Xasuuqa Al-Fashir: Qaramada Midoobay oo Shaacisay in 6,000 oo Qof lagu Dilay Muddo 3 Maalmood ah
- Gallaydh News Desk
- Feb 16
- 3 min read
GENEVA, Switzerland — Warbixin naxdin leh oo ka soo baxday Qaramada Midoobay ayaa lagu faahfaahiyey mid ka mid ah xasuuqyadii ugu xumaa ee qarnigan ka dhaca qaaradda Afrika. Warbixintu waxay sheegtay in Ciidamada Madaniga ah ee RSF (Rapid Support Forces) iyo jabhadaha Carabta ah ee xulafada la ah ay dileen ugu yaraan 6,000 oo qof muddo saddex maalmood gudahood ah, intii uu socday weerarkii ugu dambeeyey ee lagu qabsaday magaalada Al-Fashir ee gobolka Darfur.
Wakiilka Sare ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Xuquuqda Aadanaha, Volker Türk, ayaa ku tilmaamay rabshadahan:
"kuwo argagax ku riday caalamka marka loo eego baaxadda iyo naxariis darrada loo adeegsaday."
Maxay Tahay Jabhadda RSF (Ciidamada Madaniga ah)?
Si loo fahmo masiibadan, waa in la ogaadaa asalka kooxda RSF. Rapid Support Forces (RSF) waa ciidamo madani ah oo uu hoggaamiyo Jeneraal Maxamed Hamdan Dagalo, oo loo yaqaanno "Hemedti".
Asalkooda: RSF waxay ka soo farcameen maleeshiyaadkii caanka ahaa ee Janjaweed, kuwaas oo lagu eedeeyey xasuuqii Darfur ee bilowday sannadkii 2003.
Awoodda: Sannadkii 2013, waxaa loo qaabeeyey ciidan rasmi ah oo hoos taga dowladda si ay ula dagaallamaan fallaagada, balse muddo ka dib waxay noqdeen "dawlad dhex deggan dawlad kale" iyagoo gacanta ku dhigay qaar ka mid ah warshadaha iyo goobaha dahabka ee ugu waaweyn Suudaan.
Sidee buu Dagaalku ku Bilowday?
Dagaalka hadda socda wuxuu qarxay Abriil 15, 2023, ka dib markii uu fashilmay qorshe la rabo in ciidamada RSF lagu biiriyo ciidanka qaranka Suudaan. Khilaaf u dhexeeya Hemedti iyo madaxa ciidamada qalabka sida, Jeneraal Cabdifataax Al-Burhaan, ayaa isu beddelay dagaal sokeeye oo ka bilowday caasimadda Khartuum, balse markii dambe ku fiday gobolka Darfur oo ah halka ugu dhiigga badan.
Xasuuqa Al-Fashir iyo Warbixinta UN-ka
Magaalada Al-Fashir waxay ahayd xaruntii ugu dambeysay ee ciidanka qaranka Suudaan ku lahaayeen Darfur. Ka dib 18 bilood oo go'doon ah, RSF ayaa qabsatay magaalada Oktoobar 26.
Warbixinta Qaramada Midoobay oo ka kooban 29 bog ayaa lagu sheegay:
Toogasho Wadareed: Dadka rayidka ah ayaa guryahooda lagala soo baxay laguna toogtay waddooyinka iyadoo la fiirinayo qabiilkooda (gaar ahaan dadka ka soo jeeda qowmiyadda Masalit).
Xadgudubyo Galmo: Kumanaan haween ah ayaa la kulmay xadgudubyo ba'an oo loo adeegsaday hub ahaan si loo jebiyo niyadda dadka.
Afduub iyo Jirdil: Dadka hantida leh ayaa loo afduubtay madax-furasho, halka kuwo kalena la waayey raq iyo ruux.
Tirada Dhibanayaasha: Miyay Tahay Xasuuq (Genocide)?
In kasta oo tirooyinka saxda ah ay adag tahay in la helo dagaalka socda awgiis, hay’adaha caalamiga ah waxay qiyaasayaan:
Warta dhimashada guud: In ka badan 150,000 oo qof ayaa la rumeysan yahay inay ku dhinteen Suudaan tan iyo markii uu dagaalku bilowday.
Barakaca: In ka badan 11 milyan oo qof ayaa ka qaxay guryahooda, taas oo Suudaan ka dhigtay dhibaatada barakaca ee ugu weyn caalamka maanta.
Khubarada UN-ka iyo Maxkamadda Caalamiga ah ee Caddaaladda ayaa baaraya in falalkan loogu yeeri karo Xasuuq (Genocide), maadaama RSF ay si u kac ah u beegsanayso qowmiyadaha aan Carabta ahayn ee Darfur si ay dhulkooda u qabsadaan.
Maxay ka dhigan tahay Falalkan?
Volker Türk ayaa ka digay in "is-indha-tirka caalamka" iyo xisaabtan la'aanta ay dhiirigelinayso in RSF ay sii waddo xasuuqa.
Al-Fashir ma ahan magaaladii ugu horreysay; horay waxay RSF u gashay magaalooyinka Al-Genina iyo Nyala halkaas oo kumanaan qof lagu laayey sannadkii 2023-kii.
Masiibada ka taagan Suudaan waa boog ku taal damiirka aadanaha. Iyadoo indhaha caalamku ay u jeedaan colaadaha kale, Suudaan waxay qarka u saaran tahay inay gebi ahaanba dunto, iyadoo ciidamada madaniga ah ee RSF ay u muuqdaan kuwo ku guuleysanaya qorshahooda ah inay Darfur ka sifeeyaan qowmiyadaha asalka ah.
