Gacanka Baabul-Mandab oo Go'doon Ah: Colaadda Sucuudiga iyo Xuutiyiinta oo Waji Cusub Yeelatay
RIYADH/SANAA (July 25, 2026)Ā Xiisadda u dhaxaysa Boqortooyada Sucuudi Carabiya iyo kooxda Xuutiyiinta ee ka talisa qaybo badan oo ka mid ah dalka Yemen ayaa mar kale cirka isku shareertay, kadib markii labada dhinac ay is-weydaarsadeen weerarro toos ah oo baaxad leh saacadihii la soo dhaafay. Colaaddan cusub ayaa gabi ahaanba soo afjartay xabbad-joojintii taagnayd tan iyo sannadkii 2022, waxayna khatar weyn gelisay isu-socodka ganacsiga caalamka iyo suuqyada tamarta, iyada oo kooxda Xuutiyiintuna ay ku dhawaaqday in ay go'doomin badda ah (Naval Blockade) saartay marinka istaraatiijiga ah ee Baabul-Mandab (Bab el-Mandeb).
Asalka Xiisadda iyo Weerarkii Maraakiibta
In kasta oo colaaddu ay asaas ahaan salka ku hayso dagaalka sokeeye ee Yemen ee bilaabmay in ka badan toban sano ka hor, xiisaddan ugu dambaysay waxay dardar cusub yeelatay July 20, 2026, markaas oo Xuutiyiintu ay si rasmi ah ugu dhawaaqeen go'doomin badda ah oo ka dhan ah dhammaan maraakiibta Sucuudiga ee maraya Badda Cas. Tallaabadan ayaa u muuqatay xeelad ballaadhan oo Iiraan garab taagan tahay si culeys milatari loo saaro Maraykanka iyo xulafadiisa.
Laba maalmood kadib, July 22, 2026, kooxda Xuutiyiinta ayaa fulisay gooddigeedii, waxayna gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku weerareen laba markab oo shidaal oo Sucuudigu leeyahay, kuwaas oo lagu kala magacaabo Encelia iyo Layla. Ilo dhinaca ammaanka baddaha ah ayaa xaqiijiyay in markabka Encelia uu gantaal ku dhuftay, taas oo dhalisay dab ka kacay qaybta hore ee markabka xilli uu marayay meel u dhow dekedda Jizan ee Sucuudiga. Weerarkan ayaa ah kii ugu horreeyay ee noociisa ah ee ay Xuutiyiintu badda ka fuliyaan tan iyo bishii September ee sannadkii 2025.
Jawaabtii Sucuudiga
Isbahaysiga uu Sucuudigu hoggaamiyo ayaa si degdeg ah uga falceliyay weerarka maraakiibta. Jimcihii, July 24, 2026, diyaaradaha dagaalka ee Sucuudiga ayaa duqaymo culus ka fuliyay gudaha Yemen, gaar ahaan magaalada xeebeedka Xudayda (Hodeidah). Duqaymahan ayaa lagu beegsaday dekedda Xudayda, xarunta isgaadhsiinta dawladda, bakhaaro hubka lagu kaydiyo, iyo fadhiisimo ay Xuutiyiintu ku leeyihiin jasiiradda Kamaran ee dhacda badda Cas. Sidoo kale, diyaaradaha isbahaysiga oo taageeraya ciidamada dawladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay, ayaa garaacay goobo gantaallada laga rido oo ku yaalla gobollada Ma'rib iyo Al-Jawf.
Masuuliyiinta Isbahaysiga ayaa caddeeyay in tallaabooyinkani ay yihiin kuwo lagu ilaalinayo danaheeda baddaha iyo maraakiibta ganacsiga, iyaga oo wacad ku maray in ay jawaab adag bixin doonaan haddii Xuutiyiintu ay sii wadaan falalka cadowtinimo. Safiirka Sucuudiga u qaabilsan Yemen, Maxamed Al-Jaabir, ayaa xaqiijiyay in inkasta oo weerarradu jiraan, Sucuudigu uu sii wadi doono oggolaanshaha in maraakiibta shidaalka iyo raashinku ay galaan dekedda Xudayda si looga hortago macaluul bini'aadamnimo.
