameeyay muddo-kordhin sharciyeed oo dhan laba sano iyo dhawr bilood, Mooge waxa uu qaaday waddo ka duwan tii saaxiibbadiisii siyaasadda. Waxa uu si cad oo aan leexleexad lahayn u diiday in uu ka faa'iidaysto muddo-kordhintaas, isaga oo adkaystay in uu oofiyo ballantii uu shacabka u qaaday ee ahayd in aanu hal maalin ku darsan doonin shantii sano ee sharciga ahayd ee la doortay 31 May 2021.
Waxa uu noqday maayirkii koowaad ee xilka laga qaado bishan May iyada oo lagu eedeeyay "xil-gudasho la'aan", balse diidmadiisa muddo-kordhinta ayaa caddaysay in xil-ka-qaadistaasi ay u ahayd un gogol-xaadh uu isagu maskaxiyan diyaargarowgeeda lahaa. Muu keenin wax dood ah, mana u halgamin in uu kursiga sii haysto, taas oo fariin weyn u dirtay bulshada. Waxa uu caddeeyay in uu yahay masuul ixtiraamaya codka dadweynaha, doorbidaya in uu sharaf iyo karaamo kaga baxo xafiiska intii uu sifo muddo-kordhin ah ugu dhex nagaan lahaa maamulka.
Ballamihii Fashilmay iyo God-daloolooyinka Maamul
In kasta oo uu wax badan qabtay, haddana Cabdikariin Axmed Mooge waxa uu xafiiska ka tegay iyada oo ay jiraan ballan-qaadyo waaweyn oo uu ku fashilmay hirgelintooda, kuwaas oo qaarkood ay dhaawac u geysteen sumcaddiisa siyaasadeed.
Waddadii 150-ka iyo Cagaarinta Caasimadda:Ā Labadii ballan-qaad ee ugu waaweynaa ee uu Mooge bulshada u bandhigay ka hor intii aan la dooran ayaa ahaa dhismaha waddada caanka ah ee 150-ka iyo in Hargeysa laga dhigo magaalo cagaaran. Maanta waxa uu xilka wareejiyay iyada oo aan la bilaabin waddadaas weyn oo bilic nololeed ku soo kordhin lahayd magaalada. Sidoo kale, qorshihii cagaarinta magaaladu waxa uu noqday mid fashilmay. Hargeysa sidii ayay weli dhirtu ugu tahay teel-teel, geedka qodxaha badan ee Garanwaaga ayaana ah geedka keli ah ee magaalada cagaarka ka dhiga.
Daryeel La'aanta Wadhatada iyo Danta Yar:Ā Mid ka mid ah dhaliilaha ugu culus ee loo jeedinayo xilligii Mooge ayaa ah dhibaatada joogtada ah ee haysata dadka danyarta ah ee dariiqyada wax ku iibiya (Wadhatada). Mooge waxa uu xilka ka degay iyada oo ciidamada Dawladda Hoose ay weli baacsadaan haweenka danyarta ah ee dariiqyada alaabta ku iibiya. Lamana samayn suuqyo u gaar ah oo ay wadhatadu ka galaan askarta bagaashka ka daadisa.
Xisaab-celin iyo Daah-furnaan La'aan:Ā Fagaarayaasha ololaha, Mooge waxa uu ku baaqi jiray maamul-wanaag. Balse shantii sano ee uu xilka hayay, ma jirin daah-furnaan dhinaca maaliyadda ah. Xisaab-celin furan iyo qandaraasyo si caddaalad ah loogu tartamay midna lama samayn. Arrintan waxa uu kala mid noqday maayirradii isaga ka horreeyay, isaga oo ku guuldarraystay in uu beddelo dhaqankii xidhxidhnaa ee dhaqaalaha Dawladda Hoose.
Khilaafkii Golaha iyo Eedeymihii Qabyaaladda
Fashilka kale ee weyn ee Maayir Mooge la kulmay waxa uu ahaa dhinaca siyaasadda iyo maaraynta Golaha Deegaanka. Waxa uu bulshada u ballan-qaaday in uu la dagaallami doono qabyaaladda, isla markaana uu dhisi doono "Hargeysa Midaysan". Hase ahaatee, waxa uu xilka ka degay iyada oo Golaha Deegaanku ay yihiin kuwo aad u kala qaybsan oo aan is-arki karin.
Mid ka mid ah dhacdooyinka ugu xusuusta badan ee muujinaya kala-qaybsanaantaas ayaa ahayd tallaabadii uu ku-xigeenkiisu xalay xilka sii wareejiyay, isaga oo si cad u diiday in uu madasha xil-wareejinta la joogsado Maayir Mooge. Ku-xigeenka ayaa Mooge ku eedeeyay in uu "qabyaalad ula dagaallamay", taas oo muujinaysa in hankii ahaa ciribtirka qabyaaladdu uu ku milmay dhiiqada siyaasadda golaha dhexdiisa.
Gunaanad: Ballan-oofinta iyo Dhaxalka Mooge
Doodda xil-ka-qaadista ayaa xambaarsan weji kale oo muujinaya shakhsiyadda Mooge. Xilli uu wajahayay mooshinka xil-ka-qaadista oo la abaabulay dhammaadkii muddo-xileedkiisa, Mooge ma samayn wax dood ah, mana u dagaallamin in uu kursiga ku sii dheganaado. Taas beddelkeeda, waxa uu fuliyay ballan-qaad uu hore u sameeyay oo ahaa in aanu hal maalin dhaafi doonin shantii sano ee la doortay 31 May 2021.
Cabdikariin Axmed Mooge waxa uu noqonayaa cashar siyaasadeed oo nool. Waxa uu na tusay in qof isbeddel-doon ahi uu dhisi karo waddooyin, badbaadin karo hanti qaran, qurxin karona bilicda magaalada, balse ay aad u adag tahay in uu keligii beddelo nidaam xididdo qoto dheer ku leh maamul-xumo, qabyaalad, iyo isla-xisaabtan la'aan.
Mustaqbalku waxa uu Cabdikariin Axmed Mooge ku xasuusan doonaa maayir waxqabad muuqda la yimid, laakiin ay ragaadisay nidaam-darradii uu markii hore wacadka ku maray in uu dabar-goyn doono.
