Shiinaha Oo Joojiyay Hawlgalladii Gacanka Panama Iyo Loolanka Quwadaha Waaweyn
- Gallaydh News Desk

- 5 days ago
- 3 min read
Khilaaf diblomaasiyadeed iyo mid ganacsi oo aad u qoto dheer ayaa ka qarxay mid ka mid ah marin biyoodyada ugu muhiimsan caalamka, kadib markii shirkadda maraakiibta ee dawladda Shiinaha ay gebi ahaanba joojisay shaqadii ay ka waday dekedda Balboa ee dalka Panama. Tallaabadan ayaa ah jawaab celin toos ah oo ka dhalatay gacan-maroojin ay xukuumadda Panama kula wareegtay dekeddaas oo markii hore ay maamulaysay shirkad laga leeyahay Hong Kong.
Sida ku cad warbixin ay daabacday warbaahinta maxalliga ah ee La Prensa, shirkadda weyn ee China Cosco Shipping ayaa macmiisheeda u dirtay ogeysiis ay ku sheegayso in laga bilaabo 10 kii Maarso ay istaajiyeen dhammaan bixitaankii iyo imaatinkii maraakiibtooda ee dekedda Balboa. In kasta oo shixnadaha horay u gaadhay dekedda si caadi ah loo sii dayn doono, haddana dhammaan ballamihii cusbaa waa la buriyay.

Xukuumadda Beijing ayaa hore uga digtay dalka ku yaalla Badhtamaha Ameerika in uu bixin doono "qiimo culus" kadib markii ay xoog kula wareegeen xarumaha shirkadda CK Hutchison Holdings. Intaas waxaa dheer, Shiinaha ayaa faray shirkadahiisa maraakiibta in ay shixnadaha u weeciyaan dekedo ka baxsan Panama haddii aanay keennayn kharash xad dhaaf ah, sidoo kalena wuxuu ku amray shirkadaha dowladda in ay hakiyaan wada-hadalladii mashaariicda cusub ee dalkaas.
Waa Maxay Shirkadda COSCO?
COSCO (China Ocean Shipping Company) waa mid ka mid ah shirkadaha ugu waaweyn caalamka ee dhanka daabulka badda iyo saadka. Waa shirkad ay si buuxda u leedahay dowladda Shiinuhu, waxayna udub dhexaad u tahay hindisaha ganacsi ee Shiinaha ee loo yaqaan "Belt and Road Initiative". COSCO waxa ay maamushaa kumannaan markab oo isaga goosha qaaradaha adduunka, waana aalad istiraatiiji ah oo uu Shiinuhu u adeegsado in uu ku fidiyo awooddiisa ganacsi iyo saamayntiisa joqoraafiyadeed ee baddaha caalamka.
Maxaa Salka Ku Haya Khilaafkan?
Barta udub dhexaadka u ah khilaafkan ma aha oo keliya muran ganacsi ee u dhexeeya shirkad iyo dowlad, balse waa loolanka sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Maraykanka iyo Shiinaha ee qaaradda Laatiin Ameerika. Dekedda Balboa waa mid ka mid ah laba xarumood oo ku yaalla Gacanka Panama oo noqday masrax lagu hirdamo.
Xiisaddan ayaa curatay bishii kowaad ee sannadkan markii Maxkamadda Ugu Sarraysa ee dalka Panama ay burisay qandaraaskii ay shirkadda CK Hutchison ee Hong Kong ku maamulaysay dekedaha Balboa iyo Cristobal. Go'aankan ayaa yimid kadib cadaadis xooggan oo daaha dabadiisa ah oo ka yimid Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, kaas oo xukuumaddiisu u aragto saamaynta Shiinaha ee Panama mid si toos ah khatar ugu ah amniga qaranka Maraykanka.
Go'aanka maxkamadda kadib, dowladda Panama ayaa bishii hore si qasab ah ula wareegtay gacan ku haynta dekedahaas. Haatan, Panama waxay maamulka kumeel gaadhka ah ee dekedaha Balboa iyo Cristobal ku wareejisay shirkadda APM Terminals oo hoos tagta shirkadda weyn ee deenishka ah ee Maersk, iyo shirkadda Talyaaniga ah ee MSC Mediterranean Shipping. Tallaabadan oo dekedaha gacanta u gelisay shirkado reer Galbeed ah ayaa si cad u xanaajisay Beijing.
Muhiimadda Istiraatiijiyadeed Ee Gacanka Panama
Si loo fahmo sababta ay quwadaha waaweyni ugu dagaallamayaan Panama, waxaa qasab ah in la eego muhiimadda Gacanka Panama (Panama Canal). Marin biyoodkan la sameeyay qarnigii 20 aad waxa uu isku xidhaa Badweynta Atlaantigga iyo Badweynta Baasifigga. Waxa uu badbaadiyaa kumannaan mayl oo ay maraakiibtu u mari lahaayeen koonfurta qaaradda Ameerika (Cape Horn).
Maraykanka ayaa gacankan u arka in uu yahay "Barxaddiisa dambe" (Backyard), maadaama uu isagu dhisay isla markaana uu maamulayay ilaa sannadkii 1999 markaas oo uu dib ugu wareejiyay dowladda Panama. Joogitaanka shirkado si toos ah xidhiidh ula leh dowladda Shiinaha oo maamulaya dekedaha labada daraf ee gacankan ayaa Washington ku abuurtay cabsi ah in Shiinuhu uu awood u yeelan doono in uu sirdoon ku sameeyo ama xannibo isu socodka maraakiibta ganacsiga iyo kuwa milatariga ee Maraykanka.
Raadadka Dekedaha Shiinaha Ee Caalamka
In kasta oo Maraykanku uu isku dayayo in uu ka xannibo Shiinaha qaaradda Ameerika, haddana fidsanaanta dekedaha uu Shiinuhu ku leeyahay caalamka ayaa ah mid aad u baaxad weyn oo aan la iska indho tiri karin.
Baadhitaan qoto dheer oo la sameeyay ayaa muujinaya in shirkadaha Shiinaha ee ay dowladda leedahay (sida COSCO iyo China Merchants Port Holdings) ay hadda maamulaan, qayb libaax leh ku leeyihiin, ama ay si buuxda u leeyihiin in ka badan 100 dekedood oo ku yaalla in ka badan 60 waddan oo caalamka ah, kuwaas oo ka baxsan xuduudaha dalka Shiinaha. Dekedahaas waxaa ka mid ah kuwo ku yaalla Yurub (Sida dekedda Piraeus ee Giriigga), Afrika (Sida Jabuuti), iyo Aasiya, waana shabakad siinaysa Beijing awood ay ku maamusho silsiladaha saadka ee caalamka.
Gunaanadkii, go'aanka ay shirkadda COSCO kaga baxday dekedda Balboa wuxuu calaamad u yahay in loolanka dhaqaale ee quwadaha waaweyni uu si toos ah u wiiqayo xidhiidhka ganacsi ee xorta ah. Tallaabadan waxa ay dalka Panama dhigaysaa meel adag, iyada oo isku dayeysa in ay dheellitirto xidhiidhka istiraatiijiga ah ee ay la leedahay Maraykanka iyo danaha dhaqaale ee lixaadka leh ee kaga xidhan xukuumadda Beijing.