Aargoosigii Xuutiyiinta iyo Beegsiga Shirkadda Aramco
Saacado kooban kadib duqaymaha Sucuudiga, Xuutiyiinta ayaa kordhiyay xaddiga weerarradooda. Maalintii Sabtida, July 25, 2026, Afhayeenka ciidamada Xuutiyiinta, Yaxya Saree, ayaa ku dhawaaqay in ay si guul leh u beegsadeen xarumaha shirkadda weyn ee shidaalka Sucuudiga ee Aramco (Saudi Aramco) oo ku yaalla magaalooyinka Jizan iyo Yanbu.
Muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada oo ay wakaaladda wararka ee Reuters xaqiijisay ayaa muujinayay qiic madow oo ka baxaya jiada warshadda sifaynta shidaalka ee Jizan, taas oo awood u leh sifaynta 400,000 oo foosto maalintii. Dhinaca magaalada Yanbu oo ah dekedda ugu weyn ee Sucuudigu shidaalka ka dhoofiyo Badda Cas, gantaallo baalistik ah oo ay Xuutiyiintu soo rideen ayaa hawada lagu burburiyay. Ilo xog-ogaal ah ayaa sheegay in nidaamka difaaca cirka ee Patriot oo Maraykanku sameeyay, balse ay halkaas ka maamulayeen ciidamo Gariig ah (Greek military) oo heshiis difaac la leh Riyadh, ay ka hortageen gantaalladaas ku wajahnaa Yanbu.
Yaxya Saree waxa uu weeraradan ku tilmaamay bilowga weji cusub oo ah "Xurguf loo jawaabayo Xurguf kale" (Escalation for escalation), isaga oo ka digay in xarumaha shidaalka Sucuudiga oo dhan ay yihiin bartilmaameed ciidan haddii Riyadh ay sii waddo faragelinteeda iyo go'doominta dalka Yemen.
Culeyska Dhaqaalaha Caalamka iyo Digniinta Maraykanka
Xaaladdan ayaa argagax weyn gelisay suuqyada dhaqaalaha caalamka iyo silsiladaha saadka. Maadaama dalka Iiraan uu gabi ahaanba ceejiyay marinkii Gacanka Hormuz sababo la xidhiidha xiisadda kala dhexaysa Maraykanka, Sucuudiga ayaa u wareejiyay malaayiin foosto oo shidaal ah dhinaca dekedda Yanbu si dhoofka loosii mariyo Badda Cas.
Go'doonka ay hadda Xuutiyiintu saareen marinka Baabul-Mandab waxa uu caalamka ku keenay culeys laban-laab ah, isaga oo xidhay labadii marin ee ugu muhiimsanaa dhoofka tamarta adduunka (Hormuz iyo Bab el-Mandeb). Arrintaas ayaa sababtay in maalmihii u dambeeyay uu sicirka shidaalka cayriin ee Brent Crude uu cirka isku shareero, isaga oo kor u dhaafay 100 doollar foostadii markii ugu horraysay tan iyo bishii May.
Arrimahan is-daba-joogga ah ayaa keenay faragelin xooggan oo dhinaca Maraykanka ah. Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa jimcihii wacad ku maray in xukuumaddiisu ay "ciqaab ciidan oo weyn" (major military punishment) marin doonto Iiraan iyo kooxda Xuutiyiinta, isaga oo ku eedeeyay in ay khalkhal gelinayaan nidaamka ganacsiga xorta ah ee caalamka isla markaana ay Xuutiyiintu yihiin uun wakiillo u shaqeeya Tehran.
Gunaanad
Burburka xabbad-joojintii Yemen ee nabadda yara siisay gobolka ayaa muujinaysa in dagaalka dalkaas uu haatan si toos ah ugu milmay loollanka weyn ee Bariga Dhexe ee u dhexeeya reer Galbeedka, Iiraan iyo xulafadeeda. Iyada oo madaxda Sucuudigu ay diyaar u yihiin in ay difaacaan maraakiibtooda iyo xarumahooda tamarta, Gacanka Baabul-Mandab waxa uu haatan isku beddelay furin dagaal oo toos ah, taas oo halis weyn ku ah xasilloonida gobolka, amniga baddaha, iyo qiimaha maceeshadda ee adduunka oo dhan.
